Azadliq.az

Azərbaycan Xəbərləri


Azadliq » Xeberler» Xeber

Əhmed Ağayevin anım günüdür

Əhmed Ağayevin anım günüdür

19/05/2015

06:08


xeber –

Bu gün Azərbaycanın tanınmış yazıçı, jurnalist, siyasətçi, pedaqoq, filosof və s. bu kimi sahələrdə özünü inkişaf etdirmiş Əhməd bəy Ağaoğlunun vəfatından 76 il ötür. Hələ Sankt-Peterburqda təhsil aldığı dövrlərdə dostları Əlimərdan bəy Topçubaşov və Əli bəy Hüseynzadə ilə birlikdə Azərbaycan və Türkiyədə müasirləşmə və millətçilik fikirlərinin oyanmasında böyük işlər görmüş Əhməd bəy Ağaoğlu təəssüf ki, sovet dövründə məqsədli olaraq unutdurulub və bu gün kifayət qədər tanınmır.

Azərbaycan Müəllimlər İnstitutu Şəki filialının tarix müəllimi, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Ramin Sadıqov bu mühim şəxsiyyət barədə həqiqətləri ANS PRESS oxucularına təqdim edir.

Fikirləri ilə dərin izlər qoymuş dəyərli ziyalımız, Əhməd bəy Ağayev

20-ci əsrin əvvəllərində, Azərbaycan və Türkiyədə, Qərbliləşmə və millətçilik fikirlərinin oyanmasında böyük işlər görmüş mühüm bir simadır Əhməd bəy Ağayev. Əsilzadə bir ailədən gələn Ağayev, bütün həyatını Türk dünyasının inkişafına, Azərbaycan xalqının öz milli şüuruna və tarixinə sahib çıxmasına həsr edib.

Hələ kiçik yaşlarından oxumağa, öyrənməyə həvəsli olan Əhməd bəy, təhsilini Fransada Sorbonna Universitetində davam etdirib. Ərəb, Fars, Fransız dillərini çox yaxşı öyrənib, 1890-cı ildən etibarən Şərq fəlsəfəsinə və ədəbiyyatına aid ilk məqalələrini dərc etdirib. Bu arada Parisdə ikən “Gənc Türklər” təşkilatının nümayəndələri ilə tanışıb, onlarla görüşmələrində Rusiya Türklərinin milli problemləri ətrafında müzakirələr aparıb. Eyni zamanda vətən ilə də əlaqəsini kəsməyib, bəzən Tiflisdə Rus dilində nəşr olunan “Kavkaz” qəzetində məqalələr nəşr etdirib.

Avropadan qayıtdıqdan sonra Azərbaycanda Məşriq adlı qəzeti çıxartmaq üçün hökümətdən icazə ala bilməyən Əhməd bəy Ağayev, 1896-cı ildə Şuşaya gedərək realnı məktəbdə Fransız dili müəllimi işləməyə başladı. Bu dönəmdə Kaspi qəzetində dərc etdirdiyi bir sıra məqalələrində əsasən müsəlman xalqlarının düşdüyü acınacaqlı vəziyyəti təhlil edirdi.

Əhməd bəy Ağayev, Azərbaycan və ümumən bütün Rusiya türklərinin çar istibdadı altında milli varlıqlarını itirmək təhlükəsi altında qaldıqlarını düşünürdü. Buna görə də hesab edirdi ki, Türklər öz varlıqlarını qorumaq üçün Türklüklərinə sahib çıxmalıdırlar. Bu arada o, Rusiyanın deyil, qərbin örnək alınmasını da tövsiyyə edirdi. Bu səbəblə ona Azərbaycanda qərbliləşmə hərəkətini başladan ilk ziyalı da demək mümkündür.

Şübhəsiz 1905-ci ildə ermənilərin dinc Azərbaycan xalqına qarşı törətdiyi cinayət və qətliamlar Əhməd bəy Ağayevi çox kədərləndirirdi. Fəqət o sadəcə kədərlənməklə qalmır, çar məmurlarının «fitvası» ilə cəsarət alan ermənilərə qarşı elə özlərinin anladığı şəkildə cavab verilməsini tövsiyyə edirdi. Hətta o bu fikirlərini milli qırğınların kəskinləşməsi ilə əlaqədar 1906-cı ilin Fevralın 20-də Qafqaz canişinliyinin Tiflisdə çağırdığı “barışdırıcı qurultay”ında da açıqlamışdı. Ağayev orada Azərbaycan tərəfinin proqramını təqdim etmiş, Azərbaycan xalqına qarşı erməni vəhşətinin dayandırılmasını, Daşnaqsütun partiyasının və digər erməni təşkilatlarının buraxılmasını, əks halda Azərbaycan tərəfinə də müdafiə olunmaq üçün ordu yaratmağa icazə verilməsini söyləнши, gətirdiyi tutarlı dəlillərlə erməni rəhbərlərini susdurmuşdu.

Bu hadisələrdən sonra çar hökümətindən Azərbaycan xalqının xeyrinə müsbət bir cavab alınacağına ümidi qalmayan Ağayev, 1906-cı ildə Şuşaya gəldi, şəhərin nüfuzlu sakinləri ilə məsləhətləşmələr apardıqdan sonra “Difai” partiyasını qurdu. Partiyanın mərkəzi Bakıda yerləşsə də, fəaliyyətləri əsasən şimal-qərb bölgələrində idi. Üzvlərinin sayı 1000 nəfərə çatan Difaiyə xalq arasında böyük rəğbət vardı.

Difai Partiyası erməni terroruna qarşı silahlı mübarizəni məcburi bir yol kimi seçmişdi. Çünkü çar höküməti və onun məmurları dinc Azərbaycan xalqının öldürülməsinə, evlərinin və mallarının talan edilməsinə açıqca göz yumurdular. Bu isə Difaiçiləri daha ciddi addımlar atmağa sövq edirdi. Bu addımlardan ən mühümü erməni vəhşiliyinə göz yuman çar məmurlarını cəzalandırmaq idi. 1906-cı ilin sonuna doğru Difaiçilər Şuşa general-qubernatoru V. N. Qoloşapovu və onun dəftərxana müdiri Kleşinskini qətlə yetirdilər. 1907-ci ildə bu dəfə Naxçıvan qəza rəisi podpolkovnik Engel də öldürüldü. Maraqlı cəhət orasıdır ki, Difaiçilər hər bir aksiyadan sonra özlərini gizlətmir, açıq bir şəkildə bütün məsuliyyəti öz üzərilərinə götürürdülər. Üstəlik qəzetlərə göndərdikləri bəyanatlarda qətllərin səbəblərini izah edir, dinc Azərbaycan xalqına qarşı bu cür siyasət yeridənlərin hamısını bu cür aqibətin gözlədiyini açıqlayırdılar.

1908-ci ildə Çar hökümətinin Difaiçilər və Əhməd bəy Ağayevə qarşı təzyiqləri artdı. Onun qəzetləri bağlandı, özü təqib edilməyə başlandı. Nəticədə Ağayev, Türkiyəyə getməyə məcbur qaldı. Difaiçilər isə kültəvi şəkildə həbs edildilər.

Türkiyəyə mühacirət edən Ağayev, daha öncə Fransada tanış olduğu Gənc Türklərlərə yaxınlaşdı, İttihad Tərəqqi partiyasına daxil oldu. Eyni zamanda Türkiyədə elmi, publisistik fəaliyyətlərini də davam etdirərək “Tərcüman-ı Həqiqət” qəzetinin redaktoru vəzifəsində işləməyə başladı. Bu arada qeyd etmək lazımdır ki, “Türk Yurdu” jurnalının yaradıcılarından biri olan Ağayev, Türkçülük hərəkatının məşhur ideoloqlarından biri kimi Əlibəy Hüseynzadə, Ziya Göyalp, Yusif Akçura, Həmdullah Subhi və başqaları ilə çiyin çiyinə çalışmış, Afyonqarahisardan Osmanlı məclisinə deputat seçilmişdi.

1918-ci ilin may ayının 28-də Azərbaycan Cumhuriyyəti elan olunduqdan sonra Osmanlı və Azərbaycan arasındakı müqaviləyə əsasən Nuri Paşa rəhbərliyindəki Qafqaz İslam ordusu ölkəmizə gəldi. Bu sırada Ə. Ağayev də Nuri Paşanın siyasi müşaviri kimi muhacirətdən Azərbaycana qayıtdı. Xüsusən “İyun böhranı” dövründə Nuri Paşa ilə Milli hökümət arasında anlaşmazlıq yarananda, iki tərəf arasındakı ümumi razılığa gəlinməsində vasitəçilik etdi.

Əhməd bəy Azərbaycan Cumhuriyyəti parlamentinə üzv seçilmişdi. Ayrıca Paris sülh konfransına göndərilən nümayəndə heyətinin tərkibinə qatılmış, lakin İstanbulda “Türk jurnalisti və Osmanlı parlamenti üzvü” kimi təqdim olunaraq İngilislər tərəfindən həbs edilmişdi. 26 aylıq Maltada sürgün həyatı yaşadıqdan sonra Atatürkün təşəbbüsü ilə azadlığa buraxılıb və 1921-ci il mayın 28-də İstanbula qayıdıb.

Türkiyəyə döndükdən sonra Atatürk rəhbərliyində davam edən Milli Qurtuluş müharibəsinin fəallarından biri olub. Türkiyə Böyük millət məclisi açıldıqdan sonra Qarsdan iki dəfə millətvəkili seçilib. Eyni zamanda Ankara Universitetində professor və Hakimiyyəti Milliyə qəzetində redaktor işləyib.

Əhməd bəy Ağayev bütün həyatı boyunca Qərb mədəniyyətinin öyrənilməsi və tətbiqini tövsiyyə edib. Onun, Azərbaycan, Türkiyə və ümumiyyətlə Rusiya türkləri arasında millətçilik düşüncələrinin oyanmasında misilsiz rolu olub. Sovet dövründə “Panislamist”, “Pantürkist” adlandırılaraq adı və əsərləri unutdurulmağa çalışılıb. Lakin son dönəmlərdə onun haqqında ölkəmizdə geniş tədqiqatlar aparılmaqda, 20-ci əsrin əvvəllərində fikir və fəaliyyətləri ilə Azərbaycan xalqının rəğbətini qazanmış bu dahi insanın həyatı öyrənilməkdədir.

Ramin Sadıqov tarix üzrə fəlsəfə doktoru
Azərbaycan Müəllimlər İnstitutu
Şəki filialının tarix müəllimi

Mənbə : Anspress.com




Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir











Azadliq.az - Android

Kitab sifarisi
Pulsuz Oyunlar
MARAQLI
На сегодняшний день самая высокая неофициальная заработная плата в Азербайджане составляет около 10 тысяч манатов. Ее получают высокопоставленные чиновники медицинской и IT-сфер,» заявил Echo.az председатель Центра исследований устойчивого развития Нариман Агаев. По его словам, самая высокая официальная зарплата составляет 2250 манатов, ее получают депутаты Милли меджлиса Азербайджана. «Самая низкая неофициальная зарплата сегодня равна 150 манатам, а официальная — 116», — отметил он. По его словам, сегодня в Азербайджане 20% граждан имеют «черную» зарплату. При этом 9% получают часть зарплаты на руки, то есть по ведомостям, вторую — в «конвертах». И около 70% получают «белую» заработную плату. Как сообщает Report, инцидент зарегистрирован на территории Сабаильского района. Согласно информации, в известном клубе Z club на улице Ахмеда Джавада житель Баку Муслюмов Камран Мамед оглу 1994 года рождения был ранен ножом неизвестным. Раненый был доставлен в Городскую клиническую больницу №1. Врачи оценивают его состояние как среднетяжелое. «Однако не стоит забывать о тех, кто задействован в развитии теневой экономики, есть множество незарегистрированных предпринимателей, многие работают на дому или по найму, безусловно, большая их часть нигде не числится. Я считаю, что улучшить ситуацию позволит лишь политическая воля правительства», — сказал он. В настоящее время в Азербайджане идут серьезные социально-экономические и политические процессы. Время от времени также появляется тревожная информация об опасности террора в Азербайджане. В тоже время, вокруг карабахского вопроса протекают сложные процессы. Кроме того, уже 18 дней Армения не возвращает тело нашего шехида, а по делу МНБ продолжается судебный процесс. Бывший заместитель министра национальной безопасности, председатель Партии свободных демократов Сульхаддин Акпер дал свою оценку всех этих вопросов, находящихся на повестке дня страны. Администрация действующего американского лидера Барака Обамы увязывала снятие ограничительных мер против России с полным выполнением минских договоренностей. Вступающий в пятницу на высший государственный пост Трамп в интервью Times и Bild предложил отойти от провозглашенного своим предшественником принципа. В Москве инициативу избранного американского президента восприняли весьма сдержанно. Песков отметил, что антироссийские санкции — это не вопрос российской повестки дня как во внутреннем плане, так и в плане общения с зарубежными партнерами. На вопрос о том, не меняет. Трамп рассказал о своем видении внешней политики В Совете Федерации пояснили: для России отмена санкций не является самоцелью, ради которой надо чем-то жертвовать, тем более в сфере безопасности. Председатель комитета верхней палаты парламента по международным делам Константин Косачев призвал не спешить "придавать словам избранного президента США Дональда Трампа о некоем возможном "размене" ядерного разоружения на отмену санкций статус официального предложения". Сенатор напомнил, что все это было сказано в интервью как размышление, как вариант. По его мнению, Трамп должен внимательно изучить причины, по которым существенное разоружение в этой сфере так и не стало реальностью. "Если отбросить демагогические ("агрессивность и реваншизм России"), то будет очевидным, что одно из главных препятствий — реализация планов глобальной ПРО США, а также последовательные американские попытки обеспечить себе односторонние превосходство по другим направлениям — развитие инфраструктуры НАТО, обычные вооружения, высокоточное оружие, беспилотники, милитаризация космоса", — уверен парламентарий. В Баку доставлен надгробный памятник азербайджанскому «вору в законе» Ровшану Ленкоранскому, убитому в Стамбуле. Как передает памятник был изготовлен в Индии, затем доставлен в Турцию, а оттуда в Азербайджан. Высота памятника составляет 5 метров. Отмечается, что в настоящее время памятник находится в одном из цехов по изготовлению надгробных камней в Бинагадинском районе, где проводятся завершающие работы. Отмечается, что основная часть памятника изготовлена в Индии по заказу брата Ровшана – Намика Джаниева. РИА Новости Положительное сальдо внешнеторгового баланса РФ в ноябре 2016 года выросло на 2,2% по сравнению с аналогичным периодом 2015 года и составило 9,137 миллиарда долларов, свидетельствуют материалы Банка России. ФТС сообщила о сокращении профицита торгового баланса России в 2016 году За 11 месяцев 2016 года показатель составил 78,585 миллиарда долларов, снизившись в 1,7 раза со 137,205 миллиарда долларов за аналогичный период предыдущего года. Египет согласился принять специалистов из 22-27 января, планируется урегулировать ситуацию с периодически возникающими претензиями египетской стороны к безопасности мяса птицы из РФ, сообщает Россельхознадзор. Право экспорта мяса и птицы в Египет получили 12 российских компаний Телефонные переговоры между представителями Россельхознадзора и ветеринарной службы Египта состоялись 12 января, на них обсуждались сроки посещения Египта российскими специалистами для ознакомления с методикой работы ветеринарных аналитических лабораторий и согласования методик отбора и анализа проб мяса. "Египетская сторона предварительно согласилась принять российскую делегацию в период с 22 по 27 января 2017 года и в ближайшие дни прислать официальное приглашение. Инициатива Россельхознадзора должна положить конец периодически возникающим претензиям надзорных ведомств Египта к безопасности мяса птицы, экспортируемому из России", — говорится в сообщении. Ранее Минсельхоз РФ сообщал, что Россия заинтересована в увеличении поставок в Египет зерновых и продуктов их переработки, мяса птицы, говядины и растительных масел, а также готова увеличить импорт овощей и фруктов из Египта. По информации издания, один из членов экипажа предложил 22-летней Глисон, находящейся на 18-й неделе беременности, багет с беконом. Девушка съела бутерброд. Это заметил еще один член экипажа, который сообщил об инциденте руководству фирмы. В итоге было назначено служебное расследование и слушания по делу о краже сэндвича. Как оказалось, девушка нарушила внутренний регламент авиакомпании, так как не попросила у коллеги чек, подтверждающий, что бутерброд, которым он ее угостил, был оплачен. Теперь она намерена обжаловать решение руководства. Подростка с диагнозом «бешенство» госпитализировали в отделение реанимации пермской больницы в конце ноября. Мальчик мог заразиться после того, как его поцарапала или укусила домашняя кошка. Напомним, в начале декабря в посёлке Бымок объявили карантин. Вскоре после госпитализации подростка здесь от бешенства умерли три собаки. Карантин продлится два месяца. Искать девушку родители начали 29 декабря. На следующий день тело погибшей было обнаружено, сообщает "Интерфакс". Следователи следственного управления Следственного комитета России по Удмуртии начали проверку по факту ее гибели. По предварительным выводам судебно-медицинской экспертизы, причиной смерти школьницы стало переохлаждение. Никаких телесных повреждения на теле погибшей нет. Кроме того, Трамп намерен заставить фармацевтические компании вести переговоры непосредственно с Medicare (программа страхования для населения старшего возраста - от 65 лет) и Medicaid (программа помощи лицам, имеющим доход ниже официальной черты бедности), а также снизить цены, поскольку эти компании лишатся привычной для них политической поддержки. Трамп не раскрыл никаких подробностей того, как он выполнит задачу по корректировке программы, поскольку ожидает одобрения мер со стороны кандидата на пост советника по здравоохранению Тома Прайса. Интервью Трампа изданию The Washington Post вышло после того, как конгресс принял первые меры по отказу от закона по реформе здравоохранения, который был ключевым в ходе президентства Барака Обамы. Теперь обе палаты американского парламента будут работать над деталями отмены и реформы закона о доступном медицинском страховании. Тем не менее после почти семи лет обещаний отменить Obamacare республиканцы столкнулись с некоторым трудностями в реализации своих намерений. Некоторые представители парламента даже думают о том, чтобы повременить с отменой программы, до тех пор пока не будет обнародован план по ее замене. "Чтобы увеличить выплаты богатым акционерам, крупные корпорации уклоняются от налогов, сокращают зарплаты работников и закупочные цены... Уклонение корпораций от налогов обходится беднейшим странам как минимум​​ в $100 млрд в год. Этого хватило бы, чтобы дать образование 124 млн детей, которые не ходят сейчас в школу, и вложить в здравоохранение достаточно средств, чтобы предотвратить смерть по крайней мере 6 млн детей каждый год", - сообщила организация. 16:08 (сегодня) 2 70 Найден «черный ящик» разбившегося под Бишкеком грузового самолета Как сообщают СМИ, врачи боролись за жизнь подростка, но не сумели его спасти. Мальчик умер во второй половине декабря. Все материалы сюжета Крушение грузового самолета в Киргизии Поиски второго бортового самописца продолжаются В станицу Павлодольскую в Северной Осетии немецкие поисковики приехали летом 2016 года, чтобы разыскивать своих павших солдат. Ориентировались иностранцы по картам Вермахта, где были отмечены 160 могил немцев. Рядом с одной из них поисковики и обнаружили останки советского капитана – на карте было обозначено и место захоронения красноармейца. Как отмечают историки, это нонсенс – когда противника хоронят вместе с погибшими из своих войск. То, что этот воин – советский, немцы поняли по звезде с фуражки, пуговицам, последнему патрону пистолета и шомполу для чистки оружия. Уже позже поисковики нашли в своих военных архивах донесение немецкого командования о том, что их солдаты с почестями похоронили капитана Красной армии. Один из бортовых самописцов грузового самолета Boeing-747-400, разбившегося в Киргизии, найден на месте происшествия, передает Интерфакс. Авиакатастрофа в Киргизии. Справка «На месте происшествия найден один из самописцев разбившегося самолета. Поиски второго черного ящика продолжаются», - рассказал на пресс-конференции премьер-министра Киргизии Чынгыз Эсенгулов. Ранее стало известно Межгосударственный авиационный комитет намерен сформировать комиссию по расследованию происшествия после того, как получит запрос от властей Киргизии.
Copyright © 2017. AZADLIQ – Xəbər – Azadliq – Xeber – Xeberler · Bütün hüquqları qorunur.
Copyright © 2016. AZADLIQ – Xəbər – Azadliq – Xeber – Xeberler · Bütün hüquqları qorunur.
- Sitemap - azadliq musavat manat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər xeberler xəbərlər azadliq qezeti azadliq qəzeti profiles ən son xəbər, son xeberler, son xeber, xeber, azerbaycan xeberleri,azadliq qazeti yellow profiles