Azadliq.az
Azərbaycan Xəbərləri



Azadliq » Xeberler» Xeber

Devalvasiya ile tanış olmaq – TƏHLİL

Devalvasiya ilə tanış olmaq – TƏHLİL

20/08/2015

14:07


20.08.2015 / 13:58 xeber –

 

AKP-nin yaranmasına və yaranandan 15 ay sonra təkbaşına iqtidara gəlməsinə 1990-cı illərin əvvəlindən başlayan devalvasiyalar zənciri səbəb oldu, buna kimsə etiraz etmir.

 

Əslində ən “can yandırıcı devalvasiya”nı Süleyman Dəmirəlin 1980-ci ildəki qısa ömürlü azlıq hökuməti etmişdi; baş nazirin icra aparatının rəhbəri Turqut Özalın hazırladığı və azlıq hökumətinin  24 yanvar 1980-ci ildə Məclisdən keçirdiyi islahatlar proqramının əsas tərkib hissəsi olan 100%-lik devalvasiya xalqı çaşbaş salsa da, 12 sentyabr hərbi çevrilişi diqqətləri başqa nöqtələrə yönəltmiş və hərbi xunta hökumətində baş nazirin müavini vəzifəsinə gətirilən T. Özal iqtisadiyyatın liberallaşması istiqamətindəki islahatlarını müqavimətsiz şəkildə davam etdirmişdi. Özalın Ana Vətən Partiyası hökumətləri dövründə açıq və ya gizli şəkildə devalvasiya  edilirdi; baş nazirin iqtisadiyyata cavabdeh müavini Əkrəm Pakdəmirlinin sonralar verdiyi bilgiyə görə, hökumət daima “valyuta məzənnəsi  qayçısını” türk lirəsinin zəifləməsi istiqamətində işlədirmiş. Mehmet Barlasa verdiyi müsahibələr silsiləsində (ölümündən sonra kitab  şəklində çap edildi) T. Özal baş nazir olduğu dönəmdəki inflyasiyanın səbəbini “infrastuktur investisiyaları üçün aldığı xarici borclara” bağlayaraq, “Yol, liman, telekommunikasiya yatırımları olmadan ölkəyə əcnəbi sərmayə çəkmək mümkün deyil. O yatırımlar təbii şəkildə inflyasiyanı gücləndirir, inflyasiya təbii olaraq devalvasiyanı özü ilə gətirib-gəlir. Yatırımlar başa  çatandan sonra inflyasiya da təkxanəli rəqəmə düşəcək, devalvasiya da minimal həddə enəcək” – deyə atdığı addımları müdafiə etmişdi.

 

1990-cı illəri BVF-yə borclanma ilə keçirən Türkiyə, böyük ölçüdə o borclara bağlı olaraq xroniki hala gələn inflyasiya və devalvasiyanın öhdəsindən gələ bilmədi. Qısa ömürlü hökumətlər dönəmində xəzinənin 130%-lə borclanması heç kimi narahat etmirdi, hər nazirin tabeçiliyində bir bankın olduğu o günləri yaxşı xatırlayıram. Özalın aldığı kreditlər silsiləsi Dəmirəl-Çillər-Məsut Yılmaz tərəfindən davam etdirildi, balqabaq Ecevitin başında  partladı. BVF-nin Türkiyə təmsilçisi, italiyalı iqtisadçı Carlo Cotarellinin gününü Ankaranın kababxanalarında keçirdiyi 2000-ci ildə bank sistemindəki qırılğanlıq əvvəlcə “Dəmirbank”ı vurdu; 19 fevral 2001-ci ildə isə baş nazir Ecevit, Çankaya iqamətgahındakı iclası yarımçıq tərk edərək keçirdiyi mətbuat konfransında “Prezident Sezərin ona qarşı nəzakətdən kənar hərəkət etdiyini” açıqlayınca bank böhranı iqtisadyiyyatı iflic etdi. O vaxta qədər valyuta  bazarını  “forward”  üsulu alış-satışlarla tənzimləməyə çalışan Mərkəzi Bank məzənnəni dalğalanmaya buraxınca nəticə 200%-lik devalvasiya oldu. Xəzinəsinin təminatıyla Türkiyə sadəcə “Ziraat” və “İş” bankları vasitəsiylə xaricdən pul tapa bilirdi; “overnight” faizlərin 7200-yə çatdığı dönəmlər xalq öz qəzəbini küçə yürüşləriylə ifadə edirdi. AKP-nin yaranmasına təkan verən əsas faktorlardan biri o devalvasiya idi.

 

Devalvasiyanın yaratdığı ağır təxribatın izləri  bu və ya digər dərəcədə  silinmədən erkən seçkiyə gedilməsi 3 noyabr 2002-ci ildə AKP-nin təkbaşına iqtidara gəlməsinə səbəb oldu. “Molla Nəsrəddin” jurnalının yarandığı  siyasi mühiti xatirələrində təsvir edən Cəlil Məmmədquluzadə “Molla Nəsrəddin”i təbiət özü yaratdı, zəmanə özü yaratdı” – deyir. Tayyib Ərdoğanı və AKP-sini isə Türkiyədəki devalvasiyalar silsiləsi yaratmışdı. Mərkəzi Bankın o vaxtkı prezidenti Qazi Ərçəl, məzənnənin dalğalanmaya buraxılacağını bildiyi üçün  bir gecə əvvəl aşağı məzənnəylə 50 min dollar almışdı, işin üstü açılan kimi Ərçəl həm vəzifəsindən istefa verdi, həm ucuz məzənnəylə aldığı 50 min dolları banka qaytardı. O vaxt dolaşan söhbətlərə görə, işi ehtiyatlı tutan AKP bir vaxtlar Tayyib Ərdoğanın da dileri olduğu “Ülker” şirkətlər qrupu vasitəsyilə 4 noyabr 2002-ci ildə bazara  3 milyard dollar   “enjektə” etmişdi; məqsəd “valyutanın temperaturu”nun yüksəlməsini  əngəlləmək idi. İqtidarın ilk dönəmində həyata keçirdiyi islahatlar nəticəsində AKP hökuməti dünya maliyyə bazarından ölkəyə önəmli miqdarda investisiya çəkə bildi. 19 fevral 2001-ci ildə ölkəni sarsmış iqtisadi böhrandan xilas olmaq üçün baş nazir Ecevitin Dünya Bankından  dəvət etdiyi Kamal Dərvişin iqtisadi proqramını AKP hökumətinin iqtisadiyyata cavabdeh gənc dövlət naziri Əli Babacan qüsursuz şəkildə həyata keçirə bilmiş, özəlləşdirmələr nəticəsində dövlət zərər edən və ya etməyən müəssisələrin hamısını əlindən çıxarmış, alkoqol, tütün, benzinə qoyulan yüksək vergilər  hökumətin mövqeyini daha da gücləndirmişdi. İqtidarın ikinci dönəmində isə (2007-2011) hökumətin ərəb sərmayəsini məharətlə ölkəyə çəkə bilməsi nəticəsində  dünya maliyyə böhranı bank sistemini sarsıda bilməmişdi.

 

Ərdoğanın devalvasiya ilə tanış olması

 

AKP iqtidarının ilk iki dönəmində Mərkəzi Bankın muxtar mövqeyi  qorunduğu kimi, bankın yürütdüyü pul siyasətinə də hökumətin müdaxiləsi müşahidə edilmədi. Baş nazir Ərdoğan və iqtisadiyyata cavabdeh o vaxtkı dövlət naziri Zəfər Çağlayının “İxracatı gücləndirmək üçün valyuta kursunda müəyyən dərəcədə devalvasiya edilməsi”nə dair açıqlamalarına Mərkəzi Bankın prezidentləri Sürəyya Sərdəngeçdi və Durmuş Yılmaz (2011-ci ildə vəzifə müddəti uzadılmayınca prezident Abdullah Gülün baş müşaviri vəzifəsinə təyin edilən Yılmaz, 7 iyundakı seçkidə Milliyyətçi Hərəkat Partiyasından Uşak millət vəkili seçildi) müsbət reaksiya verməyib “sıx pul siyasəti”ndən vaz keçmədilər. Ərdəm Başçının Mərkəzi Bankın prezidenti vəzifəsinə gəlməsiylə faizlərin aşağı çəkilərək valyuta məzənnəsində bir miqdar devalvasiya edilməsi üçün baş nazir Ərdoğanın,  Başçıya açıq şəkildə çağırışıar etdiyinə şahid olduq. Ərdəm Başçı “Mərkəzi Bankı siyasi iqtidarın təsiri altına salan” prezident kimi tənqid edilməyə başlansa da, Əli Babacanın koordinatorluğundakı Xəzinə-Mərkəzi Bank cütlüyünün  ahəngdar əməkdaşlığı 2014-cü ilin yayına qədər valyuta məzənnəsinin sərt devalvasiyalara məruz qoyulmasını əngəllədi.

 

Prezident seçiləndən sonra  Ərdoğanın pul siyasətini tənzimləyən qurumların işinə müdaxilə etməyəcəyi düşünülsə də, proqnozlar yanlış çıxdı. Uzun müddət faizləri çox aşağıda saxlayan Mərkəzi Bank 2014-cü ilin əvvəllərində dünyadakı trendlərin də təsirini nəzərə alaraq təxminən 100%-lik faiz artımına getmişdi. Bu durum ilk gündən  baş nazir  Ərdoğanı qane etməsə də, təxminən 10 ay Mərkəzi Bankın faiz siyasətinə qarışmamışdı. İqtisadiyyata dair müşavirlərinin və böyük dəstək gördüyü inşaat sektorunun təsiri altında qalan prezident Ərdoğanın keçən ilin axırı-bu ilin əvvəlindən etibarən Mərkəzi Bankı faizləri aşağı çəkməyə dəvət etməsi  gəlişmələrə paralel şəkildə türk lirəsinin dəyər itirməsinə səbəb oldu. Təxminən 1 il əvvəl Mərkəzi Bankın prezidenti Ərdəm Başçının ilin axırında 1 ABŞ dollarının  1.92 Türk lirəsinə bərabər olacağına dair proqnozu  15 faiz fərqlə tutmadı. İlin əvvəlindən bəri  Ərdoğanın Mərkəzi  Banka  qarşı ittihamları isə devalvasiyanı təxminən 25%-lərə çəkdi. Prezidentin açıq təzyiqi nəticəsində Ərdəm Başçının istefa xəbəri yayılsa da, ardınca  istefanın qarşısının  Əli Babacan tərəfindən alındığı xəbəri gəldi.

 

Türkiyə 7 iyundakı seçkiyə milli valyutası 1 il əvvəl ilə müqayisədə təxminən 25% dəyər itirərək getsə də, yay aylarında turizmdən gözlənilən valyuta gəlirini daha ciddi devalvasiyanın qabağını alacağına dair ümid həmişəki kimi  vardı. Ancaq evdəki hesablar bazara uyğun gəlmədi və Mərkəzi Bankın bazara ucuz valyuta satma siyasətindən geri durmasına daxildəki siyasi, bölgədəki hərbi, dünyadakı iqtisadi faktorlar əlavə olunca türk lirəsinin son günlərdəki sürətli devalvasiyasının qarşısını almaq mümkün olmadı. Prezidentin baş müşaviri Cəmil Ərtəmin “dollar 3 türk lirəsi olsa da, bunu normal qarşılamaq lazımdır” – açıqlaması da Tayyib Ərdoğanın çox sevdiyi “aşağı faiz” siyasəti üzərində təkidlə davam edəcəyini göstərməkdədir. Yaxşı tanıdığım Ərtəmin açıqlaması isə prezidentlə işləyən bir şəxsin ilk dəfə iqtisadiyyata dair konkret bəyanatı kimi tarixə keçdi.

 

Görünür, bundan sonrakı dönəmdə Tayyib Ərdoğanın “xalqın seçdiyi prezident”  titulunu səbəb göstərərək valyuta bazarını tənzimləmə cəhdlərinə də tez-tez şahid olacağıq. Bunun Türkiyəyə gətirəcəyi haqq-hesabı indidən hesablamaq mümkün deyil. Ancaq 13 illik iqtidarı dönəmində Tayyib Ərdoğanın ilk dəfə ciddi şəkildə devalvasiya problemiylə üz-üzə qaldığı açıq-aşkardır.

 

İnsan xatırlamadan keçə bilmir: bəli, 13 il qabaq onu devalvasiya gətirmişdi…

 

mənbə :
lent.az




Şərh yazılmayıb.

Şərh yaz.











Azadliq.az - Android

Kitab sifarisi
Pulsuz Oyunlar
MARAQLI
На сегодняшний день самая высокая неофициальная заработная плата в Азербайджане составляет около 10 тысяч манатов. Ее получают высокопоставленные чиновники медицинской и IT-сфер,» заявил Echo.az председатель Центра исследований устойчивого развития Нариман Агаев. По его словам, самая высокая официальная зарплата составляет 2250 манатов, ее получают депутаты Милли меджлиса Азербайджана. «Самая низкая неофициальная зарплата сегодня равна 150 манатам, а официальная — 116», — отметил он. По его словам, сегодня в Азербайджане 20% граждан имеют «черную» зарплату. При этом 9% получают часть зарплаты на руки, то есть по ведомостям, вторую — в «конвертах». И около 70% получают «белую» заработную плату. Как сообщает Report, инцидент зарегистрирован на территории Сабаильского района. Согласно информации, в известном клубе Z club на улице Ахмеда Джавада житель Баку Муслюмов Камран Мамед оглу 1994 года рождения был ранен ножом неизвестным. Раненый был доставлен в Городскую клиническую больницу №1. Врачи оценивают его состояние как среднетяжелое. «Однако не стоит забывать о тех, кто задействован в развитии теневой экономики, есть множество незарегистрированных предпринимателей, многие работают на дому или по найму, безусловно, большая их часть нигде не числится. Я считаю, что улучшить ситуацию позволит лишь политическая воля правительства», — сказал он. В настоящее время в Азербайджане идут серьезные социально-экономические и политические процессы. Время от времени также появляется тревожная информация об опасности террора в Азербайджане. В тоже время, вокруг карабахского вопроса протекают сложные процессы. Кроме того, уже 18 дней Армения не возвращает тело нашего шехида, а по делу МНБ продолжается судебный процесс. Бывший заместитель министра национальной безопасности, председатель Партии свободных демократов Сульхаддин Акпер дал свою оценку всех этих вопросов, находящихся на повестке дня страны. Администрация действующего американского лидера Барака Обамы увязывала снятие ограничительных мер против России с полным выполнением минских договоренностей. Вступающий в пятницу на высший государственный пост Трамп в интервью Times и Bild предложил отойти от провозглашенного своим предшественником принципа. В Москве инициативу избранного американского президента восприняли весьма сдержанно. Песков отметил, что антироссийские санкции — это не вопрос российской повестки дня как во внутреннем плане, так и в плане общения с зарубежными партнерами. На вопрос о том, не меняет. Трамп рассказал о своем видении внешней политики В Совете Федерации пояснили: для России отмена санкций не является самоцелью, ради которой надо чем-то жертвовать, тем более в сфере безопасности. Председатель комитета верхней палаты парламента по международным делам Константин Косачев призвал не спешить "придавать словам избранного президента США Дональда Трампа о некоем возможном "размене" ядерного разоружения на отмену санкций статус официального предложения". Сенатор напомнил, что все это было сказано в интервью как размышление, как вариант. По его мнению, Трамп должен внимательно изучить причины, по которым существенное разоружение в этой сфере так и не стало реальностью. "Если отбросить демагогические ("агрессивность и реваншизм России"), то будет очевидным, что одно из главных препятствий — реализация планов глобальной ПРО США, а также последовательные американские попытки обеспечить себе односторонние превосходство по другим направлениям — развитие инфраструктуры НАТО, обычные вооружения, высокоточное оружие, беспилотники, милитаризация космоса", — уверен парламентарий. В Баку доставлен надгробный памятник азербайджанскому «вору в законе» Ровшану Ленкоранскому, убитому в Стамбуле. Как передает памятник был изготовлен в Индии, затем доставлен в Турцию, а оттуда в Азербайджан. Высота памятника составляет 5 метров. Отмечается, что в настоящее время памятник находится в одном из цехов по изготовлению надгробных камней в Бинагадинском районе, где проводятся завершающие работы. Отмечается, что основная часть памятника изготовлена в Индии по заказу брата Ровшана – Намика Джаниева. РИА Новости Положительное сальдо внешнеторгового баланса РФ в ноябре 2016 года выросло на 2,2% по сравнению с аналогичным периодом 2015 года и составило 9,137 миллиарда долларов, свидетельствуют материалы Банка России. ФТС сообщила о сокращении профицита торгового баланса России в 2016 году За 11 месяцев 2016 года показатель составил 78,585 миллиарда долларов, снизившись в 1,7 раза со 137,205 миллиарда долларов за аналогичный период предыдущего года. Египет согласился принять специалистов из 22-27 января, планируется урегулировать ситуацию с периодически возникающими претензиями египетской стороны к безопасности мяса птицы из РФ, сообщает Россельхознадзор. Право экспорта мяса и птицы в Египет получили 12 российских компаний Телефонные переговоры между представителями Россельхознадзора и ветеринарной службы Египта состоялись 12 января, на них обсуждались сроки посещения Египта российскими специалистами для ознакомления с методикой работы ветеринарных аналитических лабораторий и согласования методик отбора и анализа проб мяса. "Египетская сторона предварительно согласилась принять российскую делегацию в период с 22 по 27 января 2017 года и в ближайшие дни прислать официальное приглашение. Инициатива Россельхознадзора должна положить конец периодически возникающим претензиям надзорных ведомств Египта к безопасности мяса птицы, экспортируемому из России", — говорится в сообщении. Ранее Минсельхоз РФ сообщал, что Россия заинтересована в увеличении поставок в Египет зерновых и продуктов их переработки, мяса птицы, говядины и растительных масел, а также готова увеличить импорт овощей и фруктов из Египта. По информации издания, один из членов экипажа предложил 22-летней Глисон, находящейся на 18-й неделе беременности, багет с беконом. Девушка съела бутерброд. Это заметил еще один член экипажа, который сообщил об инциденте руководству фирмы. В итоге было назначено служебное расследование и слушания по делу о краже сэндвича. Как оказалось, девушка нарушила внутренний регламент авиакомпании, так как не попросила у коллеги чек, подтверждающий, что бутерброд, которым он ее угостил, был оплачен. Теперь она намерена обжаловать решение руководства. Подростка с диагнозом «бешенство» госпитализировали в отделение реанимации пермской больницы в конце ноября. Мальчик мог заразиться после того, как его поцарапала или укусила домашняя кошка. Напомним, в начале декабря в посёлке Бымок объявили карантин. Вскоре после госпитализации подростка здесь от бешенства умерли три собаки. Карантин продлится два месяца. Искать девушку родители начали 29 декабря. На следующий день тело погибшей было обнаружено, сообщает "Интерфакс". Следователи следственного управления Следственного комитета России по Удмуртии начали проверку по факту ее гибели. По предварительным выводам судебно-медицинской экспертизы, причиной смерти школьницы стало переохлаждение. Никаких телесных повреждения на теле погибшей нет. Кроме того, Трамп намерен заставить фармацевтические компании вести переговоры непосредственно с Medicare (программа страхования для населения старшего возраста - от 65 лет) и Medicaid (программа помощи лицам, имеющим доход ниже официальной черты бедности), а также снизить цены, поскольку эти компании лишатся привычной для них политической поддержки. Трамп не раскрыл никаких подробностей того, как он выполнит задачу по корректировке программы, поскольку ожидает одобрения мер со стороны кандидата на пост советника по здравоохранению Тома Прайса. Интервью Трампа изданию The Washington Post вышло после того, как конгресс принял первые меры по отказу от закона по реформе здравоохранения, который был ключевым в ходе президентства Барака Обамы. Теперь обе палаты американского парламента будут работать над деталями отмены и реформы закона о доступном медицинском страховании. Тем не менее после почти семи лет обещаний отменить Obamacare республиканцы столкнулись с некоторым трудностями в реализации своих намерений. Некоторые представители парламента даже думают о том, чтобы повременить с отменой программы, до тех пор пока не будет обнародован план по ее замене. "Чтобы увеличить выплаты богатым акционерам, крупные корпорации уклоняются от налогов, сокращают зарплаты работников и закупочные цены... Уклонение корпораций от налогов обходится беднейшим странам как минимум​​ в $100 млрд в год. Этого хватило бы, чтобы дать образование 124 млн детей, которые не ходят сейчас в школу, и вложить в здравоохранение достаточно средств, чтобы предотвратить смерть по крайней мере 6 млн детей каждый год", - сообщила организация. 16:08 (сегодня) 2 70 Найден «черный ящик» разбившегося под Бишкеком грузового самолета Как сообщают СМИ, врачи боролись за жизнь подростка, но не сумели его спасти. Мальчик умер во второй половине декабря. Все материалы сюжета Крушение грузового самолета в Киргизии Поиски второго бортового самописца продолжаются В станицу Павлодольскую в Северной Осетии немецкие поисковики приехали летом 2016 года, чтобы разыскивать своих павших солдат. Ориентировались иностранцы по картам Вермахта, где были отмечены 160 могил немцев. Рядом с одной из них поисковики и обнаружили останки советского капитана – на карте было обозначено и место захоронения красноармейца. Как отмечают историки, это нонсенс – когда противника хоронят вместе с погибшими из своих войск. То, что этот воин – советский, немцы поняли по звезде с фуражки, пуговицам, последнему патрону пистолета и шомполу для чистки оружия. Уже позже поисковики нашли в своих военных архивах донесение немецкого командования о том, что их солдаты с почестями похоронили капитана Красной армии. Один из бортовых самописцов грузового самолета Boeing-747-400, разбившегося в Киргизии, найден на месте происшествия, передает Интерфакс. Авиакатастрофа в Киргизии. Справка «На месте происшествия найден один из самописцев разбившегося самолета. Поиски второго черного ящика продолжаются», - рассказал на пресс-конференции премьер-министра Киргизии Чынгыз Эсенгулов. Ранее стало известно Межгосударственный авиационный комитет намерен сформировать комиссию по расследованию происшествия после того, как получит запрос от властей Киргизии.

Copyright © 2017. AZADLIQ – Xəbər – Azadliq – Xeber – Xeberler · Bütün hüquqları qorunur.
Copyright © 2016. AZADLIQ – Xəbər – Azadliq – Xeber – Xeberler · Bütün hüquqları qorunur.
- Sitemap - azadliq musavat manat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər xeberler xəbərlər azadliq qezeti azadliq qəzeti profiles ən son xəbər, son xeberler, son xeber, xeber, azerbaycan xeberleri,azadliq qazeti info website