Azadliq.az

Azərbaycan Xəbərləri


Azadliq » Xeberler» Xeber

Meşhur türk generalın qızı: "Naxçıvanda atama heykel qoyulacağına inanıram" – MÜSAHİBƏ

Məşhur türk generalın qızı: "Naxçıvanda atama heykəl qoyulacağına inanıram" - MÜSAHİBƏ

17/09/2015

10:56


17.09.2015 / 10:52 xeber –

 

Timsal Karabəkir: “Atam Təbrizi almışdı və saraydan ona Bakıya tərəf irəliləmək əmri verilmişdi”

İstiqlal savaşının Şərq orduları komandanı, general Kazım Karabəkirin qızı Timsal Karabəkirin APA-ya müsahibəsi

 

– Anadolunun  Şərq bölgələrini erməni quldur dəstələrindən təmizləyəndən sonra atanızın komandan olduğu ordu Təbrizə getdi. Oradan Bakıya getməsinin təlimatını Ənvər  paşa vermişdi, yoxsa saray?

 

– Təlimat saraydan verilmişdi, Ənvər paşa orduların əməliyyatlarına və yerdəyişmələrinə ümumi nəzarət edirdi. Atam Təbrizi almışdı, saraydan ona Təbrizdən sonra Bakıya tərəf irəliləmək əmri verilmişdi. Məqsəd Azərbaycanın cənubunu olduğu kimi, şimalını da nəzarət altında saxlamaq idi. Ancaq 31 mart 1918-ci ildə Mondros sazişi atamın da, Nuri paşanın da geri qayıtmasına  səbəb oldu.

 

– Mondros sazişindən sonra Maltaya sürgünlər oldu, atanız da hər hansı sıxıntı yaşayıbmı?

 

– Yox, atam hər hansı sıxıntı yaşamayıb.

 

– Qars-Gümrü-Moskva sazişləri atanızın diplomatiya sahəsindəki məharətini  ortaya qoymuş və atanız Lozan danışıqlarında da türk heyətinə başçılıq etmək istəmişdi. İddialara görə, Mustafa Kamal paşanın o işi İsmət paşaya tapşırmasından atanız narazı qalıb. Bu, nə dərəcədə doğru iddiadır?

 

– Onu atamın gündəliklərində oxumaq lazımdır. Mən sizə “hər şeyi bilirəm”- desəm, inanmayın. Çünki atam vəfat edəndə mən 7 yaşında idim, hər şeyi mənimlə danışa bilməzdi. O barədə atamın Atatürkə qarşı hər hansı narazılığı olmayıb. Rauf Orbayın İsmət  İnönüyə qarşı narazılığı olub. Bunu Rauf Orbayın xatirələrində oxuya bilərsiniz.

 

– Bəli, Rauf paşa orada İnönüylə aralarında olan narazılığı gizlətmir. Yaxşı, İstiqlal savaşı vaxtı Türkiyə Böyük Millət Məclisinə göndərdiyi bəzi tələblərdə “Ermənistanın tamamilə məhv edilməsi üçün” icazə istəyir. Atanızın “İstiklal harbimiz” kitabında  bunlar var. Başqa kitablarında Məclisin niyə cavab vermədiyinə dair nəsə yazıbmı?

 

– Ermənistan torpaqlarındakı türklərin qovulması və soyqırıma məruz qoyulması ehtimalına qarşı təşəbbüsü olub. Qış gəlmədən hərbi əməliyyatlara başlamaq istəyirmiş. Ancaq o vaxtlar Mustafa Kamal paşa ruslarla silah müzakirələri apardığına görə Məclisdən icazə çıxmayıb. Payızda Ermənistan sərhədində əməliyyatlar keçirib, oradakıların hamısını darmadağın edib, növbəti gün isə Ermənistan hökuməti devrilib. Atam yay aylarında hücum etmək istəyib, ancaq sentyabr-oktyabra qədər icazə verilmir, bunun səbəbi də ruslardan silah almaqla bağlı aparılan gizli danışıq idi.

 

– Nuri paşanın ordusu Qafqaza çıxanda o vaxtkı Ermənistan torpaqlarının üçdə ikisi Osmanlının nəzarəti altında idi. Rusiya kimi, Qərb ölkələri də Qafqaza oradakı Osmanlı nüfuzuna  görə müdaxilə etməyə qorxurdular…

 

– Nuri paşanın Bakıya girməməsinə dair Almaniya ilə Rusiyanın gizli müqaviləsi vardı. Neftə görə. Ona baxmayaraq, bilirsiniz ki, Nuri paşa Bakıya girdi.

 

– Şübhəsiz ki, Nuri paşa Bakıya girərkən Kazım Karabəkir paşanın komandanlığındakı Şərq ordularının dəstəyini arxasında hiss edirdi…

 

– Atam Qars bölgəsini erməni bandalarından təmizləyəndən sonra Naxçıvana, oradan da Təbrizə getmişdi, oraları almışdı. Batuma qədər enən korpus da atamın ordusunun tərkibindəydi. İran Azərbaycanı tamamilə, bugünkü Gürcüstanın isə böyük qismi Osmanlı hakimiyyəti altında idı. Mondros sazişi imzalanan kimi, orduya geri çəkilmək əmri verilir və hamısı ləğv edilir. Ordusu ləğv edilən atam Təbrizdən Naxçıvana, oradan Qarsa, sonra Batuma gedərək İstanbula qayıdır. Nuri paşanın Qafqaz İslam Ordusu daha əvvəl Bakıya yerləşmişdi. Almanların, ingilislərin, rusların qarşı çıxmalarına baxmayaraq, Nuri paşa o bölgədə Azərbaycan dövlətinin qurulmasına nail olmuşdu.

 

– Ənvər paşa ölkədən ayrılandan sonra atanızın onunla gizli və ya açıq şəkildə əlaqəsi olubmu?

 

– Sakarya meydan müharibəsinin axırından Ənvər paşanın Tacikistanda şəhid olmasına qədər Mustafa Kamal paşa və atam daima onunla məktublaşıblar. Ənvər paşa və arkadaşları kənardan milli mübarizəni dəstəkləyiblər. Anadoluya gəlmək istəyib, ancaq Mustafa Kamal və atam  buna qarşı çıxıblar. Çünki ingilislərin oyunu ilə öz aralarında anlaşmazlıq yaşaya biləcəklərini düşünüblər. Ənvər paşa İttihad və Tərəqqiçi idi. Trabzona qədər gələndən sonra atam  onları Rusiyaya və Azərbaycana göndərib. İttihad və Tərəqqiçilər Misirdə, Əfqanıstanda və Hindistanda ingilislərin əleyhinə inqilablar təşkil ediblər. Bu, nə deməkdir? İngilislərin başı oralara qarışdığına görə, Anadoludakı İstiqlal mübarizəsinə  çox vaxt ayıra bilməyiblər. Bunların hamısına Ənvər paşa rəhbərlik edib.

 

– 4 avqust 1922-ci ildə Ənvər paşanın şəhidlik xəbəri Məclisdə Mustafa Kamala veriləndə Mustafa Kamal paşa öz reaksiyasını Namıq Kamalın “Merkez-i hake atsalar da bizi; Kürre-yi arzı patlatır çıkarız” – misralarıyla bildirib. Atanız Ənvər paşanın ölüm xəbərini eşidəndə nəsə deyibmi?

 

– Atam sadəcə onun ölüm xəbərini aldığını yazır. Başqa bir şey yoxdur. Amma Ənvər paşa, Mustafa Kamal paşa və atam çox yaxşı dost olublar. Uzun müddət bir yerdə işləyiblər.

 

– Mustafa Kamal Atatürkə qarşı İzmirdə planlanlaşdırılan sui-qəsddə atanız da ittiham edilib. Bunun səbəbi nə idi? Atanız o sui-qəsd  iddiasına  görə, Atatürkdən inciyibmi?

 

– İpdən qayıtdılar. Bu gün çox mübahisə doğuran məsələdir. Bir qrup adam Mustafa Kamal paşaya qarşı Ankarada sui-qəsd həyata keçirməyə çalışıb. Ancaq plan ortaya çıxınca, sui-qəsdçi İstanbula qaçıb. Daha sonra Bursada planı həyata keçirməyə çalışıblar, orda da mümkün olmayıb. İzmirdə sui-qəsd planı hazırlanıb. Bunu hökumətin bilməməsi mümkün deyildi. Təsəvvür edin ki, sui-qəsdçilərdən biri istiqlal savaşında Atatürkün ən yaxın adamlarından olmuş və daha sonra Ankara valisi təyin edilmiş general Kazım Özalpın evində qalıb. Hamının bildiyi bu işi hökumətin bilməməsi mümkün deyil. Necə ki, Atatürk hələ Balıkəsirdə ikən İzmirdəki sui-qəsdçilər yaxalandı. Məncə, hökumət qəsdən gözlədi ki, bu işin arxasında kimlər olduğunu görsün. Əsas məqsəd o dövrün şərtlərində meydana çıxmağa çalışan müxalifəti susdurmaq idi. Çünki  İttihad və Tərəqqiçilərlə birlikdə 1924-cü ildə gizli partiya qurulmuşdu, hökumət isə 1 illik cümhuriyyətdə müxalifətə isti baxmırdı. Paşaları ona görə o işin içinə qatdılar. O hadisədən sonra edamlar oldu, mətbuat susduruldu. Məncə, o hadisə o günün şərtlərində “sui-qəsd içində sui-qəsd” idi. O günün şərtlərində müxalifətin olmaması lazım idi. Cümhuriyyət elan edilən kimi demokratiyanın bütün şərtlərini yerinə yetirmək mümkün deyildi.

 

– İstiqlal mübarizəsinin 5 ən yaxın dostu – Mustafa Kamal, Kazım Karabəkir, Refet Bele, Rauf Orbay və Əli Fuad Cebesoy arasında həyata gözlərini hamıdan tez Mustafa Kamal Atatürk yumub. Vəfatından əvvəl atanızla Atatürk barışmışdılarmı?

 

– Atatürk ölümündən əvvəl atamla  barışmışdı. Rauf Orbayın ölkəyə qayıtmasına qoyulan qadağanı Atatürk ölümündən əvvəl ləğv etdirmişdi. Atatürk atamı dil qurultayına dəvət edib, ancaq görüşə bilməyiblər. Həyatının son dönəmlərində Mustafa Kamal Atatürk ən yaxın dostlarıyla qopmuş əlaqələrini yenidən yaratmağa başlamışdı. Atatürkün ölümündən sonra Məclisdə başqaları prezident seçilmək üçün mübarizə apardılar. Ancaq marşal Fevzi Çakmak İsmət İnönünü dəstəklədi, İnönü ikinci prezident seçildi. İsmət İnönü atamı və İstiqlal müharibəsinin digər qəhrəmanlarını millət vəkili seçdirdi, atam 1946-48-ci illərdəTürkiyə Böyük Millət Məclisinin sədri oldu.

 

– Atanızın Naxçıvana getməsindən, oranı nəzarətdə saxlamasından, Qars-Gümrü və Moskva sazişlərində Naxçıvanı Türkiyənin təminatı altına almasından, Hüseyn Cavidlə yaxın dost olmasından, onunla məktəb və teatr açmasından həmişə iftixarla danışırsınız. Eyni zamanda atanıza heykəl qoymaq üçün Naxçıvanda yer ayrılmasını istəyirsiniz. İndiyə qədər yer ayrılmadığına görə qəlbiniz sınıbmı?

 

– Kazım Karabəkirın adını daşıyan məscidin içinə büst qoymağımızı təklif etmişdilər. Biz də, Türkiyənin dini işlər idarəsi də buna qarşı çıxdıq. Buna görə qəlbim sınıq deyil. Mənim arzum var: hörmətli Talıbovu tanıyıram, ona dəyər verirəm. Onun da bəzi işlər görmək istədiyini zənn edirəm. Orada bir çeşmə var, atam yapdırıb. Üç yol ağzı deyən yerdə atamın heykəlinin yapılacağına inanıram. 

 

mənbə :
lent.az




Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir











Azadliq.az - Android

Kitab sifarisi
Pulsuz Oyunlar
MARAQLI
На сегодняшний день самая высокая неофициальная заработная плата в Азербайджане составляет около 10 тысяч манатов. Ее получают высокопоставленные чиновники медицинской и IT-сфер,» заявил Echo.az председатель Центра исследований устойчивого развития Нариман Агаев. По его словам, самая высокая официальная зарплата составляет 2250 манатов, ее получают депутаты Милли меджлиса Азербайджана. «Самая низкая неофициальная зарплата сегодня равна 150 манатам, а официальная — 116», — отметил он. По его словам, сегодня в Азербайджане 20% граждан имеют «черную» зарплату. При этом 9% получают часть зарплаты на руки, то есть по ведомостям, вторую — в «конвертах». И около 70% получают «белую» заработную плату. Как сообщает Report, инцидент зарегистрирован на территории Сабаильского района. Согласно информации, в известном клубе Z club на улице Ахмеда Джавада житель Баку Муслюмов Камран Мамед оглу 1994 года рождения был ранен ножом неизвестным. Раненый был доставлен в Городскую клиническую больницу №1. Врачи оценивают его состояние как среднетяжелое. «Однако не стоит забывать о тех, кто задействован в развитии теневой экономики, есть множество незарегистрированных предпринимателей, многие работают на дому или по найму, безусловно, большая их часть нигде не числится. Я считаю, что улучшить ситуацию позволит лишь политическая воля правительства», — сказал он. В настоящее время в Азербайджане идут серьезные социально-экономические и политические процессы. Время от времени также появляется тревожная информация об опасности террора в Азербайджане. В тоже время, вокруг карабахского вопроса протекают сложные процессы. Кроме того, уже 18 дней Армения не возвращает тело нашего шехида, а по делу МНБ продолжается судебный процесс. Бывший заместитель министра национальной безопасности, председатель Партии свободных демократов Сульхаддин Акпер дал свою оценку всех этих вопросов, находящихся на повестке дня страны. Администрация действующего американского лидера Барака Обамы увязывала снятие ограничительных мер против России с полным выполнением минских договоренностей. Вступающий в пятницу на высший государственный пост Трамп в интервью Times и Bild предложил отойти от провозглашенного своим предшественником принципа. В Москве инициативу избранного американского президента восприняли весьма сдержанно. Песков отметил, что антироссийские санкции — это не вопрос российской повестки дня как во внутреннем плане, так и в плане общения с зарубежными партнерами. На вопрос о том, не меняет. Трамп рассказал о своем видении внешней политики В Совете Федерации пояснили: для России отмена санкций не является самоцелью, ради которой надо чем-то жертвовать, тем более в сфере безопасности. Председатель комитета верхней палаты парламента по международным делам Константин Косачев призвал не спешить "придавать словам избранного президента США Дональда Трампа о некоем возможном "размене" ядерного разоружения на отмену санкций статус официального предложения". Сенатор напомнил, что все это было сказано в интервью как размышление, как вариант. По его мнению, Трамп должен внимательно изучить причины, по которым существенное разоружение в этой сфере так и не стало реальностью. "Если отбросить демагогические ("агрессивность и реваншизм России"), то будет очевидным, что одно из главных препятствий — реализация планов глобальной ПРО США, а также последовательные американские попытки обеспечить себе односторонние превосходство по другим направлениям — развитие инфраструктуры НАТО, обычные вооружения, высокоточное оружие, беспилотники, милитаризация космоса", — уверен парламентарий. В Баку доставлен надгробный памятник азербайджанскому «вору в законе» Ровшану Ленкоранскому, убитому в Стамбуле. Как передает памятник был изготовлен в Индии, затем доставлен в Турцию, а оттуда в Азербайджан. Высота памятника составляет 5 метров. Отмечается, что в настоящее время памятник находится в одном из цехов по изготовлению надгробных камней в Бинагадинском районе, где проводятся завершающие работы. Отмечается, что основная часть памятника изготовлена в Индии по заказу брата Ровшана – Намика Джаниева. РИА Новости Положительное сальдо внешнеторгового баланса РФ в ноябре 2016 года выросло на 2,2% по сравнению с аналогичным периодом 2015 года и составило 9,137 миллиарда долларов, свидетельствуют материалы Банка России. ФТС сообщила о сокращении профицита торгового баланса России в 2016 году За 11 месяцев 2016 года показатель составил 78,585 миллиарда долларов, снизившись в 1,7 раза со 137,205 миллиарда долларов за аналогичный период предыдущего года. Египет согласился принять специалистов из 22-27 января, планируется урегулировать ситуацию с периодически возникающими претензиями египетской стороны к безопасности мяса птицы из РФ, сообщает Россельхознадзор. Право экспорта мяса и птицы в Египет получили 12 российских компаний Телефонные переговоры между представителями Россельхознадзора и ветеринарной службы Египта состоялись 12 января, на них обсуждались сроки посещения Египта российскими специалистами для ознакомления с методикой работы ветеринарных аналитических лабораторий и согласования методик отбора и анализа проб мяса. "Египетская сторона предварительно согласилась принять российскую делегацию в период с 22 по 27 января 2017 года и в ближайшие дни прислать официальное приглашение. Инициатива Россельхознадзора должна положить конец периодически возникающим претензиям надзорных ведомств Египта к безопасности мяса птицы, экспортируемому из России", — говорится в сообщении. Ранее Минсельхоз РФ сообщал, что Россия заинтересована в увеличении поставок в Египет зерновых и продуктов их переработки, мяса птицы, говядины и растительных масел, а также готова увеличить импорт овощей и фруктов из Египта. По информации издания, один из членов экипажа предложил 22-летней Глисон, находящейся на 18-й неделе беременности, багет с беконом. Девушка съела бутерброд. Это заметил еще один член экипажа, который сообщил об инциденте руководству фирмы. В итоге было назначено служебное расследование и слушания по делу о краже сэндвича. Как оказалось, девушка нарушила внутренний регламент авиакомпании, так как не попросила у коллеги чек, подтверждающий, что бутерброд, которым он ее угостил, был оплачен. Теперь она намерена обжаловать решение руководства. Подростка с диагнозом «бешенство» госпитализировали в отделение реанимации пермской больницы в конце ноября. Мальчик мог заразиться после того, как его поцарапала или укусила домашняя кошка. Напомним, в начале декабря в посёлке Бымок объявили карантин. Вскоре после госпитализации подростка здесь от бешенства умерли три собаки. Карантин продлится два месяца. Искать девушку родители начали 29 декабря. На следующий день тело погибшей было обнаружено, сообщает "Интерфакс". Следователи следственного управления Следственного комитета России по Удмуртии начали проверку по факту ее гибели. По предварительным выводам судебно-медицинской экспертизы, причиной смерти школьницы стало переохлаждение. Никаких телесных повреждения на теле погибшей нет. Кроме того, Трамп намерен заставить фармацевтические компании вести переговоры непосредственно с Medicare (программа страхования для населения старшего возраста - от 65 лет) и Medicaid (программа помощи лицам, имеющим доход ниже официальной черты бедности), а также снизить цены, поскольку эти компании лишатся привычной для них политической поддержки. Трамп не раскрыл никаких подробностей того, как он выполнит задачу по корректировке программы, поскольку ожидает одобрения мер со стороны кандидата на пост советника по здравоохранению Тома Прайса. Интервью Трампа изданию The Washington Post вышло после того, как конгресс принял первые меры по отказу от закона по реформе здравоохранения, который был ключевым в ходе президентства Барака Обамы. Теперь обе палаты американского парламента будут работать над деталями отмены и реформы закона о доступном медицинском страховании. Тем не менее после почти семи лет обещаний отменить Obamacare республиканцы столкнулись с некоторым трудностями в реализации своих намерений. Некоторые представители парламента даже думают о том, чтобы повременить с отменой программы, до тех пор пока не будет обнародован план по ее замене. "Чтобы увеличить выплаты богатым акционерам, крупные корпорации уклоняются от налогов, сокращают зарплаты работников и закупочные цены... Уклонение корпораций от налогов обходится беднейшим странам как минимум​​ в $100 млрд в год. Этого хватило бы, чтобы дать образование 124 млн детей, которые не ходят сейчас в школу, и вложить в здравоохранение достаточно средств, чтобы предотвратить смерть по крайней мере 6 млн детей каждый год", - сообщила организация. 16:08 (сегодня) 2 70 Найден «черный ящик» разбившегося под Бишкеком грузового самолета Как сообщают СМИ, врачи боролись за жизнь подростка, но не сумели его спасти. Мальчик умер во второй половине декабря. Все материалы сюжета Крушение грузового самолета в Киргизии Поиски второго бортового самописца продолжаются В станицу Павлодольскую в Северной Осетии немецкие поисковики приехали летом 2016 года, чтобы разыскивать своих павших солдат. Ориентировались иностранцы по картам Вермахта, где были отмечены 160 могил немцев. Рядом с одной из них поисковики и обнаружили останки советского капитана – на карте было обозначено и место захоронения красноармейца. Как отмечают историки, это нонсенс – когда противника хоронят вместе с погибшими из своих войск. То, что этот воин – советский, немцы поняли по звезде с фуражки, пуговицам, последнему патрону пистолета и шомполу для чистки оружия. Уже позже поисковики нашли в своих военных архивах донесение немецкого командования о том, что их солдаты с почестями похоронили капитана Красной армии. Один из бортовых самописцов грузового самолета Boeing-747-400, разбившегося в Киргизии, найден на месте происшествия, передает Интерфакс. Авиакатастрофа в Киргизии. Справка «На месте происшествия найден один из самописцев разбившегося самолета. Поиски второго черного ящика продолжаются», - рассказал на пресс-конференции премьер-министра Киргизии Чынгыз Эсенгулов. Ранее стало известно Межгосударственный авиационный комитет намерен сформировать комиссию по расследованию происшествия после того, как получит запрос от властей Киргизии.
Copyright © 2017. AZADLIQ – Xəbər – Azadliq – Xeber – Xeberler · Bütün hüquqları qorunur.
Copyright © 2016. AZADLIQ – Xəbər – Azadliq – Xeber – Xeberler · Bütün hüquqları qorunur.
- Sitemap - azadliq musavat manat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər xeberler xəbərlər azadliq qezeti azadliq qəzeti profiles ən son xəbər, son xeberler, son xeber, xeber, azerbaycan xeberleri,azadliq qazeti yellow profiles