Azadliq.az

Azərbaycan Xəbərləri


Azadliq » Xeberler» Xeber

Yaxşı pensiya almağın yeni yolu – FOTO

Yaxşı pensiya almağın yeni yolu - FOTO

15/10/2015

00:15

00:15 xeber – Azərbaycanda sosial sığorta sistemi yeni yaranır və bu istiqamətdə real işlər görülür. Bu gün mühüm və əsas məqam ondan ibarətdir ki, sosial sığorta vergidən daha əhəmiyyətli, daha vacib görünür. Sosial sığortanın əsas funksiyası təqaüdə çıxanların pensiyasını təmin etməkdən ibarətdir. Məlumdur ki, bütün ölkələrdə pensiyaçılar var. Ona görə, hökumət, ümumiyyətlə, dövlət yeni imkanlar axtarır, humanist və vətəndaşlarını əsaslı təmin edəcək sosial siyasət həyata keçirir. Təbii ki, sosial siyasətin reallaşdırılması üçün qərar, realizə etmək üçün isə vəsait lazımdır. Bəs bu vəsait haradan əldə olunmalı, toplanmalıdır?

İqtisadçı alim Oqtay Haqverdiyev ANS PRESS-ə deyib ki, bizdə vətəndaşların pensiyasını ödəmək üçün dövlət büdcəsindən Dövlət Sosial Müdafiə Fonduna datasiya verilir. Amma bir çox inkişaf etmiş ölkələrdə büdcədən belə Fonda heç vaxt vəsait ayrılmır. İnkişaf etmiş ölkələrdə həm özəl fondlar var, yüzlərlə müəssisə, işəgötürən təşkilatlar mütləq o fonda qanunvericilikdə nəzərdə tutulan həcmdə vəsait ayırır. Azərbaycanda sosial sığorta haqqı 22 faizdir. Yəni işə götürən mənfəətdən, ümumi gəlirdən yox, əmək haqqı fondundakı vəsaitdən 22 faizini fonda köçürür. İnkişaf etmiş ölkələrdə həmin fondlara icazə verilir ki, onlar bank kimi orada toplanan vəsaiti dövriyyəyə buraxsın, kredit versin, faizdən gəlir götürsün və beləliklə, onlar dövlətdən və onun büdcəsindən asılı olmasınlar. Bizdə də bu sistem tədricən yaranacaq, onlar bank sistemi ilə əlaqəli olacaq və kredit verəcəklər. Bu sistem təkcə bizdə deyil, bütün MDB ölkələrində yoxdur. Xüsusilə Rusiyada, pensiyaçılara büdcədən ən böyük məbləğdə vəsait ayrılır. İndi onlar üçün ciddi problem yaranıb. Onlar bu problemdən, böhrandan necə çıxmağın yollarını axtarırlar. Amma Azərbaycanda bu problemlərin yaşanmaması üçün ölkə Prezidenti tərəfindən 2006-cı ildə mühüm tarixi qərar verildi və bu, sosial sığorta sisteminin tədbiqinə yol açdı. Dövlətin yükünü azaltmaq üçün bu son dərəcə mühüm qərardır. Çünki ölkədə ilbəil pensiyaçıların sayı artır, uzunömürülülk artır. Belə olan halda vəziyyət dəyişir.


Oqtay Haqverdiyev- iqtisadçı alim

Sovet vaxtı insan pensiyaya çıxdıqdan sonra maksimum 5-10 il yaşayırdı və sonra dünyasını dəyişirdi. Amma indi insanlarımız pensiyaya çıxdıqdan 15, 20, hətta 30 il yaşayırlar. Bu, çox müsbət amildir. Ancaq onlara bu illərdə daim pensiya verilməlidir. Ona görə də büdcədən ayırmalar çoxalır. Məhz bu yükü azaltmaq üçün yeni sitem təqdirəlayiqdir.

Sosial sığortanın vergidən daha əhəmiyyətli və vacib olmasını göstərən digər mühüm, əsas məqam ondan ibarətdir ki, hazırda Azərbaycanda 1,3 milyon pensiyaçı var. Bunlara hər ay büdcədən pensiya verilməlidir. Onlara pul yoxdur demək mümkün deyil. Amma vergi belədir ki, verginin ödənməməsinə görə kimsə cərimlənəcək. Amma pensiyaçının pulunu verməmək mümkün deyil, o, yaşamalıdr. Ona görə bunun əhəmiyyəti vergidən daha üstündür. Vergi sisteminin öz qanunları var. Vergini verməsək belə dünya dağılan deyil. Amma pensiyaları, müavinətləri, digər social xərcləri vermək əsas şərtdir. Ona görə, sosial sığortanın vergidən nə qədər önəmli olduğu danılmazdır. Bu, vergidən daha vacib məsələdir.

Ümumiyyətlə, bu gün vətəndaşlar arasında belə bir təsəvvür var ki, sosial sığorta, sosial ödəniş elə vergi deməkdir. Amma reallıqda sosial sığorta ilə vergi hər ikisi məcburi öhdəlik olsa belə sosial sığorta fəlsəfəsi vergi fəlsəfəsindən fərqlənir. Əvvəla, vergi dövlətin maliyyə resurslarına olan ehtiyacın formalaşması üçün, eləcə də sahibkarlar tərəfindən iqtisadi fəaliyyətə görə ödənilən məcburi ödənişlərdir. Vergilərdə əsas məqsəd cari maliyyə ilində dövlətin maliyyə ehtiyatlarını qarşılamaq üçün vəsaitlərə malik olmasıdır.

Müstəqil ekspert Vüqar Bayramovun fikrincə, vergidən fərqli olaraq sosial sığorta vətəndaşın, yəni həmin sığortanı ödəyən şəxsin gələcəkdə pensiyaya çıxan zaman öz sosial vəziyyətini təmin ediılməsi üçün həyata keçirilən ödənişdir. Yəni praktiki olaraq, sosial sığorta vətəndaşın dövlətə verdiyi borc kimi qiymətləndirilməlidir. Vətəndaş sığortanı ödəyir, həmin ödənişlər pensiyaya çıxanda ona imkan verir ki, daha çox pensiya almaq imkanına malik olsun. Yəni praktiki olaraq, daha çox sosial ödəniş daha böyük məbləğdə pensiya əldə edilməsi deməkdir.

Mövcid qanunvericilikdə sosial sığorta məbləğinin 50 faizi fərdin şəxsi hesabına yığılır, 50 faizi cari məqsədlər üçün istifadə olunur. Amma yeni pensiya Konsepsiyasında pensiyaların baza hissəsinin ləğv edilməsi və buna uyğun olaraq, ödənilən vəsaitin 100 faiz fərdi hesaba yığılması nəzərdə tutulur. Bu isə o deməkdir ki, vətəndaş ödəniş edən zaman nə ödəyibsə həmin vəsaiti tam şəkildə pensiya yaşına çatanda almaq imkanına malik olcaq. Sosial ödənişlər vətəndaşın sığorta yastığıdır. Vətəndaş nə qədər çox sosial sığorta ödəyirsə, onun sığorta yastığı o qədər böyük və rahat olur. Bu sığorta yastığı ona imkan verir ki, o, pensiya yaşına çatanda həmin yastıqdan istifadə edib, sosial təminatını daha yaxşı həyata keçirə bilsin.

Sosial sığortalar, ayırmalar məcburi olsa da belə, bu, vətəndaşın özünün sosila təminatını təmin etmək üçün həyata keçirilən ödənişlərdir. Bu imkan verir ki, vətəndaşlar öz sosial təminatını, xüsusən əmək qabiliyyəti nisbətən zəif olan dövrdə pensiya yaşına çatanda təmin edə bilsinlər.


Vüqar Bayramov – iqtisadçı ekspert

İndiki qaydalara əsasən, əmək haqqı fondunun 22 faizi, vətəndaş, işçi isə öz əmək haqqından 3 faiz ödəniş edir. Daha yaxşı olardı ki, sahibkar bu ödənişləri işə götürdüyü işçi arasında proporsional şəkildə bölüşdürülməsini həyata keçirsin. Belə olan halda sosial ödənişlərdə neqativ halların qarşısını almaq mümkün olacaq.

Prezident İlham Əliyevin 31 may 2005-ci il tarixli «Azərbaycan Respublikasında antiinflyasiya tədbirlərinin gücləndirilməsi haqqında» imzaladığı fərmanda həm vergi, həm də sosial sığorta sistemində ödənişlərin həyata keçirilməsinə nəzarətin gücləndirilməsi ilə əlaqədar mühüm müddəalar öz əksini tapıb. Burada əsas istiqamətlərdən biri fiziki şəxslərin əmək müqaviləsi olmadan işə götürülməsinə nəzarətlə bağlıdır.

Əlbəttə, çox vacibdir ki, işçilər işləyən zaman əmək müqaviləsinin bağlanmasında maraqlı olmalıdırlar. Çünki əmək müqaviləsinin bağlanması sosial ödənişlərin həyata keçirilməsi və vətəndaşın gələcəkdə pensiya alması təmin edilməsi deməkdir. Bu baxımdan, əmək müqaviləsinin bağlanması birmənalı şəkildə təkcə dövlətin maraqlarına deyil, eləcə də və daha çox işçinin öz maraqlarına uyğun olaraq atılan bir addımdır. Ona görə, hər bir işçi çalışmalıdır ki, işlədiyi yerdə əmək müqaviləsi bağlasın, orada real əmək haqqı tam əks olunsun. Çünki əmək müqaviləsi sosial ödəniş üçün bazadır, sosial ödənişin həyata keçirilməsi isə pensiya yaşında daha yüksək təqaüd üçün maliyə bazası formalaşdırır.


Dövlət Sosial Müdafiə Fondu

Bu gün ölkədə fərdi sosial sığorta olunanların sayı artır. İlin əvvəli ilə müqayisədə DSMF-nin fərdi uçot sistemində qeydiyyatda olan sığortaolunanların sayı 0,59 faiz artıb. Bununla da Azərbaycanda fərdi şəxsi hesabı olan sığortaolunanların sayı 2 milyon 993 min 735 nəfərə yüksəlib. Maraqlıdır ki, fərdi şəxsi hesabı olanlar arasında 30-40 yaş aralığında olan sığortaolunanlar üstünlük təşkil edir. Sosial sığorta ödənişlərinə marağın artması birmənalı şəkildə vətəndaşın özünə xeyirdir. Çünki bu ödənişlərdən qazanan vətəndaşdır. Ödəniş edilir, işçinin pensiya yaşı tamam olanda, əmək qabiliyyəti nisbətən zəifləyəndə bu gün ödədiyi vəsaitin bəhrəsini görəcək. İndi ödədiyi vəsait dövlət tərəfindən işçinin özünə pensiya formasında qaytarılacaq.

Bu sahədəki yeniliklərə gəlincə, Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun sədri Elman Mehdiyevin dediyi kimi, Azərbaycanda sığorta pensiya sistemini tədqiq edən avropalı ekspertlərlə birgə əldə olunan nəticələr əsasında çərçivə planı hazırlanıb. Bu planda ölkədə könüllü sosial sığortalanmanın və özəl pensiya fondlarının fəaliyyəti ilə bağlı ilkin təkliflər yer alıb. Tezliklə yekun variant seçiləcək və qanunvericilikdə əksini tapacaq və fərdi hesablara əsaslanan sistem qurulacaq. Bunlar isə real bank hesabları olacaq. Buraya yatırılan hesablar maliyə bazarına daxil edilərək artırılacaq. Gələn gəlirlər isə gələcəkdə vətəndaşın pensiya təminatına yönəldiləcək. Azərbaycanda bəzi risklərlə üzləşməmək üçün sosial sığortalanmanın könüllü variantını seçib. Vətəndaşların bu sistemdə könüllü iştirakını təmin etmək üçün bu məqsədlə qanunvericilikdə həvəsləndirmə elementləri üstünlük veriləcək.


Elman Mehdiyev – DSMF sədri

Onu da diqqətə çatdıraq ki, Azərbaycanda vergi və sosial sığorta yığımları artır. Bu ilin birinci rübündə Vergilər Nazirliyi tərəfindən dövlət büdcəsinə vergi daxilolmalarının həcmi, eləcə də Dövlət Sosial Müdafiə Fondu tərəfindən yığılmış məcburi sosial sığorta haqlarının məbləği əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Fondun xərcləri isə hesabat dövründə 606,4 milyon manat təşkil edib. Beləliklə, son illər ərzində ilk dəfə olaraq Sosial Müdafiə Fondunun gəlirləri xərclərini təxminən 80 milyon manat üstələməklə böyük həcmdə profisit yaranıb.

Həm vergilərin, həm də sosial sığorta haqlarının ödənilməsində könüllü əməletmə səviyyəsi yüksəlir. Yanvar-fevral aylarında sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslər üzrə sosial sığorta daxilolmalarının həcmi 12,7% artıb. Statistik məlumatlardan vergi sistemində və sosial müdafiə sahəsində qeyri-dövlət sektorunun xüsusi çəkisinin artmasını görmək olar. Son illər dövlət büdcəsinə ödənilən vergilərin çəkisində qeyri-dövlət sektorunun xüsusi çəkisi daha çox artıb. Bununla yanaşı, məcburi dövlət sosial sığorta haqları üzrə daxilolmaların strukturunda da özəl sektorun payı əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlməyə başlayıb. Bu ilin ilk rübündə məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının 59,1%-i qeyri-büdcə sektorunun payına düşür və həmin sektor üzrə toplanan sığorta haqlarının məbləği 12,2% artıb. Bu faktor özəl sektorun iqtisadiyyatda çəkisinin daha da artmasının göstərici kimi də səciyyələndirilə bilər.

Məlum olduğu kimi, Prezident İlham Əliyev respublikamızın «Strateji İnkişaf Planı»nın hazırlanması ilə bağlı müvafiq dövlət orqanlarına təkliflər hazırlamağı tapşırıb. Bu strateji sənədin əsas hədəfləri qeyri-neft sektorunun inkişafına əsaslanan, tamamilə liberal iqtisadiyyatın yaradılmasından ibarət olacaq. Məhz bu mənada, sosial sığorta və vergi sistemində yeni inkişaf meyarlarının tətbiq olunması, ödənişlərin həcminin daha da yüksəldilməsi başlıca vəzifələrdən hesab olunur.


İlham Əliyev – Azərbaycan prezidenti

Hazırda sığorta-pensiya sistemi 3 qanun – “Sosial sığorta haqqında”, “Dövlət sosial sığorta sistemində fərdi uçot haqqında”, “Əmək pensiyaları haqqında”, eləcə də dövlət sosial yardım sistemi isə ayrıca 2 qanun – “Dövlət sosial müavinətləri haqqında” və “Ünvanlı dövlət sosial yardımı haqqında” qanunlar əsasında fəaliyyət göstərir.

Ümumiyyətlə, dünya praktikası belədir ki, pensiyanın sığorta hissəsi mütləq olmalıdır. Sığorta hissəsi onu göstərir ki, bu faəliyyətin arxasında dövlət durur. Yəni nə olursa olsun, pensiyanın baza hissə olmaya bilər, amma sığorta hissəsi mütləq olmalıdır. Dövlət mütləq bunu sığortalamaqla insanlara inam və təminat verir. Ancaq xarici ölkələrdə təkcə dövlətin adından yox, həm də özəl sektorun adından sığortalanır. Hələlik bizdə belə deyil, dövlət, büdcə bu məsələdə iştirak edir. Ona görə də pensiyanın sığorta hissəsi mütləq olmalıdır. Bu rəqəm çox azdır. 1,3 milyon pensiyaçı və digər kateqoriyadan olanları da toplasaq cəmi 1,5 milyona kimi insana büdcədən pensiya müavinəti verilir. Sığorta olunanların sayının artması ildənilə artmalıdır. Bizim qanunlarda belə nəzərdə tutulur. Bu, həm demoqrafik vəziyyətdən asılıdır, həm də ümumiyyətlə, qanunların təkmilləşdirilməsindən asılıdır. Yəni ildənilə, imkan olduqca gərək bu prosesi uzadasan, həm də artırasan.


Azərbaycandakı 27 sığorta şirkətinin xətti ilə 242,4 mln. manat sığorta haqqı toplanıb

Bir sözlə, bu, çox vacib məsələdir. Çünki bir çoxları müəssilər tərəfindən sığortaya ayrılan pullara başqa cür baxır, yerinə yetirmirlər. DSMF-nin dediyinə görə, ümumi yığım 60 faizdən o yana keçmir. Amma lazımdır ki, 100 faiz yığılsın. Bunu bütün müəssisələr yerinə yetirmir. Buna o qədər əhəmiyyət vermirlər, çünki, köhnə müəssisələrin çoxu ölü vəziyyətdədir. Ona görə bu məsələyə dövlət tərəfindən göz yumulur ki, heç olmasa 60 faizi versinlər.

Pensiyalarla bağlı yenilik
Yeni pensiya ümidi ilə yaşayanlar
Pensiyada yeni sistem

mənbə :
anspress














Azadliq.az - Android

Kitab sifarisi
Pulsuz Oyunlar
MARAQLI
VAZ'ın haberine göre Oyuncu'ın ünü dünyaya yayıldı. Fırat'ın sevimli usüluyle uzun yazma yeteneğine hayran olan birçok Reklam şirketinin kendisine metin yazarı olarak çalışması için iş teklifinde bulunduğu haberde yer aldı. Çok sayıda televizyon ve gazetenin Fırat Demirhan'la röportaj için Hagen'e gittiği öğrenilirken, Japonya'dan da televizyon kanallarının görüşme isteğinde bulundukları haberlerde yer aldı. Bazı üyelerin faiz artırımından önce çekirdek enflasyon rakamlarında artış görmek istedikleri ifade edilen tutanaklarda, ücret artışının bu noktada önemli rol oynayacağı görüşüne yer verildi. Birkaç üyenin düşen enerji fiyatlarının uzun vadeli enflasyon beklentilerini de aşağı çekebileceği görüşünde olduğu görülen tutanaklarda, güçlenen doların ABD'nin ihracatını sınırlarken, enflasyonu daha da düşürebileceği uyarısı da yer aldı. Buna karşın, Komitenin enflasyonun düşen enerji fiyatlarının geçici etkisinin azalmasıyla kademeli olarak yüzde 2 hedefine yaklaşmasını beklediği belirtilirken, fiyat istikrarına yönelik gelişmelerin yakından izleneceği bildirildi. FOMC üyeleri geçen Ocak ayı toplantısında faiz artırımında "sabırlı" olmaya yönelik kararı oy birliğiyle almıştı. Komitenin bir sonraki toplantısı 17-18 Mart'ta gerçekleştirilecek. Bu arada, bugün açıklanan verilerin beklentileri karşılamaması nedeniyle satış ağırlıklı seyreden New York Borsası, FOMC toplantı tutanaklarının ardından kayıplarını artırdı. Maliye Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı ve Hazine Müsteşarlığının istihdam verilerine göre, devlet, kamu hizmetlerinin kalitesini artırmak ve çeşitli hizmet alanlarında oluşan personel açığını gidermek için personel takviyesine gitti. Kamunun istihdam ettiği kişi sayısı, emeklilik ve istifalara karşın çeşitli istihdam türlerinde 120 bin 455 arttı. Böylece 2013 sonunda 3 milyon 319 bin 584 olan kamunun personel sayısı, geçen yılın sonunda 3 milyon 440 bin 39'a yükseldi. Kamudaki yıllık istihdam artışı yüzde 3,6 olarak gerçekleşti. İstihdam sayısında en fazla artış kadrolu personelde oldu. Kamuda kadrolu olarak çalışanların sayısı geçen yıl 106 bin 146 arttı. Böylece kadrolu personel sayısı 2 milyon 826 bin 113'e ulaştı. The posters, displayed at at least one coffee shop in Los Angeles, angered Armenian Americans because of sensitivities around the deaths of more than a million Armenians at the hands of Turkish Ottoman forces in the early 20th century. Türk genci, çok sevdiği arabası için verdiği 'Kız arkadaşımın isteği üzerine aracımı satmak zorundayım' başlıklı ilan büyük ilgi çekti. Demirhan, sayfalarca kız arkadaşının hamile kalması nedeniyle ve aracın bebek geldiğinde kendilerine küçük geleceğini detaylı ve oldukça samimi bir dille anlatması üzerine, ilan 150 bin kişi tarafından okununca internet fenomeni haline geldi. Bu nedenle yabancı yatırımcılar bizim için çok önemli. Birçok firma Türkiye’de yatırımı düşünüyor. Ancak yaşanan dalgalanmalardan dolayı Türkiye’ye yatırımlarını erteleyen firmalar oldu. Türkiye’de büyüme motorlarının başında inşaat sektörü geliyor. Açıklanan birçok projenin hayata geçmeye başladığını görüyoruz. Bu vizyon çerçevesinde projeler 2023’e kadar tamamlanacak bu kapsamda iş ve inşaat makinaları sektörünün hedefini yakalayacağını düşünüyoruz. Türkiye’de döviz piyasasında günlük ortalama 24 milyar dolarlık işlem dönüyor. Dolarda toplam işlem hacminin yüzde 64’ünü ise yurtdışı bankalar ve merkezler başta olmak üzere yabancılar gerçekleştiriyor.Dolar/TL’nin baş döndürücü yükselişi fiyatları 2.64’lü seviyelerin üzerine taşıdı. Merkez Bankası artan dolara karşı ilk önlemini almasına rağmen ABD’de tarım dışı istihdamın şubatta 295 bin artış göstermesi kurun yeniden yukarı yönlü hareket etmesine ve tüm zamanların en yükseğine çıkmasına neden oldu.Yunanistan hükümeti ve kreditörleri arasındaki müzakerelere ilişkin belirsizliğin, mevduat sahiplerini olumsuz etkilediği ifade edilen açıklamada, geçen yıl Aralık ayından bu yana gerçekleşen mevduat çıkışının 25 milyar avroya ulaştığı kaydedildi. Banks arasındaki Türk Lirası karşılığı döviz işlem hacmine baktığımızda döviz piyasasında günlük ortalama 24 milyar dolarlık işlem dönüyor. Bu işlemin yüzde 43’ü yani 10 milyar dolar spot piyasada gerçekleşirken yüzde 51’i swap, yüzde 6’sı ise vadeli piyasada gerçekleşiyor. Verilere baktığımızda yerli yatırımcıların spot piyasada al - sat yaptığını ancak yabancının swap ile para kazandıklarını görüyoruz. Bunu çok trading amacıyla değil de bizim bankaların TL veya döviz likidite ihtiyacına göre yapsalar da kur yukarı giderken daha düşük kurdan bağlanan swap pozisyonları bizim bankalara zarar ve karşı tarafa kâr yazıyor.Ticari ve bireysel gayrimenkul yatırımının çok yüksek gelir sağladığı İstanbul'da bazı ilçeler altın değerinde. İşte ilçe ilçe satılık ofis ve dükkan fiyatları...Dolarda gerçekleşen toplam işlem hacmi kimler tarafından gerçekleştiriliyor diye baktığımızda bunun yüzde 52’sinin yurtdışı bankalar, yüzde 12’sinin ise yurtdışı merkez ve şubeler tarafından gerçekleştirildiğini görüyoruz. Yani yüzde 64’ü yabancılar tarafından gerçekleştiriliyor. Yüzde 24’ü ise yurtiçi müşteriler ve yüzde 12’si de yurtiçi İnterbank’ta gerçekleşiyor.Şu günlerde kurun artmasının bir diğer nedeni de şirketlerden gelen döviz talebi. Şirketlerin ileri tarihli döviz borcu ödemeleri için döviz talebi yaratması yükselişe ivme kazandırıyor. Olası kur artışlarına karşı risk almak istemeyen kurumlar döviz pozisyonlarını kapatmaya çalışıyor. Gelişmelere bakılırsa dolar/TL’de ilk direnç 2.64’te. Bu seviyenin üzerinde 2.75-2.80 seviyelerine doğru çıkış sürebilir. Elbette dalgalanmalar yaşanacak. Ancak bunun daha çok yurtdışı kaynaklı olduğu, yurtiçi gelişmelerin de ivme kazandırdığı unutulmamalı. Öte yandan Türkiye’nin risk primi 215 ile tırmanışını sürüdürüyor,SWAP NEDİR?Swap kelime anlamı ile takas etmek, değiştirmek anlamına geliyor. Swap basit olarak borçlanılan para birimi için ödenen faizle, borç verilen para biriminden alınan faiz geliri arasındaki net fark. Yabancılar yurtdışında faiz oranları sıfıra yakın olduğu, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde faiz oranları yüksek olduğu için parayı buraya getiriyor. Belli bir süre için TL faizini alıyor. Yurtiçi yerleşikler daha önce TL değer kaybederken (yurtdışından döviz talebi olurken) dövizlerini satıp TL’deki değer kaybını sınırlı tutarlardı. Tarihte birkaç kez yurtiçi yerleşikler TL’nin değer kaybettiği yerde döviz satmak yerine alıcı oldu ve doğal dengeleyici rollerini üstlenmeyerek TL’deki değer kaybını artırdılar. Kasımdan bu yana TL’deki değer kaybına ilk tepkileri yine döviz ve altın satışı şeklinde oldu.Kasım sonundan bu yana doların yükseldiği ilk iki ayda yurtiçi yerleşikler 12.5 milyar dolar kadar ABD doları ve altın sattı. Ancak şubatta döviz aldıklarını gördük. Ocak sonundan 20 Şubat haftasına kadar hem bireyseller hem de yurtiçi tüzel kişiler dolar mevduatlarını 5 milyar kadar artırdı. 27 Şubat haftasında dolar kuru 2.50 TL’ye giderken ise yurtiçi yerleşiklerin döviz pozisyonlarını artırmadığını gördük. Martta ne tepki verdiklerini henüz göremiyoruz. Bu davranış değişikliği de TL’deki değer kaybı üzerindeki etkenlerden biri. Eylül ayında dış ticaret açığı yüzde 46,6 azalarak 7 milyar 13 milyon dolardan 3 milyar 742 milyon dolara geriledi. İhracatın ithalatı karşılama oranı ise 2014 Eylül ayında %66 iken, 2015 Eylül ayında %75,7’ye yükseldi. Türkiye İstatistik Kurumu ile Gümrük ve Ticaret Bakanlığı işbirliğiyle oluşturulan geçici dış ticaret verilerine göre ihracat 2015 yılı Eylül ayında, 2014 yılının aynı ayına göre %14,2 azalarak 11 milyar 659 milyon dolar, ithalat %25,2 azalarak 15 milyar 401 milyon dolar olarak gerçekleşti. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre ihracat %5,1 arttı Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre 2015 Eylül ayında bir önceki aya göre ihracat %5,1, ithalat %2,7 arttı. Takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre ise 2015 yılı Eylül ayında önceki yılın aynı ayına göre ihracat %2,9, ithalat %14,8 azaldı. Avrupa Birliği’ne ihracat %7,7 azaldı Avrupa Birliği’nin (AB-28) ihracattaki payı 2014 Eylül ayında %43,9 iken, 2015 Eylül ayında %47,2 oldu. AB’ye yapılan ihracat, 2014 yılının aynı ayına göre %7,7 azalarak 5 milyar 508 milyon dolar olarak gerçekleşti. En fazla ihracat yapılan ülke Almanya oldu Almanya’ya yapılan ihracat 2015 yılı Eylül ayında 1 milyar 138 milyon dolar olurken, bu ülkeyi sırasıyla İngiltere (959 milyon dolar), Irak (607 milyon dolar) ve İtalya (583 milyon dolar) takip etti. İthalatta ilk sırayı Çin aldı Çin’den yapılan ithalat, 2015 yılı Eylül ayında 1 milyar 968 milyon dolar oldu. Bu ülkeyi sırasıyla Almanya (1 milyar 607 milyon dolar), Rusya (1 milyar 423 milyon dolar) ve ABD (1 milyar 25 milyon dolar) izledi. Türkiye piyasalarının Cumhuriyet Bayramı nedeniyle resmi tatilde olduğu dönemde ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faizleri sabit tutmasına karşın ilk artışın 15-16 Aralık'ta yapacağı toplantıda yapılabileceğinin sinyalini vermesiyle kur sert yükseldi. Bankacılar bugünkü işlemlerin ardından piyasadaki ana belirleyicinin ise hafta sonu gerçekleşecek genel seçim sonuçları olacağını belirttiler. Fed öncesi yarın gün işlem gerçekleşen 28 Ekim'de saat 14:30 civarında 2.90'ın hemen altında işlem gören dolar/TL, bu sabah güne 2.9341/2.9391 seviyesinden başladı. Öte yandan 28 Ekim'de saat 14:30'da 3.20 civarında işlem gören sepet bazında TL bu sabah 3.0784/3.0833, euro/TL ise 3.2213/3.2240 seviyesinde güne başladı. Faizlerde değişiklik olması yatırımcıları şaşırtmadı, ancak Fed'in son aylarda küresel piyasalarda görülen çalkantıyı dikkate almayarak aralık ayını işaret eden açıklamaları piyasaları şaşırttı. Fed'in Çarşamba akşamı yaptığı açıklamada, "Kurul bir sonraki toplantıda faiz aralığı hedefini belirlerken, azami istihdam ve yüzde 2 enflasyon hedefine ne kadar yaklaşıldığını ve ilerlendiğini değerlendirecek" denildi. Yatırımcıların ilk faiz artırım tarihine yönelik beklentileri de hızla değişti. Vadeli işlem kontratlarına göre Aralık ayında faiz artırma ihtimali toplantı öncesindeki yüzde 34 düzeyinden yüzde 43'e yükselirken, ilk faiz artırım tarihini daha önce Mart olarak öngören yatırımcılar bunu Ocak sonuna çekti. Bir diğer taraftan ise bazı yatırımcıların para politikasında ek gevşeme beklentilerine rağmen Japonya Merkez Bankası'nın (BOJ) politikada değişikliğe gitmemesi de piyasalara destek vermedi. Bir bankanın döviz masası müdürü, "Dolar/TL'de görülen hareket aslında Fed'in faiz artışının beklediğimizden de yakın olduğu izlenimiyle başladı. Fed toplantısı öncesi aralıkta bir faiz ihtimali düşük görülürken artık yüzde 50'ye yakın bir ihtimalden bahsediyoruz" dedi ve ekledi: "Bugünden sonra ise piyasa açısından en önemli gelişme seçim olacak. Öncelikle seçimin güvenli bir şekilde atlatılması, ardından sonuçlar izlenecek." Piyasalarda ağırlıklı olarak yurtdışına paralel bir seyir görülse de siyasi gelişmeler de yakından izleniyor. 1 Kasım seçimleri yaklaşırken, yapılan anketler AKP'nin tek başına iktidarı sağlayamayacağına işaret ederken, seçimlerin ardından siyasi belirsizliğin azalacak olması ve olası bir AKP-CHP koalisyonunun TL'ye olumlu yansıyacağı belirtiliyor. Bugün iç piyasada açıklanacak üçüncü çeyrek turizm gelirleri, Eylül ayına ilişkin dış ticaret dengesi ve Hazine'nin önümüzdeki üç aya ilişkin iç borçlanma stratejisi takip edilecek. ABD'nin en büyük bankalarından Goldman Sachs, dolar ve euro paritesinin Aralık ayı gibi eşitlenmesini beklediklerini ifade etti. Bloomberg'in haberine göre, bankanın uzun zamandır öngördüğü euro/dolar parite eşitlenmesinin Aralık ayı gibi gerçekleşeceğine işaret edildi. Neden olarak ise ABD ve Avrupa merkez bankalarının para politikalarında farklılık göstermesi gösterildi. ABD merkez bankası Fed, son Toplantısında Aralık Ayında faiz arttırma ihtimaline işaret etti. Avrupa Merkez Bankası ise Aralık ayında parasal genişlemede yeni adımlar atılabileceği mesajı vermişti. Küresel piyasalar, ABD Merkez Bankasının (Fed) ekim ayı toplantısında faizleri değiştirmemesine karşın aralık ayında faizleri artırabileceği beklentilerinin artması ile karışık bir seyir izliyor. Fed'in çarşamba günü faizleri değiştirmemesine rağmen karar metnindeki ifadelerden aralık ayında faiz artırımının yapılabileceği beklentilerinin arttığı görülüyor. Fed kararı ile önceki gün hızlı yükselen New York borsaları, dün açıklanan ABD 3. çeyrek Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYH) verisinin beklentilerin altında, yüzde 1,5 artmasının ardından günü düşüşle tamamladı. Dolar endeksi de önceki günkü kazançlarının önemli bir kısmını geri verdi. ABD 10 yıl vadeli tahvil faizleri Fed kararının ardından ikinci işlem gününde de yükselişini devam ettirerek yüzde 2,08'den yüzde 2,18'e çıktı. Dow Jones endeksi yüzde 0,13, S&P 500 endeksi yüzde 0,04 ve Nasdaq endeksi yüzde 0,42 değer kaybetti. Analistler, Fed'in aralık ayındaki ilk toplantısına kadar açıklanacak makroekonomik verilerin faiz artırım sürecine ilişkin beklentiler ve piyasaların yönü üzerinde belirleyici olacağını dile getiriyor. Avrupa tarafında, avro/dolar paritesi, önceki gün Fed kararının ardından 1,0897 ile yaklaşık 3 ayın en düşük seviyesine kadar geriledikten sonra dün kayıplarının bir kısmını telafi ederek 1,10 sınırına kadar çıktı. Dün Almanya'da DAX endeksi yüzde 0,29, İngiltere'de FTSE 100 endeksi yüzde 0,65 ve Fransa'da CAC 40 endeksi yüzde 0,10 azaldı. Analistler, bugün açıklanacak enflasyon verisinin izleneceğini belirterek, pay piyasalarının hafta başından bu yana dar bant içinde hareket ettiğini, bu bandın kırılması durumunda kırılma yönüne doğru hareketin ivme kazanabileceğini vurguluyor. Asya tarafında bugün açıklanan Japonya Merkez Bankasının (BoJ) faizler ve para politikasında değişiklik yapmaması ve kişisel harcamalar verisinin beklentilerin oldukça altında kalmasına karşın Nikkei 225 endeksi kapanışa yakın yüzde 0,94 yükseldi. Şu dakikalarda Çin'de Şanghay bileşik endeksi yüzde 0,35 ve Hindistan'da Sensex endeksi yüzde 0,29 değer kazandı. Yurt içinde, 1,5 günlük Cumhuriyet Bayramı tatilinde ara verilen piyasalarda bugün, uluslararası piyasalarda 2,88'lerden 2,94'e kadar yükselen dolar/TL'nin negatif etkisinin görülebileceği belirtiliyor. Çarşamba günü Fed'in faizleri değiştirmemesine rağmen karar metninin aralık ayında faiz artırımı olabileceği beklentilerini artırması ile TL, diğer gelişen ülke para birimlerine paralel dolar karşısında değer kaybetti. Analistler, bankalararası piyasada güne 2,94'ün hemen altında başlayan dolar/TL'nin 2,90 - 2,95 bandı içinde hareket edebileceğini, hafta sonu gerçekleştirilecek genel seçim sonuçlarının bekleneceğini öngörüyor. BIST 100 endeksinin de 77.500 seviyesinin destek, 80.500 seviyesinin direnç konumuna geldiğini kaydeden analistler, bugün yurt içinde dış ticaret verileri, yurt dışında ise Avro Bölgesi TÜFE ve ABD tüketici güven endeksi başta olmak üzere yoğun veri akışının izleneceğini dile getiriyor. Tüketici Sorunları Derneği (TÜSODER) Genel Başkanı Aydın Ağaoğlu, "Günümüzde tüketiciler sanal bir refah yaşıyor. Bunun temel nedeni, tasarruf bilincinden uzaklaşma ve plastik parayı (kredi kartı) kullanmanın cazibesine kapılmalarıdır" dedi. Ağaoğlu, "31 Ekim Dünya Tasarruf Günü" dolayısıyla AA muhabirine yaptığı açıklamada, tasarruflu ve tutumlu olmanın önemine değindi. Ülkenin zenginleşmesi ile gelir seviyesinin yükselmesinin, daha çok istihdam, üretim ve ihracatla mümkün olduğuna işaret eden Ağaoğlu, Dünya Tasarruf Günü'nün de bu konuda farkındalık yaratılması amacıyla gerçekleştirildiğini söyledi. Kredi kartı kullananlara uyarılarda bulunan Ağaoğlu, şunları kaydetti: Günümüzde tüketiciler sanal bir refah yaşıyor. Bunun temel nedeni, tasarruf bilincinden uzaklaşma ve plastik parayı kullanmanın cazibesine kapılmalarıdır. Ülkemizde yaklaşık 55 milyon bireysel kredi kartı kullanımda olup 2 milyon kişi kart borçlarını ödeyemediklerinden yasal takibe düşmüştür. Bu noktada, yıllar önce unuttuğumuz, 'Cimri olma, tutumlu ol' felsefesine milletçe sarılmalı, ihtiyacımızdan ve ödeme imkanımızdan fazlasını harcamaktan uzak durmalıyız. Bugün tüketicilerin büyük bölümü borcu borçla ödemekte ve mevcut hayat standardını, temin ettiği tüketici kredisiyle sağlayabilmektedir" Aydın Ağaoğlu, günümüzde bir çok kişinin borçlu olduğuna işaret ederek, "Alışkanlıklarımızdan vazgeçmeli veya en aza indirmeliyiz. Yılda 3 gömlek alan kişi 1'e düşürsün, yırtılırsa yamasın giysin. Ayakkabısı delindiyse gidip pençe yaptırsın. Yenisi 100 liraysa tamiri 20 lira. Gösterişten uzak dursun. Yüksek teknoloji aletleri, akıllı cep telefonları, tabletler, bilgisayarlar, bunları almak için borçlanmaya değer mi?" değerlendirmesinde bulundu. Bilinçli Tüketiciler Platformu Sözcüsü Mehmet İmrek de tüketicilerin tasarrufa yönelmesini gerektiğini söyledi. Vatandaşlardan ihtiyacı olduğu malı almadan önce, araştırma yapmasını isteyen İmrek, ekonomik duruma göre en uygun şekilde ihtiyaçların giderilmesini tavsiye etti. Tüketicilerin aşırı ve uzun vadeli borçlanmadan kaçınmaları gerektiğini vurgulayan İmrek, "Çünkü ekonomik alım gücü gün geçtikçe pahalılaşıyor. Tüketicilerin alım gücü düştükçe, uzun vadeli borçlanmalarda borcunu ödeyemez hale geliyor. Bunun için mümkün mertebe ihtiyacından fazlasını tüketmemelerini öneriyoruz" dedi.
Copyright © 2017. AZADLIQ – Xəbər – Azadliq – Xeber – Xeberler · Bütün hüquqları qorunur.
Copyright © 2016. AZADLIQ – Xəbər – Azadliq – Xeber – Xeberler · Bütün hüquqları qorunur.
- Sitemap - azadliq musavat manat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər xeberler xəbərlər azadliq qezeti azadliq qəzeti profiles ən son xəbər, son xeberler, son xeber, xeber, azerbaycan xeberleri,azadliq qazeti yellow profiles