Azadliq.az
Azərbaycan Xəbərləri



Azadliq » Xeberler» Xeber

Azerbaycan kimyasının cengaveri

Azərbaycan kimyasının cəngavəri

15/10/2015

09:45

09:06 xeber – Oktyabrın 15-də Azərbaycan Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, kimya elmləri doktoru, professor Şamxal Məmmədovun anadan olmasının 105 illiyi tamam olur.

Azadlıq.az xəbər verir ki, anspress-in məlumatına görə, kimya sahəsində doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş ilk azərbaycanlılardan biri olan Şamxal Məmmədov Azərbaycan elmində dərin iz buraxıb. O, 400-dən artıq elmi işin, 70-dən artıq ixtiranın müəllifi olmaqla yanaşı, 55 illik elmi fəaliyyəti nəticəsində yüzlərlə yüksək ixtisaslı kimyaçının yetişdirilməsinə dəstək verib. Onun yetirməsi olan alimlər yalnız Azərbaycanda deyil, Rusiyada və Orta Asiya respublikalarında kimya elminin inkişafına böyük töhfələr veriblər.

Şamxal Məmmədov 74 illik ömründə qazandığı bütün uğurlara dərin zəka və əhatəli savadı ilə yanaşı böyük iradəsi və əzmi sayəsində nail olub. 1910-cu il oktyabr ayının 15-də Azərbaycanın Fizuli (keçmiş Qaryagin) şəhərində yoxsul ailədə dünyaya gəmiş kimyaçı 1929-cu ildə doğma şəhərində orta təhsilini başa vurub. Həmin il Bakıya gələrək Azərbaycan Dövlət Pedoqoji İnstitutunun (APİ), yəni indiki Tusi adına ADPU-nun təbiət-riyaziyyat fakültəsinin kimya-biologiya şöbəsinə daxil olub, 1932-ci ildə oranı uğurla bitirib. 1932-35-ci illərdə APİ-də aspiranturada oxumuş Şamxal Məmmədov 1936-cı ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü Konstantin Adamoviç Krasuskinin rəhbərliyi altında “Alfa qlikollar” mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib.


Şamxal Məmmədov (soldan birinci) laboratoriyada

Beləliklə, 26 yaşlı gənc böyük elmin keşməkeşli yollarına vəsiqə qazanıb və elmi fəaliyyətini Azərbaycan Dövlət Universitetinin, yəni indiki BDU-nun “Üzvi kimya” kafedrasında davam etdirib. Kafedrada əvvəlcə assisent, sonra isə dosent kimi fəaliyyət göstərib.

1942-ci ildə 32 yaşlı Şamxal Məmmədov “Sadə qlikol efirlərin tədqiqi” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etməklə üzvi kimya ixtisası üzrə kimya elmləri doktoru adı almış ilk azərbaycanlı kimi tarixə düşüb. Müdfiə zamanı onun opponentləri olan dünya şöhrətli kimyaçı alimlər – professor A.F.Dobryanski, N.M.Karavayev və E.V.Alekseyev dissertasiya işini yüksək qiymətləndiriblər.

1943-1952-ci illərdə Şamxal Məmmədov Azərbaycan Dövlət Universitetinin “Üzvi kimya” kafedrasının müdiri olub. Həmçinin o, 1937-ci ildən o, SSRİ Elmlər Akademiyasının Azərbaycan filialının Kimya İnstitutunun “Üzvi kimya” laboratoriyasının müdiri, həmçinin 1943-49-cu illərdə isə həmin institutunun direktoru işləyib.

Təbiətcə yaradıcı insan və əsl ziyalı olan Şamxal Məmmədov həmin dövrün bir çox ədəbiyyat və elm ximləri ilə yaxından tanış olub. Xalq şairi Səməd Vurğun, yazıçı Sabit Rəhman, uzun müddət Azərbaycanın maarif naziri işləmiş professor Mehdi Mehdizadə onunla yaxın dost olublar.

Lakin 1937-ci ildən başlamış repressiya dövrü Şamxal Məmmədovdan da yan keçməyib. Stalinin hakimiyyətinin son illərinə yaxın ona qarşı böyük ədalətsizlik olmuş, yuxarıdan verilmiş bir əmrlə doktorluq dissertasiya ləğv edilmişdi. Ancaq Şamxal Məmmədov sınmamış, 1954-cü ildə yenidən doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. Beləliklə, Şamxal Məmmədov Azərbaycan elminin tarixinə həm də doktorluq dissertasiyasını iki dəfə müdafiə etmiş ilk alim kimi düşüb. 1956-cı ildə ona professor adı verilib. 1956-1959-cu illərdə o, APİ-nin “Kimya” kafedrasına rəhbərlik edib.


Akademik Yusif Məmmədəliyev (soldan birinci), professor Şamxal Məmmədov, B.A.Kazanski, A.F.Plate, M.O.Əhmədli, F.Q.Əlizadə

1959-cu ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Y.Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri institutunun tərkibində professor Şamxal Məmmədovun rəhbərliyi altında “Bioloji aktiv maddələrin sintezi və texnologiyası” laboratoriyası yaradılıb. O ömrünün 20 ilini bu laboratoriyaya rəhbərliyə həsr edib, 1967-ci ildə laboratoriyada qazandığı nailiyyətlərə görə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçilib. 1978-ci ildə xəstəliyinə görə təqaüdə çıxmış professor ömrünün son günlərinə qədər laboratoriyanın elmi məsləhətçisi olub. Laboratoriya 1984-cü ildə dünyasını dəyişmiş professorun ölümündən sonra da fəaliyyət göstərib, sənayenin və kənd təsərrüfatının bir çox problemlərinin həllində böyük rol oynayan bioloji aktiv maddələrin alınmasında önəmli rol oynayıb.

Şamxal Məmmədovun bilavasitə rəhbərliyi altında çox sayda yeni üzvi birləşmələr alınıb və bunların əksəriyyəti ABŞ-ın “Index Chemical” sistemində qeydiyyatdan keçib.
Laboratoriyada sintez edilmiş yeni qlikol efirlərinin öyrənilməsi nəticəsində pestisid xassəli bioloji aktiv birləşmələr aşkar edilib. Şərti adı “Efiran” olan bu maddələr kənd təsərrüfatının müxtəlif sahələrində tətbiq edilib. Məsələn, professorun yaratdığı “Efiran 12-19” adlanan yüksək seçicilik təsirinə malik herbisid iki ləpəli alaq otlarına qarşı mübarizədə istifadə edilib. Bu, dünya elmi üçün yenilik idi. O, dənli bitkilərin alaq otlarından mühafizəsi üçün nəzərdə tutulmuşdu. Əvvəl Azərbaycanda, sonra SSRİ-nin müxtəlif iqlim qurşaqlarında sınaqdan keçirilmiş “Efiran 12-19” herbisid preparatının kütləvi istehsalına icazə verilmişdi.
Professorun rəhbərliyi altında baytarlıqda müalicə məqsədi ilə işlədilən “Efiran B”, “Efiran-111” preparatları, pambıq sovkasına qarşı nəzərdə tutulan “Muğan” preparatı, kənd təsərrüfatı heyvanlarında rast gəlinən ziyanvericilərə qarşı nəzərdə tutulan müxtəlif yeni preparatlar da kənd təsərrüfatında geniş praktikitətbiq tapıb. Onun kəşf etdiyi “ANAZ” adlanan bioloji xassəli plastifikatoru xalq təsərrüfatının müxtəlif sahələrində tətbiq edilib. Alınan yeni kimyəvi birləşmələr həmim illərdə xaricdən yüksək qiymətə alınan çox sayda bahalı maddələri əvəz etməyə imkan yaratdı.

Azərbaycan elminə çox sayda elmi kadrlar yetişdirməklə töhfələr vermiş Şamxal Məmmədov öz doğma övladlarını da elm yolu ilə getmələrinə həvəsləndirib. Bununla da Azərbaycan elmi istiqamətinə yeni istedadlı və peşəkar kadrlar bəxş edib. Onun 1940-cı ildə anadan olmuş oğlu Erkin Məmmədov da kimya sahəsində böyük elmi nəticələr əldə edib. 63 yaşında dünyasını dəyişmiş professor Erkin Məmmədov uzun illər Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Kimya Problemləri İnstitutunda laboratoriya müdiri olub. “Erkin çox gözəl pianoçu idi. Orta məktəbi bitirdikdən sonra müəllimləri ona müsigiçi olmağı tövsiyə edirdilər. Lakin atam onun kimya sahəsində daha yüksək nəticələr edəcəyini söylədi və ona kimyaçı oımağı tövsiyə etdi”, – deyə bacısı Pərvin xanım söyləyir
AMEA-nın Aşqarlar Kimyası İnstitutunla laboratoriya müdiri, professor Pərvin Məmmədovanın da ixtisas seçimində atasının böyük təsiri olub. O, həkim olmaq istəyirmiş, amma atasının tövsiyyəsi ilə kimya ixtisasını seçib. O da bioloji aktiv maddələrin tədqiqi baxımından yüksək elmi nailiyyətlər əldə edib, eyni zamanda, o da atası kimi uzun illərdir ki, pedaqoji fəaliyyətlə də məşğuldur. Ailənin üçüncü övladı Elnur Məmmədov da atasının yolu ilə gedir. O, kimya üzrə fəlsəfə doktoru, AMEA-nın “Kimya elmləri” bölməsinin elmi katibidir. Ailənin kiçik övladı Leyla Məmmədova kimyaya yaxın olan biologiya üzrə mütəxəssisdir.


Şamxal Məmmədov rəhbərlik etdiyi kollektivlə birlikdə

Şamxal Məmmədov 1970-80-cı illərdə Azərbaycan elminin canlı əfsanəsi idi. Elm yoluna qədəm qoymuş hər bir gənc onun mübarizə dolu elmi yaradıcılıq yolunu özünə örnək seçirdi. Repressiya olunaraq elmi adı əlindən alındıqdan sonra yenidən doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş bu igid alimin cəngavər xarakteri gəncləri heyran edirdi. Azərbaycana elmi işinə bilavasitə rəhbərlik etdiyi 3 elmlər doktoru, 50 elmlər namizədi bəxş etmiş Şamxal Məmmədovun yetirmələri ömrü boyu onu xoş sözlərlə xatırlayıblar. Onun yetirməsi professor Cavid Xıdırov yazırdı: “Nəcib, insanpərvər, qürurlu, öz elmi ənənələrinə sadiq və öz xalqına bağlı olan Şamxal müəllim mənim hafizəmə vüqarla dayanan, başı qarlı dağlar kimi həkk olunub”.

Professor Şamxal Məmmədovun bu cəngavərlik dolu xatirəsi Azərbaycanın indiki gəncliyi üçün də örnək olmalıdır. Cəmi 97 ildir ki, imzasını imzalar içinə atmış millətmiz və dövlətimiz üçün elmin təməlini qoymuş belə insanların igidlik və mübarizə dolu yolu bu günkü Azərbaycan gənclərini də böyük elmin zirvələrinə səsləməlidir.

mənbə :
anspress




Şərh yazılmayıb.

Sorry, comments for this entry are closed at this time.











Azadliq.az - Android

Kitab sifarisi
Pulsuz Oyunlar
MARAQLI
На сегодняшний день самая высокая неофициальная заработная плата в Азербайджане составляет около 10 тысяч манатов. Ее получают высокопоставленные чиновники медицинской и IT-сфер,» заявил Echo.az председатель Центра исследований устойчивого развития Нариман Агаев. По его словам, самая высокая официальная зарплата составляет 2250 манатов, ее получают депутаты Милли меджлиса Азербайджана. «Самая низкая неофициальная зарплата сегодня равна 150 манатам, а официальная — 116», — отметил он. По его словам, сегодня в Азербайджане 20% граждан имеют «черную» зарплату. При этом 9% получают часть зарплаты на руки, то есть по ведомостям, вторую — в «конвертах». И около 70% получают «белую» заработную плату. Как сообщает Report, инцидент зарегистрирован на территории Сабаильского района. Согласно информации, в известном клубе Z club на улице Ахмеда Джавада житель Баку Муслюмов Камран Мамед оглу 1994 года рождения был ранен ножом неизвестным. Раненый был доставлен в Городскую клиническую больницу №1. Врачи оценивают его состояние как среднетяжелое. «Однако не стоит забывать о тех, кто задействован в развитии теневой экономики, есть множество незарегистрированных предпринимателей, многие работают на дому или по найму, безусловно, большая их часть нигде не числится. Я считаю, что улучшить ситуацию позволит лишь политическая воля правительства», — сказал он. В настоящее время в Азербайджане идут серьезные социально-экономические и политические процессы. Время от времени также появляется тревожная информация об опасности террора в Азербайджане. В тоже время, вокруг карабахского вопроса протекают сложные процессы. Кроме того, уже 18 дней Армения не возвращает тело нашего шехида, а по делу МНБ продолжается судебный процесс. Бывший заместитель министра национальной безопасности, председатель Партии свободных демократов Сульхаддин Акпер дал свою оценку всех этих вопросов, находящихся на повестке дня страны. Администрация действующего американского лидера Барака Обамы увязывала снятие ограничительных мер против России с полным выполнением минских договоренностей. Вступающий в пятницу на высший государственный пост Трамп в интервью Times и Bild предложил отойти от провозглашенного своим предшественником принципа. В Москве инициативу избранного американского президента восприняли весьма сдержанно. Песков отметил, что антироссийские санкции — это не вопрос российской повестки дня как во внутреннем плане, так и в плане общения с зарубежными партнерами. На вопрос о том, не меняет. Трамп рассказал о своем видении внешней политики В Совете Федерации пояснили: для России отмена санкций не является самоцелью, ради которой надо чем-то жертвовать, тем более в сфере безопасности. Председатель комитета верхней палаты парламента по международным делам Константин Косачев призвал не спешить "придавать словам избранного президента США Дональда Трампа о некоем возможном "размене" ядерного разоружения на отмену санкций статус официального предложения". Сенатор напомнил, что все это было сказано в интервью как размышление, как вариант. По его мнению, Трамп должен внимательно изучить причины, по которым существенное разоружение в этой сфере так и не стало реальностью. "Если отбросить демагогические ("агрессивность и реваншизм России"), то будет очевидным, что одно из главных препятствий — реализация планов глобальной ПРО США, а также последовательные американские попытки обеспечить себе односторонние превосходство по другим направлениям — развитие инфраструктуры НАТО, обычные вооружения, высокоточное оружие, беспилотники, милитаризация космоса", — уверен парламентарий. В Баку доставлен надгробный памятник азербайджанскому «вору в законе» Ровшану Ленкоранскому, убитому в Стамбуле. Как передает памятник был изготовлен в Индии, затем доставлен в Турцию, а оттуда в Азербайджан. Высота памятника составляет 5 метров. Отмечается, что в настоящее время памятник находится в одном из цехов по изготовлению надгробных камней в Бинагадинском районе, где проводятся завершающие работы. Отмечается, что основная часть памятника изготовлена в Индии по заказу брата Ровшана – Намика Джаниева. РИА Новости Положительное сальдо внешнеторгового баланса РФ в ноябре 2016 года выросло на 2,2% по сравнению с аналогичным периодом 2015 года и составило 9,137 миллиарда долларов, свидетельствуют материалы Банка России. ФТС сообщила о сокращении профицита торгового баланса России в 2016 году За 11 месяцев 2016 года показатель составил 78,585 миллиарда долларов, снизившись в 1,7 раза со 137,205 миллиарда долларов за аналогичный период предыдущего года. Египет согласился принять специалистов из 22-27 января, планируется урегулировать ситуацию с периодически возникающими претензиями египетской стороны к безопасности мяса птицы из РФ, сообщает Россельхознадзор. Право экспорта мяса и птицы в Египет получили 12 российских компаний Телефонные переговоры между представителями Россельхознадзора и ветеринарной службы Египта состоялись 12 января, на них обсуждались сроки посещения Египта российскими специалистами для ознакомления с методикой работы ветеринарных аналитических лабораторий и согласования методик отбора и анализа проб мяса. "Египетская сторона предварительно согласилась принять российскую делегацию в период с 22 по 27 января 2017 года и в ближайшие дни прислать официальное приглашение. Инициатива Россельхознадзора должна положить конец периодически возникающим претензиям надзорных ведомств Египта к безопасности мяса птицы, экспортируемому из России", — говорится в сообщении. Ранее Минсельхоз РФ сообщал, что Россия заинтересована в увеличении поставок в Египет зерновых и продуктов их переработки, мяса птицы, говядины и растительных масел, а также готова увеличить импорт овощей и фруктов из Египта. По информации издания, один из членов экипажа предложил 22-летней Глисон, находящейся на 18-й неделе беременности, багет с беконом. Девушка съела бутерброд. Это заметил еще один член экипажа, который сообщил об инциденте руководству фирмы. В итоге было назначено служебное расследование и слушания по делу о краже сэндвича. Как оказалось, девушка нарушила внутренний регламент авиакомпании, так как не попросила у коллеги чек, подтверждающий, что бутерброд, которым он ее угостил, был оплачен. Теперь она намерена обжаловать решение руководства. Подростка с диагнозом «бешенство» госпитализировали в отделение реанимации пермской больницы в конце ноября. Мальчик мог заразиться после того, как его поцарапала или укусила домашняя кошка. Напомним, в начале декабря в посёлке Бымок объявили карантин. Вскоре после госпитализации подростка здесь от бешенства умерли три собаки. Карантин продлится два месяца. Искать девушку родители начали 29 декабря. На следующий день тело погибшей было обнаружено, сообщает "Интерфакс". Следователи следственного управления Следственного комитета России по Удмуртии начали проверку по факту ее гибели. По предварительным выводам судебно-медицинской экспертизы, причиной смерти школьницы стало переохлаждение. Никаких телесных повреждения на теле погибшей нет. Кроме того, Трамп намерен заставить фармацевтические компании вести переговоры непосредственно с Medicare (программа страхования для населения старшего возраста - от 65 лет) и Medicaid (программа помощи лицам, имеющим доход ниже официальной черты бедности), а также снизить цены, поскольку эти компании лишатся привычной для них политической поддержки. Трамп не раскрыл никаких подробностей того, как он выполнит задачу по корректировке программы, поскольку ожидает одобрения мер со стороны кандидата на пост советника по здравоохранению Тома Прайса. Интервью Трампа изданию The Washington Post вышло после того, как конгресс принял первые меры по отказу от закона по реформе здравоохранения, который был ключевым в ходе президентства Барака Обамы. Теперь обе палаты американского парламента будут работать над деталями отмены и реформы закона о доступном медицинском страховании. Тем не менее после почти семи лет обещаний отменить Obamacare республиканцы столкнулись с некоторым трудностями в реализации своих намерений. Некоторые представители парламента даже думают о том, чтобы повременить с отменой программы, до тех пор пока не будет обнародован план по ее замене. "Чтобы увеличить выплаты богатым акционерам, крупные корпорации уклоняются от налогов, сокращают зарплаты работников и закупочные цены... Уклонение корпораций от налогов обходится беднейшим странам как минимум​​ в $100 млрд в год. Этого хватило бы, чтобы дать образование 124 млн детей, которые не ходят сейчас в школу, и вложить в здравоохранение достаточно средств, чтобы предотвратить смерть по крайней мере 6 млн детей каждый год", - сообщила организация. 16:08 (сегодня) 2 70 Найден «черный ящик» разбившегося под Бишкеком грузового самолета Как сообщают СМИ, врачи боролись за жизнь подростка, но не сумели его спасти. Мальчик умер во второй половине декабря. Все материалы сюжета Крушение грузового самолета в Киргизии Поиски второго бортового самописца продолжаются В станицу Павлодольскую в Северной Осетии немецкие поисковики приехали летом 2016 года, чтобы разыскивать своих павших солдат. Ориентировались иностранцы по картам Вермахта, где были отмечены 160 могил немцев. Рядом с одной из них поисковики и обнаружили останки советского капитана – на карте было обозначено и место захоронения красноармейца. Как отмечают историки, это нонсенс – когда противника хоронят вместе с погибшими из своих войск. То, что этот воин – советский, немцы поняли по звезде с фуражки, пуговицам, последнему патрону пистолета и шомполу для чистки оружия. Уже позже поисковики нашли в своих военных архивах донесение немецкого командования о том, что их солдаты с почестями похоронили капитана Красной армии. Один из бортовых самописцов грузового самолета Boeing-747-400, разбившегося в Киргизии, найден на месте происшествия, передает Интерфакс. Авиакатастрофа в Киргизии. Справка «На месте происшествия найден один из самописцев разбившегося самолета. Поиски второго черного ящика продолжаются», - рассказал на пресс-конференции премьер-министра Киргизии Чынгыз Эсенгулов. Ранее стало известно Межгосударственный авиационный комитет намерен сформировать комиссию по расследованию происшествия после того, как получит запрос от властей Киргизии.

Copyright © 2017. AZADLIQ – Xəbər – Azadliq – Xeber – Xeberler · Bütün hüquqları qorunur.
Copyright © 2016. AZADLIQ – Xəbər – Azadliq – Xeber – Xeberler · Bütün hüquqları qorunur.
- Sitemap - azadliq musavat manat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər xeberler xəbərlər azadliq qezeti azadliq qəzeti profiles ən son xəbər, son xeberler, son xeber, xeber, azerbaycan xeberleri,azadliq qazeti info website