Azadliq.az
Azərbaycan Xəbərləri



Azadliq » Xeberler» Xeber

Azerbaycanda “kapitalın paradoksu” – TƏHLİL

Azərbaycanda “kapitalın paradoksu” - TƏHLİL

24/11/2015

12:22


24.11.2015 / 12:18 xeber –

 

İqtisadiyyat dəqiq elmdir və riyaziyyat kimi dəqiq qanunauyğunluqlara əsasən fəaliyyət göstərir. Lakin riyaziyyatdakı kimi iqtisadiyyatda da maraqlı paradokslar üçün yer var. Riyaziyyatda “Möbius lenti” paradoksunda olduğu kimi, iqtisadiyyatda da bəzi hallarda məhz paradokslar müəyyən suallara cavab verir. Bunun misal olaraq “Kapitalın paradoksunu” göstərmək olar.

 

PARADOKSUN YARANMASI

 

Klassik iqtisadi nəzəriyyəyə əsasən, kapital axını varlı dövlətlərdən kasıb və nisbətən kasıb ölkələrə istiqamətlənir. Anlayışların daha dəqiq ifadəsində bunun əsas izahı ondan ibarətdir ki, kasıb ölkələrdə fiziki ehtiyatlar, insan resursları daha ucuzdur, maliyyə rentabelliyi isə daha yüksəkdir. Nəticədə belə ölkələrə axan maliyyə vəsaitləri daha böyük gəlir gətirir. Son onilliklərin reallıqlarını nəzərə alaraq buraya həmçinin xarici maliyyə vəsaitlərin sahiblərinin siyasi avtoritetin artmasını, bəzi hallarda isə həlledici roluna malik olmasını da əlavə etmək olar. Bu səbəblərdən xarici kapital axını hər iki tərəfə fayda verir. Alan tərəf xarici vəsait hesabına iqtisadi və sosial vəziyyətini yaxşılaşdırır, kapital yatıran tərəf isə öz ölkəsində qazana bilməyən gəlir əldə edir, istəyəndə isə hətta siyasi diktə edə bilir. Bəzi hallarda bu prosesin maneəsiz getməsi üçün kapital cəlb edən ölkələr xarici investisiyalar üçün proteksionizm siyasəti yeridir. Nəticədə, kapitalı axını olan ölkələrdə müsbət tədiyyə balansı yaranır, maliyyə baxımından möhkəmlənmə baş verir, sosial rifahın artımı müşahidə olunur. Lakin bu proses sonsuz deyil, vaxt çatır ki, maraqların münaqişəsi yaranır (çünki xarici kapital ONA lazım olan sahələrə gedir), alan ölkədə iqtisadiyyatın şaxələnməsi əvəzinə əyrilik yaranır. Belə olan halda kapital cəlb edən ölkə xarici kapitaldan asılılığı azaltmağa çalışır. Nəticədə müəyyən geri çəkilmə prosesi yaranır.

 

“Kapitalın paradoksu”nun əsas məqamı ondan ibarətdir ki, xarici kapitaldan asılılığı yüksək olan ölkələrdə bir-iki ildən sonra iqtisadi inkişafda ləngimə baş verir. Xarici kapitalın fəal və şərtsiz qəbul etməkdən tədricən imtina edən ölkələrdə isə iqtisadi inkişaf tempi, əksinə, yüksəlir. Bu paradoksun öyrənilməsinə, daha dəqiq tədiyyə balansı ilə iqtisadi inkişaf tempi arasında səbəb-nəticə əlaqəsini müəyyən etməyə istiqamətlənən bütün tədqiqat və araşdırmalar onu göstərir ki, xarici maliyyələşmədən daha az asılı olan inkişafda olan ölkələrdə iqtisadi artım daha sürətli templərlə gedir.

 

Tədqiqatlarda həmçinin xarici sərmayə cəlb edən ölkələrin uzunmüddətli perspektivdə xarici kapitaldan asılılığının olub-olmaması araşdırılır. Maraqlıdır ki, belə asılılıq hələ ki aşkarlanmayıb. Araşdırmalar göstərir ki, cari hesab balansının mənfi saldosu daha aşağı olan və ya müsbət saldoya malik ölkələrdə iqtisadi artım tempi ən azı 1 faiz bəndi yüksəkdir, nəinki iri mənfi saldoya və iqtisadiyyatların miqyası üzrə oxşar ölkələrdə. Bunu izah edən amillərin biri ondan ibarətdir ki, müsbət saldoya və ya aşağı mənfi saldoya malik olan ölkədə iqtisadi artımın davam etməsi daxili mənbələrin güclənməsi, daxili yığımların artması ilə bağlıdır. Başqa sözlə desək, belə ölkələrə daha az xarici kapital lazımdır. Qeyd edək ki, burada vaxt amili böyük rolu oynayır. Yəni söhbət ondan gedir ki, sərmayə cəlb edən ölkə xarici maliyyələşmədən tədricən imtina etmək məqamını “tutmalıdır”. Və bu məqamı tutaraq iqtisadiyyatı tədricən daxili mənbələrə “keçirməlidir”.

 

DAXİLİ İNVESTİSİYALAR XİLASEDİCİ QÜVVƏ KİMİ

 

Bir neçə il əvvəl Azərbaycanda iqtisadiyyata əsas kapitala investisiyaların strukturunda mühüm dəyişiklik baş verib. Belə ki, əgər əvvəllər əsas kapitala yönəldilən investisiyaların daha yüksək payı xarici mənbələrə məxsus idi, indi isə investisiyaların əsas hissəsi daxili mənbələrdən formalaşır. Bu ilin 10 ayın yekunlarına görə, iqtisadiyyata investisiyaların 57,2 faizi daxili investisiyaların payına düşür. Ötən ildə bu göstərici 72,3 faizə bərabər olub. Əvvəlki ildə 76,7% və sair. Azərbaycan artıq xarici kapitaldan asılılığını tamamilə aradan qaldırıb və ən vacibi odur ki, bu, investisiyaların azalmaması fonunda baş verir. Kiçik azalma 2014-2015-ci illərdə baş verib və 1% ətrafındadır. Bu azalmanın yeganə səbəbi dövlət investisiyaların azalmasıdır. Bu məsələyə aşağıda qayıdacağıq.

 

Beləliklə, Azərbaycanda proseslər məhz yuxarıda qeyd olunan kimi inkişaf edirdi – xarici investisiyalar azalırdı, iqtisadi inkişaf tempi isə digər ölkələrlə müqayisədə nisbətən yüksək idi. Hətta dünya iqtisadi böhran zamanı bir çox ölkələrdə iqtisadi geriləmə baş verəndə belə, Azərbaycanda 3-5%-lik artım müşahidə olunurdu. Bu, ilk növbədə daxili investisiyaların hesabına baş verib. Həmin məqam ölkədə həyata keçirilən iqtisadi siyasətin tənqidçilərin əsas təhlil nöqtəsidir. Belə ki, fikirlər var ki, daxili investisiyaların böyük hissəsi dövlət investisiyalardır, onların isə öz növbəsində əsas mənbəyi Dövlət Neft Fondudur. Bu fikirlər tam əsaslıdır, onlar həmçinin rəsmi statistika ilə sübut olunur. Son iki ildə həmin vəsaitlərin xüsusi çəkisi nisbətən azalıb və nəticədə ümumi investisiya həcmində kiçik azalma baş verib. Lakin bunun makroiqtisadi əsasları var. Belə ki, neftin ucuz olması səbəbindən dövlət investisiya siyasətində nisbətən qənaət rejimi tətbiq olunur. Ümumiyyətlə isə, dövlət investisiyalarının iqtisadi inkişafda yüksək rolu tənqid predmetidir. Hətta belə fikirlər olub və hələ də mövcuddur ki, dövlət investisiyaların infrastruktur layihələrinə, yol, körpülərin, binaların tikintisinə  yönəldilməsi düzgün deyil. Amma belə tənqidlərə cavab olaraq məşhur ingilis iqtisadi və siyasi xadimi Con Meynard Keynsin nəzəriyyəsini xatırlatmaq lazımdır. Qısaca olaraq, o iqtisadi böhrandan çıxış üçün və ümumiyyətlə iqtisadi artımın dəstəklənməsi üçün dövlət investisiyaların iqtisadiyyatda payının artırılmasını təklif edib. Hətta Keynsin fikrincə, bunun üçün əlavə pul emissiyasından istifadə etmək olar, çünki emissiya edilmiş hər pul vahidi real aktivlərlə təmin edilmiş bir neçə real pul vahidi yaradacaq.

 

Azərbaycanda gedən iqtisadi prosesləri bu nəzəriyyəsini tam olaraq təsdiqləyib. Belə ki, öz iqtisadiyyatına (o cümlədən infrastruktur layihələrinə) yönəldilmiş dövlət investisiyaları məşğulluğu artırıb, tikinti sahəsinə, o cümlədən tikinti materialları sahəsinə, nəqliyyat sahəsinə, bir sıra digər oxşar sahələrə dəstək olub və ümumilikdə sosial rifahını artırıb. Nəhayət, bunun üçün pul emissiyası istifadə olunmayıb, buna neftin satışından əldə edilən gəlirlərin bir hissəsi sərf edilib. Əlavə olaraq, Azərbaycan həmçinin kapitalı artıq ixrac edir. Belə ki, Dövlət Neft Fondunun əksər vəsaitləri xarici maliyyə alətlərində yerləşdirilib və vəsaitlərin müəyyən hissəsi xaricdə daşınmaz əmlakın alınmasına yönəldilib. Maraqlıdır ki, bu da “Kapitalın paradolsu”na həsr olunmuş tədqiqatların nəticələrinə uyğundur, çünki son zamanlar dünyada inkişafda olan ölkələrdən inkişaf etmiş ölkələrə kapital axını müşahidə olunur.

 

Eyni zamanda hər şey belə parlaq deyil. “Kapitalın paradoksu” araşdırmasının daha bir nəticəsi ondan ibarətdir ki, xarici investisiyaların azalması, onların daxili vəsaitlərin əvəzlənməsi mütləq maliyyə sisteminin möhkəmlənməsi ilə müşayiət olunmalıdır. Belə ki, güclü və çevik maliyyə-bank sistemi olduğu halda, ölkədə dinamik borcalma sisteminin olduğu halda daxili investisiyalarda dövlət vəsaitləri və şirkətlərin öz vəsaitlərindən başqa həmçinin korporativ borclama vəsaitləri də iştirak edəcək. Qeyd edək ki, Azərbaycanda dövlətin və şirkətlərin öz vəsaitləri daxili investisiyaların əsas mənbələridir, kənar vəsaitlərin rolu çox kiçikdir. Bundan əlavə güclü maliyyə-kredit sistemi həmçinin istehlakın maliyyələşməsinə yönələrək sənaye istehsal sahəsi üçün təmin edilmiş tələbatı yaradır. Azərbaycanda istehlak kreditləşmə, istehlak tələbatın maliyyələşməsində müəyyən inkişaf olduğu halda, korporativ investisiyalar, sənaye sahəsinin kənar maliyyələşməsində hələ də zəifləmə müşahidə olunur.

 

Lakin buna baxmayaraq, makroiqtisadi baxımından demək olar ki, dövlət investisiyaların hesabına xarici investisiyaların əvəzedilməsi uğurlu nəticələr verib. “Kapitalın paradoksu”ndan və Keynsin nəzəriyyəsinin reallaşmasından irəli gələn müsbət nəticələr Azərbaycanda iqtisadi artımın dəstəklənməsinə gətirib çıxarıb. Hazırda bu dəstəklənmə müəyyən dərəcədə azalmaqdadır, çünki neftin ucuz olması səbəbindən ölkəyə daha az neft gəliri daxil olur ki, nəticədə dövlət investisiyaları azalır, bu isə iqtisadiyyatın şaxələnməsini ləngidir. Paradoks kimi səslənsə də, neftin bahalaşması ölkənin neftdən asılılığını azaldılmasına xidmət edəcək. Hələlik isə Azərbaycan iqtisadiyyatında tarazlıq yaradan nöqtə tapılıb. Yəni dövlət investisiyaların yönəldilməsi iqtisadiyyatda geriləmə proseslərinə imkan verməmək üçün lazım olan həcmdə davam edir, lakin eyni zamanda strateji ehtiyatların azalmaması prinsipinə də riayət olunur.

mənbə :
lent.az




Şərh yazılmayıb.

Şərh yaz.











Azadliq.az - Android

Kitab sifarisi
Pulsuz Oyunlar
MARAQLI
На сегодняшний день самая высокая неофициальная заработная плата в Азербайджане составляет около 10 тысяч манатов. Ее получают высокопоставленные чиновники медицинской и IT-сфер,» заявил Echo.az председатель Центра исследований устойчивого развития Нариман Агаев. По его словам, самая высокая официальная зарплата составляет 2250 манатов, ее получают депутаты Милли меджлиса Азербайджана. «Самая низкая неофициальная зарплата сегодня равна 150 манатам, а официальная — 116», — отметил он. По его словам, сегодня в Азербайджане 20% граждан имеют «черную» зарплату. При этом 9% получают часть зарплаты на руки, то есть по ведомостям, вторую — в «конвертах». И около 70% получают «белую» заработную плату. Как сообщает Report, инцидент зарегистрирован на территории Сабаильского района. Согласно информации, в известном клубе Z club на улице Ахмеда Джавада житель Баку Муслюмов Камран Мамед оглу 1994 года рождения был ранен ножом неизвестным. Раненый был доставлен в Городскую клиническую больницу №1. Врачи оценивают его состояние как среднетяжелое. «Однако не стоит забывать о тех, кто задействован в развитии теневой экономики, есть множество незарегистрированных предпринимателей, многие работают на дому или по найму, безусловно, большая их часть нигде не числится. Я считаю, что улучшить ситуацию позволит лишь политическая воля правительства», — сказал он. В настоящее время в Азербайджане идут серьезные социально-экономические и политические процессы. Время от времени также появляется тревожная информация об опасности террора в Азербайджане. В тоже время, вокруг карабахского вопроса протекают сложные процессы. Кроме того, уже 18 дней Армения не возвращает тело нашего шехида, а по делу МНБ продолжается судебный процесс. Бывший заместитель министра национальной безопасности, председатель Партии свободных демократов Сульхаддин Акпер дал свою оценку всех этих вопросов, находящихся на повестке дня страны. Администрация действующего американского лидера Барака Обамы увязывала снятие ограничительных мер против России с полным выполнением минских договоренностей. Вступающий в пятницу на высший государственный пост Трамп в интервью Times и Bild предложил отойти от провозглашенного своим предшественником принципа. В Москве инициативу избранного американского президента восприняли весьма сдержанно. Песков отметил, что антироссийские санкции — это не вопрос российской повестки дня как во внутреннем плане, так и в плане общения с зарубежными партнерами. На вопрос о том, не меняет. Трамп рассказал о своем видении внешней политики В Совете Федерации пояснили: для России отмена санкций не является самоцелью, ради которой надо чем-то жертвовать, тем более в сфере безопасности. Председатель комитета верхней палаты парламента по международным делам Константин Косачев призвал не спешить "придавать словам избранного президента США Дональда Трампа о некоем возможном "размене" ядерного разоружения на отмену санкций статус официального предложения". Сенатор напомнил, что все это было сказано в интервью как размышление, как вариант. По его мнению, Трамп должен внимательно изучить причины, по которым существенное разоружение в этой сфере так и не стало реальностью. "Если отбросить демагогические ("агрессивность и реваншизм России"), то будет очевидным, что одно из главных препятствий — реализация планов глобальной ПРО США, а также последовательные американские попытки обеспечить себе односторонние превосходство по другим направлениям — развитие инфраструктуры НАТО, обычные вооружения, высокоточное оружие, беспилотники, милитаризация космоса", — уверен парламентарий. В Баку доставлен надгробный памятник азербайджанскому «вору в законе» Ровшану Ленкоранскому, убитому в Стамбуле. Как передает памятник был изготовлен в Индии, затем доставлен в Турцию, а оттуда в Азербайджан. Высота памятника составляет 5 метров. Отмечается, что в настоящее время памятник находится в одном из цехов по изготовлению надгробных камней в Бинагадинском районе, где проводятся завершающие работы. Отмечается, что основная часть памятника изготовлена в Индии по заказу брата Ровшана – Намика Джаниева. РИА Новости Положительное сальдо внешнеторгового баланса РФ в ноябре 2016 года выросло на 2,2% по сравнению с аналогичным периодом 2015 года и составило 9,137 миллиарда долларов, свидетельствуют материалы Банка России. ФТС сообщила о сокращении профицита торгового баланса России в 2016 году За 11 месяцев 2016 года показатель составил 78,585 миллиарда долларов, снизившись в 1,7 раза со 137,205 миллиарда долларов за аналогичный период предыдущего года. Египет согласился принять специалистов из 22-27 января, планируется урегулировать ситуацию с периодически возникающими претензиями египетской стороны к безопасности мяса птицы из РФ, сообщает Россельхознадзор. Право экспорта мяса и птицы в Египет получили 12 российских компаний Телефонные переговоры между представителями Россельхознадзора и ветеринарной службы Египта состоялись 12 января, на них обсуждались сроки посещения Египта российскими специалистами для ознакомления с методикой работы ветеринарных аналитических лабораторий и согласования методик отбора и анализа проб мяса. "Египетская сторона предварительно согласилась принять российскую делегацию в период с 22 по 27 января 2017 года и в ближайшие дни прислать официальное приглашение. Инициатива Россельхознадзора должна положить конец периодически возникающим претензиям надзорных ведомств Египта к безопасности мяса птицы, экспортируемому из России", — говорится в сообщении. Ранее Минсельхоз РФ сообщал, что Россия заинтересована в увеличении поставок в Египет зерновых и продуктов их переработки, мяса птицы, говядины и растительных масел, а также готова увеличить импорт овощей и фруктов из Египта. По информации издания, один из членов экипажа предложил 22-летней Глисон, находящейся на 18-й неделе беременности, багет с беконом. Девушка съела бутерброд. Это заметил еще один член экипажа, который сообщил об инциденте руководству фирмы. В итоге было назначено служебное расследование и слушания по делу о краже сэндвича. Как оказалось, девушка нарушила внутренний регламент авиакомпании, так как не попросила у коллеги чек, подтверждающий, что бутерброд, которым он ее угостил, был оплачен. Теперь она намерена обжаловать решение руководства. Подростка с диагнозом «бешенство» госпитализировали в отделение реанимации пермской больницы в конце ноября. Мальчик мог заразиться после того, как его поцарапала или укусила домашняя кошка. Напомним, в начале декабря в посёлке Бымок объявили карантин. Вскоре после госпитализации подростка здесь от бешенства умерли три собаки. Карантин продлится два месяца. Искать девушку родители начали 29 декабря. На следующий день тело погибшей было обнаружено, сообщает "Интерфакс". Следователи следственного управления Следственного комитета России по Удмуртии начали проверку по факту ее гибели. По предварительным выводам судебно-медицинской экспертизы, причиной смерти школьницы стало переохлаждение. Никаких телесных повреждения на теле погибшей нет. Кроме того, Трамп намерен заставить фармацевтические компании вести переговоры непосредственно с Medicare (программа страхования для населения старшего возраста - от 65 лет) и Medicaid (программа помощи лицам, имеющим доход ниже официальной черты бедности), а также снизить цены, поскольку эти компании лишатся привычной для них политической поддержки. Трамп не раскрыл никаких подробностей того, как он выполнит задачу по корректировке программы, поскольку ожидает одобрения мер со стороны кандидата на пост советника по здравоохранению Тома Прайса. Интервью Трампа изданию The Washington Post вышло после того, как конгресс принял первые меры по отказу от закона по реформе здравоохранения, который был ключевым в ходе президентства Барака Обамы. Теперь обе палаты американского парламента будут работать над деталями отмены и реформы закона о доступном медицинском страховании. Тем не менее после почти семи лет обещаний отменить Obamacare республиканцы столкнулись с некоторым трудностями в реализации своих намерений. Некоторые представители парламента даже думают о том, чтобы повременить с отменой программы, до тех пор пока не будет обнародован план по ее замене. "Чтобы увеличить выплаты богатым акционерам, крупные корпорации уклоняются от налогов, сокращают зарплаты работников и закупочные цены... Уклонение корпораций от налогов обходится беднейшим странам как минимум​​ в $100 млрд в год. Этого хватило бы, чтобы дать образование 124 млн детей, которые не ходят сейчас в школу, и вложить в здравоохранение достаточно средств, чтобы предотвратить смерть по крайней мере 6 млн детей каждый год", - сообщила организация. 16:08 (сегодня) 2 70 Найден «черный ящик» разбившегося под Бишкеком грузового самолета Как сообщают СМИ, врачи боролись за жизнь подростка, но не сумели его спасти. Мальчик умер во второй половине декабря. Все материалы сюжета Крушение грузового самолета в Киргизии Поиски второго бортового самописца продолжаются В станицу Павлодольскую в Северной Осетии немецкие поисковики приехали летом 2016 года, чтобы разыскивать своих павших солдат. Ориентировались иностранцы по картам Вермахта, где были отмечены 160 могил немцев. Рядом с одной из них поисковики и обнаружили останки советского капитана – на карте было обозначено и место захоронения красноармейца. Как отмечают историки, это нонсенс – когда противника хоронят вместе с погибшими из своих войск. То, что этот воин – советский, немцы поняли по звезде с фуражки, пуговицам, последнему патрону пистолета и шомполу для чистки оружия. Уже позже поисковики нашли в своих военных архивах донесение немецкого командования о том, что их солдаты с почестями похоронили капитана Красной армии. Один из бортовых самописцов грузового самолета Boeing-747-400, разбившегося в Киргизии, найден на месте происшествия, передает Интерфакс. Авиакатастрофа в Киргизии. Справка «На месте происшествия найден один из самописцев разбившегося самолета. Поиски второго черного ящика продолжаются», - рассказал на пресс-конференции премьер-министра Киргизии Чынгыз Эсенгулов. Ранее стало известно Межгосударственный авиационный комитет намерен сформировать комиссию по расследованию происшествия после того, как получит запрос от властей Киргизии.

Copyright © 2017. AZADLIQ – Xəbər – Azadliq – Xeber – Xeberler · Bütün hüquqları qorunur.
Copyright © 2016. AZADLIQ – Xəbər – Azadliq – Xeber – Xeberler · Bütün hüquqları qorunur.
- Sitemap - azadliq musavat manat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər xeberler xəbərlər azadliq qezeti azadliq qəzeti profiles ən son xəbər, son xeberler, son xeber, xeber, azerbaycan xeberleri,azadliq qazeti info website