Azadliq.az

Azərbaycan Xəbərləri


Azadliq » Xeberler» Xeber

“Qanlı Yanvar – yaradıcı insan ve tarixi heqiqetlerin uzlaşması

"Qanlı Yanvar – yaradıcı insan və tarixi həqiqətlərin uzlaşması

28/01/2016

14:50

14:35 xeber – Kinorejissor Vahid Mustafa Yevin şahidi olduğu hadisələr əsasında çəkdiyi “Qanlı Yanvar” filminin ətrafında qedən müzakirələrə filmin redaktoru Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Kinosunasliq kafedrasinin muellimi Kamran Qasımov peşəkar resenziya ilə cavab verib.

ANS PRESS oxucularına həmin resenziyanı təqdim edir:

“Bu nə essedir, nə resenziya, nə tənqidi məqalə, nə də ki təəsürat… Bu sadəcə istiqamətdir, hansını ki, “Qanlı Yanvar”ın çoxsaylı tamaşaçıları üçün təqdim etməyi özümə borc bilirəm…

Hələ ötən əsrin 60-cı illərində görkəmli fransız kino nəzəriyyəçisi və rejissoru Jan Lyük Qodar kino sənətinə olan münasibətini belə ifadə etmişdi: “Kino – bütün cansıxıcı anların ixtisara düşdüyü bir həyatdır”. Bu həyat isə təyinatından asılı olmayaraq, daim hərəkətdədir. Yaranan istənilən ekran əsəri ilə həyat arasında bağlılığın olması problemi akademik tənqidçilərdən tutmuş sıravi tamaşaçılara qədər mühüm sual doğurur. Kimisi bu sualın cavabını gerçəklik, kimisi uydurma, kimisi isə ümumiyyətlə təhtəlşüur-surrealistik müstəvinin üzərində axtarmağa çalışır. Ekranın isə həqiqəti birdir. J.L.Qodar öz müsahibələrinin birində bədii oyun kinosuna qiymət verərkən söyləmişdi: “Stul boyadan deyil, taxtadan hazırlanır. Mənim düşüncəmdə boya oyun, taxta isə qeyri-oyun kinosu deməkdir”. Əlbəttə, bədii oyun kinosu nümunələrinin bu gün dünya miqyasında qəbul olunmuş və beynəlxalq film festivalları tərəfindən müəyyən edilən kateqoriyası ingilis dilində “fiction”, yəni uydurma deməkdir. Bədii oyun kinosunun bütün tələbləri uydurma konteksində birləşir və əgər bu filmdə hər hansı real hadisələrin motivləri öz əksini tapırsa, o zaman narrative (təhkiyyə) filmi formalaşır. Ümumiyyətlə onu da unutmayaq ki, bütün filmlər təhkiyyədir və bütün filmlərin mənbəyində uydurmaçılıq, müəllif təxəyyülü dayanır ki, bu da dramaturgiyanın əbədi və əzəli qanunundan irəli gəlir.

Yazıma Jan Lyuk Qodar başlamağım təsadüfi deyildi, ona görə ki, məhz bu görkəmli şəxsiyyətin kino sənəti haqqında yazdığı kitabının ön söz və giriş bölməsinin müəllifi, dünya şöhrətli kinoşünas, “A” kateqoriyalı Montreal Beynəlxalq Film Festivalının prezidenti Serxio Lusik, 2015-ci ilin 2 sentyabrında, Kanadanın ən iri kinoteatrlarından olan “Quarter”də, 39-cu Montreal Beynəlxalq Film Festivalında çıxışı zamanı söyləmişdi: “Bu elə bir filmdir ki, ona bir neçə dəfə baxmaq lazımdır. Bu filmlə biz okeanın o tayında baş verənlər barədə dolğun məlumat alırıq”. Cənab Lusik bu fikirləri “Qanlı Yanvar” bədii filminin qatıldığı Montreal Film Festivalındakı təqdimatından öncə söyləmişdi.

Sonralar bir-biri ilə əlaqəsi olmayan, digər mötəbər Festivalların prezidentləri – dünya şöhrətli kinematoqrafçılar Renata Almeida (Sao Paolo Beynəlxalq Film Festivalının prezidenti), Tina Lokk (Estoniya “Qara gecələr” Beynəlxalq Film Festivalının prezidenti) və Sentil Rajan (Goa-Hindistan Beynəlxalq Film Festivalının prezidenti) da eyni fikirləri müxtəlif vaxtlarda səsləndirdilər. Azərbaycan milli kino nümunəsinə dünyanın kinematoqrafının verdiyi qiymət nə qədər dəyərli və zəruri olsa da, filmin yerli baxışda sahib olduğu sevgi, onu bütün mükafatlardan ali və müqəddəs edir. “Qanlı Yanvar”, Azərbaycan ekranındakı 25 illik boşluğu doldurmaqla bu missiyanın öhdəsindən uğurla gəldi. Bir il ərzində ölkənin aparıcı ali məktəbləri, orta təhsil ocaqlarından saysız-hesabsız müraciət məktubları aldıq. Hər kəs bu filmi çalışdığı, oxuduğu təhsil müəssisəsində göstərmək istəyir, bunun üçün yaradıcı qrupu belə görüşə dəvət edirdi. Bakı Dövlət Universiteti, Dövlət Neft və Sənaye Universiteti, Bakı Ali Neft Məktəbi, Bakı Slavyan Universiteti, Dövlət Dillər Universiteti, Dövlət Pedaqoji Universiteti, Dövlət İqtisad Universiteti, Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti və digər təhsil ocaqlarının rəhbərlərindən, kollektivlərindən, ölkəmizin ziyalılarından aldığımız təşəkkürnamələr, fəxri fərmanlar, sertifikatlarla “Qanlı Yanvar”ın əsl dəyərininin düşündüyümüzdən də artıq olduğunu bir daha anlamağa başladıq. Bu dəyər o qədər səmimi və o qədər güclüdür ki, filmlə bağlı sosial şəbəkələrdə yayılan və hətta bəzi media həmkarlarımızın belə qələmə aldığı anlaşılmaz məqamlara məhz filmdən çıxış edərək, münasibət bildirməyimizi özümüzə borc bildik.

Danılmaz həqiqət budur ki, kino kollektiv sənətdir və bu səbəbdən də “Qanlı Yanvar” bədii filminin yaradıcı qrupu bütün tamaşaçıların mövqeyinə, rəyinə hörmət və ehtiramla yanaşmağa borcludur. Ədalət prinsiplərinə söykənərək, münasibət bildirərkən, ilk növbədə sosial şəbəkədə yer alan yazıları müqayisə üçün təqdim edirəm. Belə ki, səhifələrin birində yazılıb:

“…1990-cı il yanvarın 19-dan 20-sinə keçən gecə meydana toplaşmış əliyalın insanlara siyahı ilə Sovet əsgərləri ilə döyüşmək üçün silahlar paylanması, meydanlarda süfrə ətrafında aksiya iştirakçılarının yeyib-içib keflənməsi….”

Əvvəla 1990-cı ilin qanlı yanvar hadisələri, 1988-ci ilin 17 noyabrında indiki “Azadlıq”, o dövr ki, “Lenin” meydanında başlamış və elə həmin ilin 4 dekabr tarixində Sovet hərbi qüvvələri tərəfindən dağıdılmış mitinqlərin məntiqi davamı idi. Burada çox sadə bir məntiq doğur: gününü barrikadada keçirən bir insanın yeyib-içməsi-qidalanması normal fizioloji haldır, şübhəsiz ki, ekranda da biz bunun şahidinə çevrilməliyik, lakin yazıldığı kimi deyil, onlar keflənmir!!! Ekranda içki yoxdur! Axi bu gənclərin sırasında dinə iman gətirənlər də az deyil və müəllif Əli personajının vasitəsilə xəlvətdə, qısaca da olsa məhəbbətə “baş çəkən” Zita və Hüseynin hərəkətini peşəkarcasına tənzimləməyə çalışır. Amma bir daha vurğulayıram ki, ekranda heç kim məsti-xumar olmur! Özü də inqilabçıların yeyib-içmək masasını göstərən müəllif, bundan başqa daha iki məkanda – Kommunist Partiyasının binasında və Moskvadakı restoranlardan birində mövcud olan yemək masasını göstərərək ziddiyyətli və məntiqli paralellər aparmağa nail olur. O ki qaldı meyxanaya, çal-çağıra, məlumdur ki, həmin illərdə mərhum meyxanaçı Nizami Rəmzinin meyxanaları, meydana toplaşan insanların bir növ “himni”nə çevrilmişdi. Müəllif də elə o meyxanalardan ən məşhurunu ekrana gətirib, onu xalqın yadına salmağa çalışıb. Ümumiyyətlə barrikadadakı insanların çal-çağır etməsi kef məclisindən yox, azadlığın həsrətini çəkən insanların onun uzaqda olmamasına inamından xəbər verir söyləsək, daha məntiqli görünər.

Sosial şəbəkədəki yazının maraqlı hissələrindən biri də budur ki, bəzi tamaşaçılarımız, Sovet əsgərləri üçün meydanda silah paylanması fikri ilə razılaşmadıqlarını ifadə etməyə çalışırlar. Düzdür, illər boyu biz sübut etməyə çalışmışıq ki, Sovet ordusu əliyalın xalqın üzərinə hücuma keçib. Filmdə də bu fakt şəhidlər və qurbanlar konteksindən dəqiq təqdim olunur. Barrikadalarda dayanan insanlar, özünümüdafiə məqsədilə “Molotov” kokteylləri hazırlayarkən, Sovet dövlətinin öz vətəndaşına qarşı silah qaldırmasını, həqiqi qırğın törədəcəyini ağıllarına belə gətirə bilməzdilər. Filmin aparıcı personajlarından olan Zitanın Mehdiyə şəhərdəki vəziyyəti izah edərkən “Biz dəyənək gözləyirdik, amma tanklar gəldi” ifadəsini söyləməsi, bu fikirlərin bariz təsdiqini təqdim etmiş olur. Həmçinin Britaniyalı jurnalist Tom de Vaal “Qara bağ” kitabının “Azərbaycan faciəsi” adlı 6-cı fəslində son dərəcə ziddiyyətli və əhəmiyyətli bir məsələyə toxunur: “…Dinc əhali ilə yanaşı, izah edilməyən səbəblərdən həmçinin sovet ordusunun 21 əsgəri öldürülmüşdü”. Münhendə dərc olunan “Ölkə və dünya” dərgisinin 1 saylı buraxılışında, “Bakının küçələrində qan. 20 yanvar” başlıqlı məqalədə (səh.38-39) isə bu fakt belə izah olunur: “…Ümumiyyətlə, faciəvi hadisələr ərəfəsində və hadisələrdən sonra öldürülən hərbi qulluqçuların dəqiq sayı bəlli deyil. Bakının komendantı həlak olanların sırasında 14 hərbi qulluqçu və onların ailə üzvləri də vardı…” Dərgidə həmçinin qeyd olunur ki, “Azərbaycan SSR Səhiyyə Nazirliyinin məlumatlarına əsasən 31 yanvar üzrə 27 hərbi qulluqçu və 5 milis əməkdaşı öldürülmüşdü”. Müstəqil hərbi ekspertlərin “ŞİT” ictimai təşkilatının 13-25 yanvar tarixləri üzrə Bakı şəhərindəki hadisələrlə bağlı ümumi rəyində – sənəd Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Kitabxanasında saxlanılır – ordunun 9 nəfər itirməsi faktı qeyd olunur. Bütün sadaladığımız mənbələrlə cəm halda tanış olmağın ən asan üsulu isə Vikipedia ensiklopediyasının “Черный январь” başlıqlı məqaləsidir

Beləliklə müxtəlif mənbələrdən götürülən faktlar, bədii oyun kinosuna lazımi motiv təqdim etmiş olur ki, bu da xammal olan ədəbi ssenaridə və ekran məhsulunda özünü büruzə verib. Hər halda mənbələrdə göstərildiyi kimi sovet əsgərlərinin öldürülməsi faktı İlahinin gücündən baş verməyib, bu daha çox azadlıq-müqavimət hərəkatının özünü ifadə vasitəsinə bənzəyir və ustalıqla ekrana köçürülüb.

“…Qanlı Yanvar Azərbaycan xalqını malik olduğu şücaətdən də artıq göstərib” media mənsublarından birinin yazısında bu fikrə də rast gəldim. Tamamilə doğrudur və bu ondan irəli gəlir ki, filmin yaradıcı qrupunun ətrafında olan insanlar filmdəki kimi şücaətli və qəhrəmandırlar. Bu konteksdə Hollivudun məşhur ssenaristi Vilyam Monoxenin tövsiyyəsini yada salmamaq mümkün deyil: “Personajlarınızı ətrafınızda olan insanlara baxıb, onların əsasında yaradın və qoyun onlar ətrafınızdakılar kimi danışsınlar”.

Personajlardan söz düşmüşkən, “Qanlı Yanvar”ın personajlar qalereyası nə qədər gerçəkliklə uzlaşsa da, bir o qədər də müəllif təxəyyülünün müdaxiləsi burada açıq-aydın özünü büruzə verməkdədir. Məsələn elə götürək Larisa personajını. O personaj ki, son günlər media və sosial şəbəkələrdə daha çox müzakirəyə səbəb olur və nədənsə “Qanlı Yanvar”ın Larisası, gerçək Larisa ilə – qırğın gecəsi həlak olmuş 13 yaşlı Məmmədova Larisa Fərman qızının adı ilə uzlaşır: “13 yaşlı Larisanın (Larisa Məmmədova, 20 yanvar hadisələrdə Şəhid olub – red.) nigahdankənar hamilə qalmasına rəvac verən səhnələr canlandırılıb” Amma müəllif bu uzlaşmanın baş verməməsi üçün kinematoqrafın bütün üsullarından – həm kinematika, həm səs, həm də vizuallıq baxımından yetərincə istifadə edib. Əvvəla personaj Larisa artıq həddi-buluğa çatmış bir xanımdır, ikincisi film boyu bir neçə dəfə Larisanın soyadı qeyd olunur. (Məsələn Mehdinin xəstəxanaya gələrək, həkim xanımın sualını “…Larisa Balayeva…” deyərək cavablandırması – red.) Üstəlik bədii təsvir vasitələrinin ən başlıcası olan vizuallıq prinsipindən çıxış edərək, müəllif filmin final səhnəsində, 25 il öncə həlak olmuş insanların baş daşılarına boylanır və burada da kinoteatrda ən sonuncu sırada əyləşən, yaxud evində ən kiçik diaqonallı televizoru olan tamaşaçı belə Larisa Balayeva sözlərini oxuya bilir.

Beləliklə, personaj Larisa Balayevanın, gerçək Larisa Məmmədova olmadığı bir daha öz təsdiqini tapmış olur.

“Qanlı Yanvar”ın yaradıcı heyəti Azərbaycan xalqını 1990-cı ilin yanvar hadisələrini qərənfilllər, göz yaşları, ağılarla deyil, qəhrəmanlıq, şücaətlə yada salmağa, unutmamağa çağırır. Tam məsuliyyətimlə söyləyirəm ki, əslində bu çağırış həm də bütün bəşəriyyətə ünvanlanır. Kinorejissor və ssenarist Vahid Mustafa Yev burada özünü təkcə bir ölkənin – Azərbaycanın müstəqillik uğrunda mübarizəsinin şanlı tarixini göstərməklə məhdudlaşdırmır – bu film həm də dünya imperializminə, eyni zamanda istifadə məqamından asılı olmayaraq silahın dağıdıcı təbiətinə qarşı etirazı nümayiş etdirir. Yəqin ki, elə buna görə də “Qanlı Yanvar” dünyanın “A” kateroqiyalı Festivallarında təkcə ölkəmizi deyil, elə dünyanın özünü layiqli şəkildə təmsil etmək gücünə malikdir. O ki qaldı dəyərli tamaşaçılara, sözsüz ki, onların fikri alidir, amma bəzən aliliyin belə zəruri istiqamətlərə ehtiyacı yaranır. Biz də Filmin yaradıcı heyətinin adından bu istiqaməti təqdim etməkdə özümüzü borclu hesab edirik.

“Qanlı Yanvar” filminin layiq görüldüyü diplomlar:













mənbə :
anspress




Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir











Azadliq.az - Android

Kitab sifarisi
Pulsuz Oyunlar
MARAQLI
VAZ'ın haberine göre Oyuncu'ın ünü dünyaya yayıldı. Fırat'ın sevimli usüluyle uzun yazma yeteneğine hayran olan birçok Reklam şirketinin kendisine metin yazarı olarak çalışması için iş teklifinde bulunduğu haberde yer aldı. Çok sayıda televizyon ve gazetenin Fırat Demirhan'la röportaj için Hagen'e gittiği öğrenilirken, Japonya'dan da televizyon kanallarının görüşme isteğinde bulundukları haberlerde yer aldı. Bazı üyelerin faiz artırımından önce çekirdek enflasyon rakamlarında artış görmek istedikleri ifade edilen tutanaklarda, ücret artışının bu noktada önemli rol oynayacağı görüşüne yer verildi. Birkaç üyenin düşen enerji fiyatlarının uzun vadeli enflasyon beklentilerini de aşağı çekebileceği görüşünde olduğu görülen tutanaklarda, güçlenen doların ABD'nin ihracatını sınırlarken, enflasyonu daha da düşürebileceği uyarısı da yer aldı. Buna karşın, Komitenin enflasyonun düşen enerji fiyatlarının geçici etkisinin azalmasıyla kademeli olarak yüzde 2 hedefine yaklaşmasını beklediği belirtilirken, fiyat istikrarına yönelik gelişmelerin yakından izleneceği bildirildi. FOMC üyeleri geçen Ocak ayı toplantısında faiz artırımında "sabırlı" olmaya yönelik kararı oy birliğiyle almıştı. Komitenin bir sonraki toplantısı 17-18 Mart'ta gerçekleştirilecek. Bu arada, bugün açıklanan verilerin beklentileri karşılamaması nedeniyle satış ağırlıklı seyreden New York Borsası, FOMC toplantı tutanaklarının ardından kayıplarını artırdı. Maliye Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı ve Hazine Müsteşarlığının istihdam verilerine göre, devlet, kamu hizmetlerinin kalitesini artırmak ve çeşitli hizmet alanlarında oluşan personel açığını gidermek için personel takviyesine gitti. Kamunun istihdam ettiği kişi sayısı, emeklilik ve istifalara karşın çeşitli istihdam türlerinde 120 bin 455 arttı. Böylece 2013 sonunda 3 milyon 319 bin 584 olan kamunun personel sayısı, geçen yılın sonunda 3 milyon 440 bin 39'a yükseldi. Kamudaki yıllık istihdam artışı yüzde 3,6 olarak gerçekleşti. İstihdam sayısında en fazla artış kadrolu personelde oldu. Kamuda kadrolu olarak çalışanların sayısı geçen yıl 106 bin 146 arttı. Böylece kadrolu personel sayısı 2 milyon 826 bin 113'e ulaştı. The posters, displayed at at least one coffee shop in Los Angeles, angered Armenian Americans because of sensitivities around the deaths of more than a million Armenians at the hands of Turkish Ottoman forces in the early 20th century. Türk genci, çok sevdiği arabası için verdiği 'Kız arkadaşımın isteği üzerine aracımı satmak zorundayım' başlıklı ilan büyük ilgi çekti. Demirhan, sayfalarca kız arkadaşının hamile kalması nedeniyle ve aracın bebek geldiğinde kendilerine küçük geleceğini detaylı ve oldukça samimi bir dille anlatması üzerine, ilan 150 bin kişi tarafından okununca internet fenomeni haline geldi. Bu nedenle yabancı yatırımcılar bizim için çok önemli. Birçok firma Türkiye’de yatırımı düşünüyor. Ancak yaşanan dalgalanmalardan dolayı Türkiye’ye yatırımlarını erteleyen firmalar oldu. Türkiye’de büyüme motorlarının başında inşaat sektörü geliyor. Açıklanan birçok projenin hayata geçmeye başladığını görüyoruz. Bu vizyon çerçevesinde projeler 2023’e kadar tamamlanacak bu kapsamda iş ve inşaat makinaları sektörünün hedefini yakalayacağını düşünüyoruz. Türkiye’de döviz piyasasında günlük ortalama 24 milyar dolarlık işlem dönüyor. Dolarda toplam işlem hacminin yüzde 64’ünü ise yurtdışı bankalar ve merkezler başta olmak üzere yabancılar gerçekleştiriyor.Dolar/TL’nin baş döndürücü yükselişi fiyatları 2.64’lü seviyelerin üzerine taşıdı. Merkez Bankası artan dolara karşı ilk önlemini almasına rağmen ABD’de tarım dışı istihdamın şubatta 295 bin artış göstermesi kurun yeniden yukarı yönlü hareket etmesine ve tüm zamanların en yükseğine çıkmasına neden oldu.Yunanistan hükümeti ve kreditörleri arasındaki müzakerelere ilişkin belirsizliğin, mevduat sahiplerini olumsuz etkilediği ifade edilen açıklamada, geçen yıl Aralık ayından bu yana gerçekleşen mevduat çıkışının 25 milyar avroya ulaştığı kaydedildi. Banks arasındaki Türk Lirası karşılığı döviz işlem hacmine baktığımızda döviz piyasasında günlük ortalama 24 milyar dolarlık işlem dönüyor. Bu işlemin yüzde 43’ü yani 10 milyar dolar spot piyasada gerçekleşirken yüzde 51’i swap, yüzde 6’sı ise vadeli piyasada gerçekleşiyor. Verilere baktığımızda yerli yatırımcıların spot piyasada al - sat yaptığını ancak yabancının swap ile para kazandıklarını görüyoruz. Bunu çok trading amacıyla değil de bizim bankaların TL veya döviz likidite ihtiyacına göre yapsalar da kur yukarı giderken daha düşük kurdan bağlanan swap pozisyonları bizim bankalara zarar ve karşı tarafa kâr yazıyor.Ticari ve bireysel gayrimenkul yatırımının çok yüksek gelir sağladığı İstanbul'da bazı ilçeler altın değerinde. İşte ilçe ilçe satılık ofis ve dükkan fiyatları...Dolarda gerçekleşen toplam işlem hacmi kimler tarafından gerçekleştiriliyor diye baktığımızda bunun yüzde 52’sinin yurtdışı bankalar, yüzde 12’sinin ise yurtdışı merkez ve şubeler tarafından gerçekleştirildiğini görüyoruz. Yani yüzde 64’ü yabancılar tarafından gerçekleştiriliyor. Yüzde 24’ü ise yurtiçi müşteriler ve yüzde 12’si de yurtiçi İnterbank’ta gerçekleşiyor.Şu günlerde kurun artmasının bir diğer nedeni de şirketlerden gelen döviz talebi. Şirketlerin ileri tarihli döviz borcu ödemeleri için döviz talebi yaratması yükselişe ivme kazandırıyor. Olası kur artışlarına karşı risk almak istemeyen kurumlar döviz pozisyonlarını kapatmaya çalışıyor. Gelişmelere bakılırsa dolar/TL’de ilk direnç 2.64’te. Bu seviyenin üzerinde 2.75-2.80 seviyelerine doğru çıkış sürebilir. Elbette dalgalanmalar yaşanacak. Ancak bunun daha çok yurtdışı kaynaklı olduğu, yurtiçi gelişmelerin de ivme kazandırdığı unutulmamalı. Öte yandan Türkiye’nin risk primi 215 ile tırmanışını sürüdürüyor,SWAP NEDİR?Swap kelime anlamı ile takas etmek, değiştirmek anlamına geliyor. Swap basit olarak borçlanılan para birimi için ödenen faizle, borç verilen para biriminden alınan faiz geliri arasındaki net fark. Yabancılar yurtdışında faiz oranları sıfıra yakın olduğu, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde faiz oranları yüksek olduğu için parayı buraya getiriyor. Belli bir süre için TL faizini alıyor. Yurtiçi yerleşikler daha önce TL değer kaybederken (yurtdışından döviz talebi olurken) dövizlerini satıp TL’deki değer kaybını sınırlı tutarlardı. Tarihte birkaç kez yurtiçi yerleşikler TL’nin değer kaybettiği yerde döviz satmak yerine alıcı oldu ve doğal dengeleyici rollerini üstlenmeyerek TL’deki değer kaybını artırdılar. Kasımdan bu yana TL’deki değer kaybına ilk tepkileri yine döviz ve altın satışı şeklinde oldu.Kasım sonundan bu yana doların yükseldiği ilk iki ayda yurtiçi yerleşikler 12.5 milyar dolar kadar ABD doları ve altın sattı. Ancak şubatta döviz aldıklarını gördük. Ocak sonundan 20 Şubat haftasına kadar hem bireyseller hem de yurtiçi tüzel kişiler dolar mevduatlarını 5 milyar kadar artırdı. 27 Şubat haftasında dolar kuru 2.50 TL’ye giderken ise yurtiçi yerleşiklerin döviz pozisyonlarını artırmadığını gördük. Martta ne tepki verdiklerini henüz göremiyoruz. Bu davranış değişikliği de TL’deki değer kaybı üzerindeki etkenlerden biri. Eylül ayında dış ticaret açığı yüzde 46,6 azalarak 7 milyar 13 milyon dolardan 3 milyar 742 milyon dolara geriledi. İhracatın ithalatı karşılama oranı ise 2014 Eylül ayında %66 iken, 2015 Eylül ayında %75,7’ye yükseldi. Türkiye İstatistik Kurumu ile Gümrük ve Ticaret Bakanlığı işbirliğiyle oluşturulan geçici dış ticaret verilerine göre ihracat 2015 yılı Eylül ayında, 2014 yılının aynı ayına göre %14,2 azalarak 11 milyar 659 milyon dolar, ithalat %25,2 azalarak 15 milyar 401 milyon dolar olarak gerçekleşti. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre ihracat %5,1 arttı Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre 2015 Eylül ayında bir önceki aya göre ihracat %5,1, ithalat %2,7 arttı. Takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre ise 2015 yılı Eylül ayında önceki yılın aynı ayına göre ihracat %2,9, ithalat %14,8 azaldı. Avrupa Birliği’ne ihracat %7,7 azaldı Avrupa Birliği’nin (AB-28) ihracattaki payı 2014 Eylül ayında %43,9 iken, 2015 Eylül ayında %47,2 oldu. AB’ye yapılan ihracat, 2014 yılının aynı ayına göre %7,7 azalarak 5 milyar 508 milyon dolar olarak gerçekleşti. En fazla ihracat yapılan ülke Almanya oldu Almanya’ya yapılan ihracat 2015 yılı Eylül ayında 1 milyar 138 milyon dolar olurken, bu ülkeyi sırasıyla İngiltere (959 milyon dolar), Irak (607 milyon dolar) ve İtalya (583 milyon dolar) takip etti. İthalatta ilk sırayı Çin aldı Çin’den yapılan ithalat, 2015 yılı Eylül ayında 1 milyar 968 milyon dolar oldu. Bu ülkeyi sırasıyla Almanya (1 milyar 607 milyon dolar), Rusya (1 milyar 423 milyon dolar) ve ABD (1 milyar 25 milyon dolar) izledi. Türkiye piyasalarının Cumhuriyet Bayramı nedeniyle resmi tatilde olduğu dönemde ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faizleri sabit tutmasına karşın ilk artışın 15-16 Aralık'ta yapacağı toplantıda yapılabileceğinin sinyalini vermesiyle kur sert yükseldi. Bankacılar bugünkü işlemlerin ardından piyasadaki ana belirleyicinin ise hafta sonu gerçekleşecek genel seçim sonuçları olacağını belirttiler. Fed öncesi yarın gün işlem gerçekleşen 28 Ekim'de saat 14:30 civarında 2.90'ın hemen altında işlem gören dolar/TL, bu sabah güne 2.9341/2.9391 seviyesinden başladı. Öte yandan 28 Ekim'de saat 14:30'da 3.20 civarında işlem gören sepet bazında TL bu sabah 3.0784/3.0833, euro/TL ise 3.2213/3.2240 seviyesinde güne başladı. Faizlerde değişiklik olması yatırımcıları şaşırtmadı, ancak Fed'in son aylarda küresel piyasalarda görülen çalkantıyı dikkate almayarak aralık ayını işaret eden açıklamaları piyasaları şaşırttı. Fed'in Çarşamba akşamı yaptığı açıklamada, "Kurul bir sonraki toplantıda faiz aralığı hedefini belirlerken, azami istihdam ve yüzde 2 enflasyon hedefine ne kadar yaklaşıldığını ve ilerlendiğini değerlendirecek" denildi. Yatırımcıların ilk faiz artırım tarihine yönelik beklentileri de hızla değişti. Vadeli işlem kontratlarına göre Aralık ayında faiz artırma ihtimali toplantı öncesindeki yüzde 34 düzeyinden yüzde 43'e yükselirken, ilk faiz artırım tarihini daha önce Mart olarak öngören yatırımcılar bunu Ocak sonuna çekti. Bir diğer taraftan ise bazı yatırımcıların para politikasında ek gevşeme beklentilerine rağmen Japonya Merkez Bankası'nın (BOJ) politikada değişikliğe gitmemesi de piyasalara destek vermedi. Bir bankanın döviz masası müdürü, "Dolar/TL'de görülen hareket aslında Fed'in faiz artışının beklediğimizden de yakın olduğu izlenimiyle başladı. Fed toplantısı öncesi aralıkta bir faiz ihtimali düşük görülürken artık yüzde 50'ye yakın bir ihtimalden bahsediyoruz" dedi ve ekledi: "Bugünden sonra ise piyasa açısından en önemli gelişme seçim olacak. Öncelikle seçimin güvenli bir şekilde atlatılması, ardından sonuçlar izlenecek." Piyasalarda ağırlıklı olarak yurtdışına paralel bir seyir görülse de siyasi gelişmeler de yakından izleniyor. 1 Kasım seçimleri yaklaşırken, yapılan anketler AKP'nin tek başına iktidarı sağlayamayacağına işaret ederken, seçimlerin ardından siyasi belirsizliğin azalacak olması ve olası bir AKP-CHP koalisyonunun TL'ye olumlu yansıyacağı belirtiliyor. Bugün iç piyasada açıklanacak üçüncü çeyrek turizm gelirleri, Eylül ayına ilişkin dış ticaret dengesi ve Hazine'nin önümüzdeki üç aya ilişkin iç borçlanma stratejisi takip edilecek. ABD'nin en büyük bankalarından Goldman Sachs, dolar ve euro paritesinin Aralık ayı gibi eşitlenmesini beklediklerini ifade etti. Bloomberg'in haberine göre, bankanın uzun zamandır öngördüğü euro/dolar parite eşitlenmesinin Aralık ayı gibi gerçekleşeceğine işaret edildi. Neden olarak ise ABD ve Avrupa merkez bankalarının para politikalarında farklılık göstermesi gösterildi. ABD merkez bankası Fed, son Toplantısında Aralık Ayında faiz arttırma ihtimaline işaret etti. Avrupa Merkez Bankası ise Aralık ayında parasal genişlemede yeni adımlar atılabileceği mesajı vermişti. Küresel piyasalar, ABD Merkez Bankasının (Fed) ekim ayı toplantısında faizleri değiştirmemesine karşın aralık ayında faizleri artırabileceği beklentilerinin artması ile karışık bir seyir izliyor. Fed'in çarşamba günü faizleri değiştirmemesine rağmen karar metnindeki ifadelerden aralık ayında faiz artırımının yapılabileceği beklentilerinin arttığı görülüyor. Fed kararı ile önceki gün hızlı yükselen New York borsaları, dün açıklanan ABD 3. çeyrek Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYH) verisinin beklentilerin altında, yüzde 1,5 artmasının ardından günü düşüşle tamamladı. Dolar endeksi de önceki günkü kazançlarının önemli bir kısmını geri verdi. ABD 10 yıl vadeli tahvil faizleri Fed kararının ardından ikinci işlem gününde de yükselişini devam ettirerek yüzde 2,08'den yüzde 2,18'e çıktı. Dow Jones endeksi yüzde 0,13, S&P 500 endeksi yüzde 0,04 ve Nasdaq endeksi yüzde 0,42 değer kaybetti. Analistler, Fed'in aralık ayındaki ilk toplantısına kadar açıklanacak makroekonomik verilerin faiz artırım sürecine ilişkin beklentiler ve piyasaların yönü üzerinde belirleyici olacağını dile getiriyor. Avrupa tarafında, avro/dolar paritesi, önceki gün Fed kararının ardından 1,0897 ile yaklaşık 3 ayın en düşük seviyesine kadar geriledikten sonra dün kayıplarının bir kısmını telafi ederek 1,10 sınırına kadar çıktı. Dün Almanya'da DAX endeksi yüzde 0,29, İngiltere'de FTSE 100 endeksi yüzde 0,65 ve Fransa'da CAC 40 endeksi yüzde 0,10 azaldı. Analistler, bugün açıklanacak enflasyon verisinin izleneceğini belirterek, pay piyasalarının hafta başından bu yana dar bant içinde hareket ettiğini, bu bandın kırılması durumunda kırılma yönüne doğru hareketin ivme kazanabileceğini vurguluyor. Asya tarafında bugün açıklanan Japonya Merkez Bankasının (BoJ) faizler ve para politikasında değişiklik yapmaması ve kişisel harcamalar verisinin beklentilerin oldukça altında kalmasına karşın Nikkei 225 endeksi kapanışa yakın yüzde 0,94 yükseldi. Şu dakikalarda Çin'de Şanghay bileşik endeksi yüzde 0,35 ve Hindistan'da Sensex endeksi yüzde 0,29 değer kazandı. Yurt içinde, 1,5 günlük Cumhuriyet Bayramı tatilinde ara verilen piyasalarda bugün, uluslararası piyasalarda 2,88'lerden 2,94'e kadar yükselen dolar/TL'nin negatif etkisinin görülebileceği belirtiliyor. Çarşamba günü Fed'in faizleri değiştirmemesine rağmen karar metninin aralık ayında faiz artırımı olabileceği beklentilerini artırması ile TL, diğer gelişen ülke para birimlerine paralel dolar karşısında değer kaybetti. Analistler, bankalararası piyasada güne 2,94'ün hemen altında başlayan dolar/TL'nin 2,90 - 2,95 bandı içinde hareket edebileceğini, hafta sonu gerçekleştirilecek genel seçim sonuçlarının bekleneceğini öngörüyor. BIST 100 endeksinin de 77.500 seviyesinin destek, 80.500 seviyesinin direnç konumuna geldiğini kaydeden analistler, bugün yurt içinde dış ticaret verileri, yurt dışında ise Avro Bölgesi TÜFE ve ABD tüketici güven endeksi başta olmak üzere yoğun veri akışının izleneceğini dile getiriyor. Tüketici Sorunları Derneği (TÜSODER) Genel Başkanı Aydın Ağaoğlu, "Günümüzde tüketiciler sanal bir refah yaşıyor. Bunun temel nedeni, tasarruf bilincinden uzaklaşma ve plastik parayı (kredi kartı) kullanmanın cazibesine kapılmalarıdır" dedi. Ağaoğlu, "31 Ekim Dünya Tasarruf Günü" dolayısıyla AA muhabirine yaptığı açıklamada, tasarruflu ve tutumlu olmanın önemine değindi. Ülkenin zenginleşmesi ile gelir seviyesinin yükselmesinin, daha çok istihdam, üretim ve ihracatla mümkün olduğuna işaret eden Ağaoğlu, Dünya Tasarruf Günü'nün de bu konuda farkındalık yaratılması amacıyla gerçekleştirildiğini söyledi. Kredi kartı kullananlara uyarılarda bulunan Ağaoğlu, şunları kaydetti: Günümüzde tüketiciler sanal bir refah yaşıyor. Bunun temel nedeni, tasarruf bilincinden uzaklaşma ve plastik parayı kullanmanın cazibesine kapılmalarıdır. Ülkemizde yaklaşık 55 milyon bireysel kredi kartı kullanımda olup 2 milyon kişi kart borçlarını ödeyemediklerinden yasal takibe düşmüştür. Bu noktada, yıllar önce unuttuğumuz, 'Cimri olma, tutumlu ol' felsefesine milletçe sarılmalı, ihtiyacımızdan ve ödeme imkanımızdan fazlasını harcamaktan uzak durmalıyız. Bugün tüketicilerin büyük bölümü borcu borçla ödemekte ve mevcut hayat standardını, temin ettiği tüketici kredisiyle sağlayabilmektedir" Aydın Ağaoğlu, günümüzde bir çok kişinin borçlu olduğuna işaret ederek, "Alışkanlıklarımızdan vazgeçmeli veya en aza indirmeliyiz. Yılda 3 gömlek alan kişi 1'e düşürsün, yırtılırsa yamasın giysin. Ayakkabısı delindiyse gidip pençe yaptırsın. Yenisi 100 liraysa tamiri 20 lira. Gösterişten uzak dursun. Yüksek teknoloji aletleri, akıllı cep telefonları, tabletler, bilgisayarlar, bunları almak için borçlanmaya değer mi?" değerlendirmesinde bulundu. Bilinçli Tüketiciler Platformu Sözcüsü Mehmet İmrek de tüketicilerin tasarrufa yönelmesini gerektiğini söyledi. Vatandaşlardan ihtiyacı olduğu malı almadan önce, araştırma yapmasını isteyen İmrek, ekonomik duruma göre en uygun şekilde ihtiyaçların giderilmesini tavsiye etti. Tüketicilerin aşırı ve uzun vadeli borçlanmadan kaçınmaları gerektiğini vurgulayan İmrek, "Çünkü ekonomik alım gücü gün geçtikçe pahalılaşıyor. Tüketicilerin alım gücü düştükçe, uzun vadeli borçlanmalarda borcunu ödeyemez hale geliyor. Bunun için mümkün mertebe ihtiyacından fazlasını tüketmemelerini öneriyoruz" dedi.
Copyright © 2017. AZADLIQ – Xəbər – Azadliq – Xeber – Xeberler · Bütün hüquqları qorunur.
Copyright © 2016. AZADLIQ – Xəbər – Azadliq – Xeber – Xeberler · Bütün hüquqları qorunur.
- Sitemap - azadliq musavat manat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər xeberler xəbərlər azadliq qezeti azadliq qəzeti profiles ən son xəbər, son xeberler, son xeber, xeber, azerbaycan xeberleri,azadliq qazeti yellow profiles