Azadliq.az
Azərbaycan Xəbərləri



Azadliq » Xeberler» Xeber

Qeybe çekilen qızıllar, denizin ortasında qetliam, vahimeli mektub… – MEDİADA İLK

Qeybə çəkilən qızıllar, dənizin ortasında qətliam, vahiməli məktub... – MEDİADA İLK

21/04/2016

03:24

20.04.2016 / 15:51 xeber –

Onun haqqında heç harada, heç bir informasiyaya rast gələ bilməzsən. İnternet resurslarda belə. Hə, bircə Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasında xəsisliklə verilmiş bir-iki cümlədən savayı. Azərbaycanın əyalət kəndindən Moskvayacan gedib çıxıb. Bolşeviklərə qoşulub, əvvəl “Hümmət” təşkilatına, sonra isə Rusiya Kommunist (bolşeviklər) Partiyasına. Fəhlə-Kəndli Qızıl Ordusunun Hərbi Akademiyasında oxumuş ilk azərbaycanlıdır. Hə, bir də Rusiyanın ilk azərbaycanlı diplomatı. Onun barəsində Azərbaycandakı arxivlərdə belə az məlumat var. Aşağıda, şəkillərdə gördüyünüz sənədlər, fotolar da Moskvadakı arxivlərdən əldə edilib. 

 

II yazı

 

(Əvvəli burada: http://news.lent.az/news/239932)

 

 

Hə, Lenin ona Bakıya qayıtmağa icazə vermir. Orucəli vur-tut bir günlüyə Bakıya gəlir, Nərimanovla görüşür, elə həmin axşam da Tiflisə yola düşür. Oradan isə Türkiyə sərhədinə – Batumiyə. Trabzonda onu Türkiyə kommunistlərinin lideri Mustafa Sübhi qarşılayır. O Mustafa Sübhi ki, çox yox, 7 ay sonra onu və 14 yoldaşını elə bu Trabzon şəhərindəcə qayığa mindirib dənizin ortasına aparacaqdılar. Qayıqda süngüyə keçirəcəkdilər, heç meyitləri də ələ gəlməyəcəkdi…

 

…Trabzonda iki gün qalır Orucəli. Bir qədər dincəldikdən sonra Ankaraya yola düşür. RSFSR-in Türkiyədəki səfirliyinə. Trabzondaykən Kremldən növbəti teleqram alır – səfirliyin hərbi attaşesi vəzifəsinə təyin edilmişdi…

 

Ankarada işlədiyi ilk günlərdə Orucəli Bağırov Atatürk hökumətinin Sovet Rusiyasına səmimi münasibət bəslədiyini görürdü. O, bu barədə Xarici İşlər Komissarlığına ətraflı məlumat verirdi. Qısa zamanda İsmət Paşayla dostluq əlaqələri yaranır. Sonradan Orucəli Kremlə göndərdiyi teleqramların birində belə yazacaqdı: “İsmət Paşa həmişə deyir ki, Atatürk və Lenin Türkiyə-Sovet münasibətlərinin bünövrəsini qoymuş və qarşılıqlı dostluğu möhkəmləndirməyi hamımıza vəsiyyət etmişlər. O, etiraf edir ki, türk xalqının və Atatürk hökumətinin Rusiya ilə ittifaqa ehtiyacı vardı. Belə bir dövrdə sovet-türk münasibətlərində yeni mərhələ açmaq kimi ideyaları və möhkəm niyyətləri əsas götürən nəsil meydana çıxdı. Bu ideyaları yayan əsas şəxslər Lenin və Atatürk idi”.

 

Orucəli Rusiyanın Türkiyədəki səfirilə birgə Ankarada keçirilən əksər rəsmi tədbirlərə dəvət alırdı. Türkiyə siyasi elitasının – Atatürk də daxil olmaqla – bütün üzvləri ilə münasibəti yaranmışdı. Avqustda Ankaradakı səfirlik Moskvadan növbəti teleqram alır. “Tamamilə məxfi” qrifli teleqramda Orucəlinin üzərinə yeni vəzifə qoyulurdu. O, Türkiyə kommunistlərinin konsolidasiyasını təşkil etməli, az qala dağınıq hala düşmüş yerli fəalların toparlanmasına çalışmalıydı.

 

Çox yox, iki gün sonra səfir Şalva Eliavanı Türkiyə Böyük Millət Məclisinə çağırırlar. Səfir Eliavaya diplomatik şəkildə bildirirlər ki… “hər şeydən xəbərimiz var”.

Şalva türk xəfiyyəsinin teleqramdan xəbəri olduğunu dərhal anlayır. Orucəliyə məsləhət görür ki, bir müddət ümumiyyətlə səfarətxananı tərk eləməsin.

 

Amma Kremldən növbəti teleqram da özünü çox gözlətmir. Orucəli Bağırovun Rusiyanın Trabzondakı konsulunun müavini olması barədə yeni göstəriş gəlmişdi. Əslində Trabzon təsadüfi seçilməmişdi. Çünki Türkiyə kommunistlərin əsas dayaq nöqtəsi məhz Trabzon sayılırdı.  Görünür, Moskva da Türkiyədə kommunist hərəkatını məhz Trabzondan başlamaq istəyirdi.

 

Orucəli yubanmadan Trabzona yola düşmək qərarına gəlir. 1920-ci il dekabrın 14-də o, konsul müavini təyin olunmasıyla bağlı sənədi Türkiyə Böyük Millət Məclisinə  təqdim edir. Həmin sənəddə belə yazılmışdı: “Bu sənəd təsdiq edir ki, onu təqdim edən Rusiya vətəndaşı Orucəli Bağırov Trabzonda RSFSR konsulunun müavini təyin edilmişdir. Anadolunun bütün mülki və hərbi idarələrindən xahiş olunur, Trabzona gedən yolda ona hər cür kömək göstərsinlər, lazım gələndə ən qısa yolla Yerevana və geriyə – Trabzona gedib-gəlmək imkanı versinlər”.

 

Ertəsi gün – dekabrın 15-də isə Türkiyənin Xarici İşlər Nazirliyi Trabzon qubernatoruna yazmışdı: “Böyük Milli Məclisin hökuməti ilə Sovet Rusiyasının hökuməti arasında konsulluq haqqında müqavilə təsdiq edilənədək rus vətəndaşlarının hüquq və mənafelərini müdafiə etmək məqsədilə öz vəzifələrini yerinə yetirmək üçün rus Sovet hökuməti səfirliyinin hərbi attaşesi Orucəli Bağırovun rus Sovet hökumətinin Türkiyədəki səfirliyi adından Trabzon konsulunun müavini göndərilməsi ilə əlaqədar olaraq onun səlahiyyətinə inanmağınızı, mövcud qanun və qaydalara əsasən hər cür kömək və xidmət göstərmənizi xahiş edirəm”.

 

…Orucəli Trabzona dekabrın 22-də gəlib çıxır. Konsulluğa çatandan bir gün sonra isə yenidən Kremldən teleqram alır. “Təcili Mustafa Sübhiylə əlaqəyə girin”.

Amma Orucəlinin xəbəri yox idi ki, yerli hökumət dairələri kommunistləri, xüsusən də Mustafa Sübhini və onun tərəfdarlarını hər yerdə izləyirlər. Nəinki kommunistlər, Orucəlinin özü belə jandarm nəzarəti altında idi. Trabzon qubernatoru Ankaradan gəlmiş təlimata uyqun olaraq Orucəlinin mühafizəsi üçün xüsusi qoruma da ayırmışdı.

 

Bu qorumalar isə Orucəlinin ən xırda hərəkəti barədə hər gün axşam xəfiyyə strukturlarına məruzə edirdilər. Orucəlinin isə bundan xəbəri ola bilməzdi.

 

Mustafa Sübhi ilə konsulluqda görüşdən sonra fevral ayında Türkiyə kommunistlərinin birləşdirici qurultayının keçirilməsi qərara alınır. Qurultayın keçirilməsi üçün maliyyə yardımı da ayrılır. Yardım isə Bakıdan göndərilməliydi, qızıl şəklində. Amma türk xəfiyyəsi bundan da xəbər tutur. Yardımı Bakıdan gətirən şəxs geri qayıdarkən yanvarın 25-də Batumidəki mehmanxanaların birində ölü tapılır. Onun üstündəki qızıl isə müəmmalı şəkildə yoxa çıxır. Həmin hadisənin səhəri gün “İstiqbal” qəzetində “Bakı səyyahları gəlirlər və … gedəcəklər” sərlövhəli baş məqalə dərc edilir. Bu yazıda Trabzon konsulluğunun əməkdaşlarını Türkiyədə təfriqə törətməsi, kommunistlərin keçiriləcək qurultayına yol verilməməsi, rusiyalı diplomatların isə qısa zamanda deportasiya edilməsi tələb olunurdu. Qəzet Mustafa Sübhini və onun qrupunun digər üzvlərinin “Bakıda türk hərbi əsirlərinin qatilləri”, soyğunçular və satqınlar adlandırır. Bu yazı Türkiyə və Rusiya arasında diplomatik qalmaqala səbəb olur. Orucəli Bağırov tezliklə onların ölkədən çıxarılacağını düşünür. Konsulluqda aparılan müzakirələrdən sonra yazıdakı “gedəcəklər” ifadəsinin məhz deportasiyaya işarə olduğu qənaətinə gəlinir. Amma nə biləydilər ki…

 

Orucəli təcili Sübhiylə görüşür. Ona ehtiyatlı olmağı məsləhət görür. Hətta bir müddət konsulluğun binasında qalmağı da təklif edir. Növbəti görüş isə yanvarın 28-ə, şəhərdəki rus konsulluğunun icarəyə götürdüyü gizli evlərin birinə təyin olunur.  Orucəli deyilən vaxt evə gəlir. 4 saatdan çox Sübhini və onunu digər kommunist yoldaşlarını gözləyir. Amma Sübhidən xəbər çıxmır. Orucəli yenidən konsulluğa qayıdır. Qərara alınır ki, səhər Sübhidən xəbər çıxmasa, əlaqələndirici vasitəsilə Sübhini tapsınlar. Amma sübh tezdən konsulluğun poçtuna məktub atılır. Məktubda bircə cümlə yazılmışdı: “Onları axtarmayın, əgər axtarsaz, yerlərini balıqlardan soruşarsız”.

 

Heç kim heç nə başa düşmür. 2 saat keçmiş isə artıq bütün şəhər Sübhi və 14 kommunist yoldaşın gecə baş vermiş faciəsindən danışırdı. 

 

Mustafa Sübhi, Ədhəm Nicat, Nəzmi, İsmail Çitoğlu və digərləri yanvarın 28-i axşam həbs ediliblər. Onları möhkəm döyəndən sonra qayıqlarla dənizin ortasına aparıblar. Əvvəlcə süngüdən keçiriblər. Sonra isə bir-bir güllələyərək, dənizə atıblar…

Səbuhi MƏMMƏDLİ, Moskva

(davamı olacaq)

+1

mənbə :
lent.az




Şərh yazılmayıb.

Şərh yaz.











Azadliq.az - Android

Kitab sifarisi
Pulsuz Oyunlar
MARAQLI
На сегодняшний день самая высокая неофициальная заработная плата в Азербайджане составляет около 10 тысяч манатов. Ее получают высокопоставленные чиновники медицинской и IT-сфер,» заявил Echo.az председатель Центра исследований устойчивого развития Нариман Агаев. По его словам, самая высокая официальная зарплата составляет 2250 манатов, ее получают депутаты Милли меджлиса Азербайджана. «Самая низкая неофициальная зарплата сегодня равна 150 манатам, а официальная — 116», — отметил он. По его словам, сегодня в Азербайджане 20% граждан имеют «черную» зарплату. При этом 9% получают часть зарплаты на руки, то есть по ведомостям, вторую — в «конвертах». И около 70% получают «белую» заработную плату. Как сообщает Report, инцидент зарегистрирован на территории Сабаильского района. Согласно информации, в известном клубе Z club на улице Ахмеда Джавада житель Баку Муслюмов Камран Мамед оглу 1994 года рождения был ранен ножом неизвестным. Раненый был доставлен в Городскую клиническую больницу №1. Врачи оценивают его состояние как среднетяжелое. «Однако не стоит забывать о тех, кто задействован в развитии теневой экономики, есть множество незарегистрированных предпринимателей, многие работают на дому или по найму, безусловно, большая их часть нигде не числится. Я считаю, что улучшить ситуацию позволит лишь политическая воля правительства», — сказал он. В настоящее время в Азербайджане идут серьезные социально-экономические и политические процессы. Время от времени также появляется тревожная информация об опасности террора в Азербайджане. В тоже время, вокруг карабахского вопроса протекают сложные процессы. Кроме того, уже 18 дней Армения не возвращает тело нашего шехида, а по делу МНБ продолжается судебный процесс. Бывший заместитель министра национальной безопасности, председатель Партии свободных демократов Сульхаддин Акпер дал свою оценку всех этих вопросов, находящихся на повестке дня страны. Администрация действующего американского лидера Барака Обамы увязывала снятие ограничительных мер против России с полным выполнением минских договоренностей. Вступающий в пятницу на высший государственный пост Трамп в интервью Times и Bild предложил отойти от провозглашенного своим предшественником принципа. В Москве инициативу избранного американского президента восприняли весьма сдержанно. Песков отметил, что антироссийские санкции — это не вопрос российской повестки дня как во внутреннем плане, так и в плане общения с зарубежными партнерами. На вопрос о том, не меняет. Трамп рассказал о своем видении внешней политики В Совете Федерации пояснили: для России отмена санкций не является самоцелью, ради которой надо чем-то жертвовать, тем более в сфере безопасности. Председатель комитета верхней палаты парламента по международным делам Константин Косачев призвал не спешить "придавать словам избранного президента США Дональда Трампа о некоем возможном "размене" ядерного разоружения на отмену санкций статус официального предложения". Сенатор напомнил, что все это было сказано в интервью как размышление, как вариант. По его мнению, Трамп должен внимательно изучить причины, по которым существенное разоружение в этой сфере так и не стало реальностью. "Если отбросить демагогические ("агрессивность и реваншизм России"), то будет очевидным, что одно из главных препятствий — реализация планов глобальной ПРО США, а также последовательные американские попытки обеспечить себе односторонние превосходство по другим направлениям — развитие инфраструктуры НАТО, обычные вооружения, высокоточное оружие, беспилотники, милитаризация космоса", — уверен парламентарий. В Баку доставлен надгробный памятник азербайджанскому «вору в законе» Ровшану Ленкоранскому, убитому в Стамбуле. Как передает памятник был изготовлен в Индии, затем доставлен в Турцию, а оттуда в Азербайджан. Высота памятника составляет 5 метров. Отмечается, что в настоящее время памятник находится в одном из цехов по изготовлению надгробных камней в Бинагадинском районе, где проводятся завершающие работы. Отмечается, что основная часть памятника изготовлена в Индии по заказу брата Ровшана – Намика Джаниева. РИА Новости Положительное сальдо внешнеторгового баланса РФ в ноябре 2016 года выросло на 2,2% по сравнению с аналогичным периодом 2015 года и составило 9,137 миллиарда долларов, свидетельствуют материалы Банка России. ФТС сообщила о сокращении профицита торгового баланса России в 2016 году За 11 месяцев 2016 года показатель составил 78,585 миллиарда долларов, снизившись в 1,7 раза со 137,205 миллиарда долларов за аналогичный период предыдущего года. Египет согласился принять специалистов из 22-27 января, планируется урегулировать ситуацию с периодически возникающими претензиями египетской стороны к безопасности мяса птицы из РФ, сообщает Россельхознадзор. Право экспорта мяса и птицы в Египет получили 12 российских компаний Телефонные переговоры между представителями Россельхознадзора и ветеринарной службы Египта состоялись 12 января, на них обсуждались сроки посещения Египта российскими специалистами для ознакомления с методикой работы ветеринарных аналитических лабораторий и согласования методик отбора и анализа проб мяса. "Египетская сторона предварительно согласилась принять российскую делегацию в период с 22 по 27 января 2017 года и в ближайшие дни прислать официальное приглашение. Инициатива Россельхознадзора должна положить конец периодически возникающим претензиям надзорных ведомств Египта к безопасности мяса птицы, экспортируемому из России", — говорится в сообщении. Ранее Минсельхоз РФ сообщал, что Россия заинтересована в увеличении поставок в Египет зерновых и продуктов их переработки, мяса птицы, говядины и растительных масел, а также готова увеличить импорт овощей и фруктов из Египта. По информации издания, один из членов экипажа предложил 22-летней Глисон, находящейся на 18-й неделе беременности, багет с беконом. Девушка съела бутерброд. Это заметил еще один член экипажа, который сообщил об инциденте руководству фирмы. В итоге было назначено служебное расследование и слушания по делу о краже сэндвича. Как оказалось, девушка нарушила внутренний регламент авиакомпании, так как не попросила у коллеги чек, подтверждающий, что бутерброд, которым он ее угостил, был оплачен. Теперь она намерена обжаловать решение руководства. Подростка с диагнозом «бешенство» госпитализировали в отделение реанимации пермской больницы в конце ноября. Мальчик мог заразиться после того, как его поцарапала или укусила домашняя кошка. Напомним, в начале декабря в посёлке Бымок объявили карантин. Вскоре после госпитализации подростка здесь от бешенства умерли три собаки. Карантин продлится два месяца. Искать девушку родители начали 29 декабря. На следующий день тело погибшей было обнаружено, сообщает "Интерфакс". Следователи следственного управления Следственного комитета России по Удмуртии начали проверку по факту ее гибели. По предварительным выводам судебно-медицинской экспертизы, причиной смерти школьницы стало переохлаждение. Никаких телесных повреждения на теле погибшей нет. Кроме того, Трамп намерен заставить фармацевтические компании вести переговоры непосредственно с Medicare (программа страхования для населения старшего возраста - от 65 лет) и Medicaid (программа помощи лицам, имеющим доход ниже официальной черты бедности), а также снизить цены, поскольку эти компании лишатся привычной для них политической поддержки. Трамп не раскрыл никаких подробностей того, как он выполнит задачу по корректировке программы, поскольку ожидает одобрения мер со стороны кандидата на пост советника по здравоохранению Тома Прайса. Интервью Трампа изданию The Washington Post вышло после того, как конгресс принял первые меры по отказу от закона по реформе здравоохранения, который был ключевым в ходе президентства Барака Обамы. Теперь обе палаты американского парламента будут работать над деталями отмены и реформы закона о доступном медицинском страховании. Тем не менее после почти семи лет обещаний отменить Obamacare республиканцы столкнулись с некоторым трудностями в реализации своих намерений. Некоторые представители парламента даже думают о том, чтобы повременить с отменой программы, до тех пор пока не будет обнародован план по ее замене. "Чтобы увеличить выплаты богатым акционерам, крупные корпорации уклоняются от налогов, сокращают зарплаты работников и закупочные цены... Уклонение корпораций от налогов обходится беднейшим странам как минимум​​ в $100 млрд в год. Этого хватило бы, чтобы дать образование 124 млн детей, которые не ходят сейчас в школу, и вложить в здравоохранение достаточно средств, чтобы предотвратить смерть по крайней мере 6 млн детей каждый год", - сообщила организация. 16:08 (сегодня) 2 70 Найден «черный ящик» разбившегося под Бишкеком грузового самолета Как сообщают СМИ, врачи боролись за жизнь подростка, но не сумели его спасти. Мальчик умер во второй половине декабря. Все материалы сюжета Крушение грузового самолета в Киргизии Поиски второго бортового самописца продолжаются В станицу Павлодольскую в Северной Осетии немецкие поисковики приехали летом 2016 года, чтобы разыскивать своих павших солдат. Ориентировались иностранцы по картам Вермахта, где были отмечены 160 могил немцев. Рядом с одной из них поисковики и обнаружили останки советского капитана – на карте было обозначено и место захоронения красноармейца. Как отмечают историки, это нонсенс – когда противника хоронят вместе с погибшими из своих войск. То, что этот воин – советский, немцы поняли по звезде с фуражки, пуговицам, последнему патрону пистолета и шомполу для чистки оружия. Уже позже поисковики нашли в своих военных архивах донесение немецкого командования о том, что их солдаты с почестями похоронили капитана Красной армии. Один из бортовых самописцов грузового самолета Boeing-747-400, разбившегося в Киргизии, найден на месте происшествия, передает Интерфакс. Авиакатастрофа в Киргизии. Справка «На месте происшествия найден один из самописцев разбившегося самолета. Поиски второго черного ящика продолжаются», - рассказал на пресс-конференции премьер-министра Киргизии Чынгыз Эсенгулов. Ранее стало известно Межгосударственный авиационный комитет намерен сформировать комиссию по расследованию происшествия после того, как получит запрос от властей Киргизии.

Copyright © 2017. AZADLIQ – Xəbər – Azadliq – Xeber – Xeberler · Bütün hüquqları qorunur.
Copyright © 2016. AZADLIQ – Xəbər – Azadliq – Xeber – Xeberler · Bütün hüquqları qorunur.
- Sitemap - azadliq musavat manat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər xeberler xəbərlər azadliq qezeti azadliq qəzeti profiles ən son xəbər, son xeberler, son xeber, xeber, azerbaycan xeberleri,azadliq qazeti info website