Azadliq.az
Azərbaycan Xəbərləri



Azadliq » Xeberler» Xeber

Mifologiyasını tanı, Qaqauzları tanı…

Mifologiyasını tanı, Qaqauzları tanı...

10/08/2016

12:35


10/08/2016 [11:34]: xeber –
(Qənirə Paşayeva ilə addım-addım Qaqauz Yeri)4-cü Yazı Xristian dini inancını daşıyan qaqauz türklərinin çox maraqlı mifologiyası var. Qədimdə qaqauzlar göy üzünü yer üzərində kristal bir qübbə şəklində qəbul edib, uca Allahın bu qübbə üstündə bütün əzizlər əhatəsində yaşadığına inanarlarmış. Günəşi ana-babası olan canlı varlıq bilərlərmiş. Məhz onların sayəsində Günəşin yer üzünü gəzib-dolaşdığına inanarlarmış. Onlar üçün ulduzlar göyün bəzəyi imiş və saylarının yer üzünün insanları qədər olduğuna, hər insanın bir ulduzu olduğuna inanırlarmış. Başçıların, böyük mənsəb sahiblərinin ulduzunu daha parlaq, daha böyük bilərlərmiş. Göy gurultusu onlar üçün Əziz İlyanın arabasının səsi, gurultunun möhkəmliyi isə İlyanın qəzəblənməsinə işarə kimi qəbul edilirmiş. Onlara görə, rüzgarın qızğınlığı nəsə bir cinayətin baş verdiyinə işarədir. Yerin bir sarı öküzün buynuzları arasında dayandığını deyərlərmiş. Qartala atəş açmağı günah sayarlar. Leyləyi, durnanı ilk görən qızlar saçlarının uzanacağına sevinərlər. Bayquş bəxtsizlik nişanəsidi. Kiçik uşaqların süd dişləri düşəndə bir qaba qoyub çağırarlar: “Qarğa, qarğa, bu sənə sümük diş hədiyyəsidi, əvəzində sağlam  diş ver”. Hər hansı fərə toyuğun xoruz kimi banlamasından təlaşa düşər, bədbəxtlik baş verəcəyini deyərlər. İçində bala ola biləcəyindən şübhələndikləri yumurtanı sındırmazlar. Su qurbağasını öldürməyi günah sayarlar. Hörümçək öldürənin günahını ağır sayarlar. İlanı şeytan yuvası kimi daş-qalaq edərlər. Sağsağanı şeytanın qardaşı bilərlər.Qaqauz söyləmələri ilə Oğuz söyləmələri arasında qosqoca bir bağlantı var.Məşhur “aşıq-aşıq” oyunları var ki, başlamamışdan öncə “kursaaa” deyə haray çəkərlər. “Omada” (daşlı oyun) icra edərkən söylərlər ki, “fıldır fıç, qaldır, qıç, qırx üç, qırx dörd… əlli, adı bəlli…”İndi bizim gündəlik həyatımızda sıx-sıx işlətdiyimiz Allah, cənnət, cəhənnəm, şeytan, hacı, qurban, halal, haram sözləri Ortodoks Xristian qaqauzlar tərəfindən eynilə işlənməkdədir. Türk xalq ədəbiyyatının bir çox nümunələri həm Qaqauziyada, həm də Anadoluda eynidir. Qaqauzlar “axşam”, bizlər “axşam”, biz “toyuq”, qaqauzlar “tauk” deyir. “Bağırmaq” yerinə “barmaq”, “çağırmaq” əvəzinə “çarmaq” işlədərlər. “Seyr”ə “Sir” deyərlər. Bu bənzərliklər saya-hesaba gəlməz. Bizim məşhur Koroğlu türküləri qaqauzlarda çox yayğındır. Eləcə də ortaq mahnılarımız…  Bu unudulmaz türkülər doğma həniri, əsintisi ilə çəkib aparır fikrimizi. Gözümüzü açıb yumunca görürük  Qaydara yetişmişik… Duz-çörək ətirli, salxım üzümü ilə məşhur olan Qaydara. DUZ-ÇÖRƏKLİ, DOST ÜRƏKLİ QAYDAR Qaydarla bağlı unudulmaz xatirələrimi dönüb-dönüb yenidən yaşayıram. Burda müsafirlər duzla-çörəklə, mahnıyla qutlanır, qarşılanırlar:                  Dərə boyu bumuydur,                 Suyu dadlı sumuydur.                 Suyundan qaymaq olmaz,                 Gözələ doymaq olmaz… Doyulmayan bir gözəllik, doğmalıq gördüm Qaydarda. Elə bil özcə doğmalarım qarşıladı məni. Vaxtın, zamanın o çağı idi ki, bu yerlərin adnan deyilən üzüm bağları salxım sallamışdı dost gəlişinə. Yetişmiş salxımlar can dərmanıydı. Qaydar duz-çörəklə qarşıladı bizi.  Qaqauz gəncləri çaldılar, oxudular, birlikdə rəqs etdik…  Açdı boxçasını kənd muzeyləri. Gördüyüm hər xalça bir tarix idi. Hər yaylıq anamın yaylığı kimi. Xalçaçı qızlara qoşulub, xalça toxumaq bir başqa aləm idi. Üzərində Qaqauz Yeri olan xalçanı mənə hədiyyə edən qaqauz qızları bacım kimiydi. Kənd muzeyinin direktoru dönüb-dönüb də bizləri niyə belə çox istəməsinin səbəbini söyləyir mənə: “Bilirsinizmi, mənim adım Bakudu… Sizin paytaxtınızın adı da belədi. Qan qardaşlığımız da var, ad doğmalığımız da…”Oxuduqları mahnılara fikir verirəm: Bu baxçada üç çiçək var,Hey, yarım, üç çiçək.Biri lalə, biri sünbül,Hey, yarım, biri gül.Lalə, sünbül sizin olsun,Hey, yarım, gül bizim. Eynən bizdə də belə oxunur: Meyvələrdən üç meyvə var,Üçü də, balam, yeməli.Biri alma, biri heyva, biri nar.Alma sənin, heyva da sənin,Nar mənim, balam, nar mənim… Mahnıları, adət-ənənələri ilə, toxuma xalıları, yaylıqları, naxışlı işləmələri ilə doğmadı bu yerlər mənə. Hər kəndin özəl tarixi, adət-ənənələri, əl işləri ilə bağlı ayrıca tanıtım kitabları var. İndi Qaydara olan o unudulmaz səfərim zamanı mənə hədiyyə olaraq bağışlanan kitabı vərəqləyə-vərəqləyə gözlərim önünə oyunlarımızı xatırladan oyunlarını, əllərinin duz-çörəyini, dillərinin doğma, eyni ruhdan gələn nəğmələrini gətirirəm.Səfər çərçivəsində Qaydarda maraqlı və önəmli görüşlərimiz oldu. Qaydar bölgəsinin rəhbəri Kiosya İlya Georgiyeviç ilə olan görüş zamanı o bölgə barədə geniş bilgilər verərək, qardaş Azərbaycanla münasibətlərin daha da inkişafında çox maraqlı olduqlarını vurğuladı. Qaqauz Yerinin bölgələri ilə Azərbaycanın bölgələri arasında əməkdaşlığın genişlənməsi üçün böyük imkanlar olduğunu deyən Qaydar bölgəsinin rəhbəri öz tərəflərindən bu istiqamətdə çalışmaları daha da artıracaqlarını qeyd etdi. Görüş zamanı  ölkəmiz, özəlliklə də  Ermənistanın işğalçılıq siyasəti və Xocalı soyqırımı ilə bağlı  geniş bilgilər verib, yerli sakinlərlə, xüsusilə gənclərlə geniş fikir mübadiləsi apardıq.Bu yerlərin hər köyü bir muzey boxçası kimidir. Əvvəlcədən də qeyd etdiyimiz kimi, demək olar ki, hər addımbaşı tarixi, mədəniyyəti, adət-ənənələri yaşadan muzeylərə rast gəlmək olar. O cümlədən musiqiyə dərin bağlılıq var bu yerlərdə. Qonaqları musiqi ilə qarşılamağı sevirlər… Qaqauz Yerində çox sevilən, qaqauzların tarixindən bugününə gələn yolu özündə əks etdirən, bir sözlə qaqauzları tanımağa bələdçilik edən “Coltay” sənədli filminə maraqla baxırıq tarix muzeyində.  Elə bil öz tarixi filmimizə baxdıq. Hər şey o qədər doğma və yaxın idi ki… UNUDA BİLMƏDİYİMİZ AVDARMA… Qaqauz Yerinə yolunuz düşsə, Avdarmanı ziyarəti də unutmayın. Avdarmada  Böyük  Vətən Müharibəsi iştirakçılarının xatirəsinə ucaldılmış “Memorial” abidəni, 1946-1947-ci illərdə baş vermiş böyük aclıq və  repressiya qurbanlarının xatirəsinə ucaldılmış abidələri,  Avdarma bölgəsinin 600 ildən artıq  zəngin tarixini  özündə yaşadan “Tatarskiy rodnik” (Tatar çeşməsi) adlı abidəni,  Avdarmanın quruluş tarixini özündə əks etdirən qədim muzeyi ziyarətlə başlayırıq bu gözəl bölgəni tanımağa. Yerli sakinlər bizi xüsusi bir doğmalıqla qarşılayırlar. Maraqlı söhbətlər edir, istedadlı gənclərin əl işlərinin nümayiş olunduğu mərkəzi ziyarət edirik. Burada da gənclərlə Azərbaycanla bağlı maraqlı fikir mübadiləsi aparıb, bir-birimizi daha  yaxından tanımanın, öyrənmənin və sahiblənmənin vacibliyindən danışırıq. İndi bu xatirələri qələmə ala-ala gözəlliklər məskəni Avdarmada Şəhidlər Xiyabanını ziyarət etdiyimiz anlarda keçirdiyim hissləri yenidən yaşayıram. Yüz illərlə tarixi olan  Avdarma ilə bağlı maraqlı məlumatlar verib, bu yerlərin məşhur hekayətlərini danışır bizə bölgə rəhbəri və muzeyin direktoru. Bənzərsiz, xüsusi gözəlliyə malik təbiəti olan Avdarmanın zəngin tarix-etnoqrafiya muzeyini də ziyarət etdik. Əl işləri, xalıların zərif naxışları, toxuma nümunələri çox zəngin, qədim bir mədəniyyətin abidələri olaraq qorunmaqdadı. Hər kəndin tarixi bir kitaba mövzu olub. Yazıb araya-ərsəyə gətiriblər. Gözəl bir örnəkdi. Tarixi yaşatmağın yolunun yazıdan, kitabdan keçdiyini yaxşı bilirlər Avdarmada. Bizə də bu gözəl bölgə ilə bağlı kitabı hədiyyə edirlər. Biz də ölkəmiz, tariximiz, mədəniyyətimiz, Qarabağ həqiqətləri ilə bağlı kitabları, sənədli filmləri muzey rəhbərliyinə təqdim edərək Avdarma gənclərinin oxuyub-öyrənəcəyinə ümidvar olduğumuzu bildiririk. Bölgə rəhbəri  Kasım İvan Semyonoviç ilə görüş zamanı da elə bu mövzular diqqət mərkəzində olur. Qardaş Azərbaycanla münasibətlərin  bütün istiqamətlərdə daha da inkişafında çox maraqlı olduqlarını, bölgələrimiz arasında əməkdaşlığın genişlənməsi üçün böyük imkanlar olduğunu bildirən K.İ. Semyonoviç Azərbaycanın inkişafına hər zaman sevindiklərini xüsusi qeyd etdi. Avdarma bölgəsinin rəhbərinə ölkəmizlə bağlı, özəlliklə də  Ermənistanın işğalçılıq siyasəti barədə  danışaraq, dedik  ki,  dünyanın harasında yaşamasından asılı olmayaraq  türk kökənli bütün insanlar Ermənistanın bu addımlarına laqeyd, seyrçi qalmamalı, buna qarşı öz etiraz səsini ucaltmalı, Xocalı  soyqırımının  tanınması, bu dəhşətli cinayəti törədənlərin ədalət qarşısında cavab verməsi üçün səylərini artırmalıdırlar. Görüşün  sonunda Avdarma bölgəsinin rəhbəri K.İ. Semyonoviçə rəhbərlik etdiyim “Avrasiya Beynəlxalq Araşdırmalar İnstitutu” İctimai Birliyi tərəfindən hazırlanan və  ermənilərin tarix boyu azərbaycanlılara qarşı törətdikləri soyqırımları özündə əks etdirən “Azərbaycan həqiqətləri” filmlər kataloqunu, Azərbaycan həqiqətlərinə, Qarabağ problemi və Xocalı soyqırımına dair  kitabları,  filmlər  və eyni zamanda Azərbaycan  mədəniyyətinə dair materialları da bağışlayıb onu ölkəmizə dəvət etdik. Azərbaycanı çox sevdiyini deyən K.İ. Semyonoviç dəvəti qəbul edərək vətənimizi yaxından görməkdən məmnun olacağını bildirdi. (Davamı var)


mənbə : moderator.az




Şərh yazılmayıb.

Şərh yaz.











Azadliq.az - Android

Kitab sifarisi
Pulsuz Oyunlar
MARAQLI
На сегодняшний день самая высокая неофициальная заработная плата в Азербайджане составляет около 10 тысяч манатов. Ее получают высокопоставленные чиновники медицинской и IT-сфер,» заявил Echo.az председатель Центра исследований устойчивого развития Нариман Агаев. По его словам, самая высокая официальная зарплата составляет 2250 манатов, ее получают депутаты Милли меджлиса Азербайджана. «Самая низкая неофициальная зарплата сегодня равна 150 манатам, а официальная — 116», — отметил он. По его словам, сегодня в Азербайджане 20% граждан имеют «черную» зарплату. При этом 9% получают часть зарплаты на руки, то есть по ведомостям, вторую — в «конвертах». И около 70% получают «белую» заработную плату. Как сообщает Report, инцидент зарегистрирован на территории Сабаильского района. Согласно информации, в известном клубе Z club на улице Ахмеда Джавада житель Баку Муслюмов Камран Мамед оглу 1994 года рождения был ранен ножом неизвестным. Раненый был доставлен в Городскую клиническую больницу №1. Врачи оценивают его состояние как среднетяжелое. «Однако не стоит забывать о тех, кто задействован в развитии теневой экономики, есть множество незарегистрированных предпринимателей, многие работают на дому или по найму, безусловно, большая их часть нигде не числится. Я считаю, что улучшить ситуацию позволит лишь политическая воля правительства», — сказал он. В настоящее время в Азербайджане идут серьезные социально-экономические и политические процессы. Время от времени также появляется тревожная информация об опасности террора в Азербайджане. В тоже время, вокруг карабахского вопроса протекают сложные процессы. Кроме того, уже 18 дней Армения не возвращает тело нашего шехида, а по делу МНБ продолжается судебный процесс. Бывший заместитель министра национальной безопасности, председатель Партии свободных демократов Сульхаддин Акпер дал свою оценку всех этих вопросов, находящихся на повестке дня страны. Администрация действующего американского лидера Барака Обамы увязывала снятие ограничительных мер против России с полным выполнением минских договоренностей. Вступающий в пятницу на высший государственный пост Трамп в интервью Times и Bild предложил отойти от провозглашенного своим предшественником принципа. В Москве инициативу избранного американского президента восприняли весьма сдержанно. Песков отметил, что антироссийские санкции — это не вопрос российской повестки дня как во внутреннем плане, так и в плане общения с зарубежными партнерами. На вопрос о том, не меняет. Трамп рассказал о своем видении внешней политики В Совете Федерации пояснили: для России отмена санкций не является самоцелью, ради которой надо чем-то жертвовать, тем более в сфере безопасности. Председатель комитета верхней палаты парламента по международным делам Константин Косачев призвал не спешить "придавать словам избранного президента США Дональда Трампа о некоем возможном "размене" ядерного разоружения на отмену санкций статус официального предложения". Сенатор напомнил, что все это было сказано в интервью как размышление, как вариант. По его мнению, Трамп должен внимательно изучить причины, по которым существенное разоружение в этой сфере так и не стало реальностью. "Если отбросить демагогические ("агрессивность и реваншизм России"), то будет очевидным, что одно из главных препятствий — реализация планов глобальной ПРО США, а также последовательные американские попытки обеспечить себе односторонние превосходство по другим направлениям — развитие инфраструктуры НАТО, обычные вооружения, высокоточное оружие, беспилотники, милитаризация космоса", — уверен парламентарий. В Баку доставлен надгробный памятник азербайджанскому «вору в законе» Ровшану Ленкоранскому, убитому в Стамбуле. Как передает памятник был изготовлен в Индии, затем доставлен в Турцию, а оттуда в Азербайджан. Высота памятника составляет 5 метров. Отмечается, что в настоящее время памятник находится в одном из цехов по изготовлению надгробных камней в Бинагадинском районе, где проводятся завершающие работы. Отмечается, что основная часть памятника изготовлена в Индии по заказу брата Ровшана – Намика Джаниева. РИА Новости Положительное сальдо внешнеторгового баланса РФ в ноябре 2016 года выросло на 2,2% по сравнению с аналогичным периодом 2015 года и составило 9,137 миллиарда долларов, свидетельствуют материалы Банка России. ФТС сообщила о сокращении профицита торгового баланса России в 2016 году За 11 месяцев 2016 года показатель составил 78,585 миллиарда долларов, снизившись в 1,7 раза со 137,205 миллиарда долларов за аналогичный период предыдущего года. Египет согласился принять специалистов из 22-27 января, планируется урегулировать ситуацию с периодически возникающими претензиями египетской стороны к безопасности мяса птицы из РФ, сообщает Россельхознадзор. Право экспорта мяса и птицы в Египет получили 12 российских компаний Телефонные переговоры между представителями Россельхознадзора и ветеринарной службы Египта состоялись 12 января, на них обсуждались сроки посещения Египта российскими специалистами для ознакомления с методикой работы ветеринарных аналитических лабораторий и согласования методик отбора и анализа проб мяса. "Египетская сторона предварительно согласилась принять российскую делегацию в период с 22 по 27 января 2017 года и в ближайшие дни прислать официальное приглашение. Инициатива Россельхознадзора должна положить конец периодически возникающим претензиям надзорных ведомств Египта к безопасности мяса птицы, экспортируемому из России", — говорится в сообщении. Ранее Минсельхоз РФ сообщал, что Россия заинтересована в увеличении поставок в Египет зерновых и продуктов их переработки, мяса птицы, говядины и растительных масел, а также готова увеличить импорт овощей и фруктов из Египта. По информации издания, один из членов экипажа предложил 22-летней Глисон, находящейся на 18-й неделе беременности, багет с беконом. Девушка съела бутерброд. Это заметил еще один член экипажа, который сообщил об инциденте руководству фирмы. В итоге было назначено служебное расследование и слушания по делу о краже сэндвича. Как оказалось, девушка нарушила внутренний регламент авиакомпании, так как не попросила у коллеги чек, подтверждающий, что бутерброд, которым он ее угостил, был оплачен. Теперь она намерена обжаловать решение руководства. Подростка с диагнозом «бешенство» госпитализировали в отделение реанимации пермской больницы в конце ноября. Мальчик мог заразиться после того, как его поцарапала или укусила домашняя кошка. Напомним, в начале декабря в посёлке Бымок объявили карантин. Вскоре после госпитализации подростка здесь от бешенства умерли три собаки. Карантин продлится два месяца. Искать девушку родители начали 29 декабря. На следующий день тело погибшей было обнаружено, сообщает "Интерфакс". Следователи следственного управления Следственного комитета России по Удмуртии начали проверку по факту ее гибели. По предварительным выводам судебно-медицинской экспертизы, причиной смерти школьницы стало переохлаждение. Никаких телесных повреждения на теле погибшей нет. Кроме того, Трамп намерен заставить фармацевтические компании вести переговоры непосредственно с Medicare (программа страхования для населения старшего возраста - от 65 лет) и Medicaid (программа помощи лицам, имеющим доход ниже официальной черты бедности), а также снизить цены, поскольку эти компании лишатся привычной для них политической поддержки. Трамп не раскрыл никаких подробностей того, как он выполнит задачу по корректировке программы, поскольку ожидает одобрения мер со стороны кандидата на пост советника по здравоохранению Тома Прайса. Интервью Трампа изданию The Washington Post вышло после того, как конгресс принял первые меры по отказу от закона по реформе здравоохранения, который был ключевым в ходе президентства Барака Обамы. Теперь обе палаты американского парламента будут работать над деталями отмены и реформы закона о доступном медицинском страховании. Тем не менее после почти семи лет обещаний отменить Obamacare республиканцы столкнулись с некоторым трудностями в реализации своих намерений. Некоторые представители парламента даже думают о том, чтобы повременить с отменой программы, до тех пор пока не будет обнародован план по ее замене. "Чтобы увеличить выплаты богатым акционерам, крупные корпорации уклоняются от налогов, сокращают зарплаты работников и закупочные цены... Уклонение корпораций от налогов обходится беднейшим странам как минимум​​ в $100 млрд в год. Этого хватило бы, чтобы дать образование 124 млн детей, которые не ходят сейчас в школу, и вложить в здравоохранение достаточно средств, чтобы предотвратить смерть по крайней мере 6 млн детей каждый год", - сообщила организация. 16:08 (сегодня) 2 70 Найден «черный ящик» разбившегося под Бишкеком грузового самолета Как сообщают СМИ, врачи боролись за жизнь подростка, но не сумели его спасти. Мальчик умер во второй половине декабря. Все материалы сюжета Крушение грузового самолета в Киргизии Поиски второго бортового самописца продолжаются В станицу Павлодольскую в Северной Осетии немецкие поисковики приехали летом 2016 года, чтобы разыскивать своих павших солдат. Ориентировались иностранцы по картам Вермахта, где были отмечены 160 могил немцев. Рядом с одной из них поисковики и обнаружили останки советского капитана – на карте было обозначено и место захоронения красноармейца. Как отмечают историки, это нонсенс – когда противника хоронят вместе с погибшими из своих войск. То, что этот воин – советский, немцы поняли по звезде с фуражки, пуговицам, последнему патрону пистолета и шомполу для чистки оружия. Уже позже поисковики нашли в своих военных архивах донесение немецкого командования о том, что их солдаты с почестями похоронили капитана Красной армии. Один из бортовых самописцов грузового самолета Boeing-747-400, разбившегося в Киргизии, найден на месте происшествия, передает Интерфакс. Авиакатастрофа в Киргизии. Справка «На месте происшествия найден один из самописцев разбившегося самолета. Поиски второго черного ящика продолжаются», - рассказал на пресс-конференции премьер-министра Киргизии Чынгыз Эсенгулов. Ранее стало известно Межгосударственный авиационный комитет намерен сформировать комиссию по расследованию происшествия после того, как получит запрос от властей Киргизии.

Copyright © 2017. AZADLIQ – Xəbər – Azadliq – Xeber – Xeberler · Bütün hüquqları qorunur.
Copyright © 2016. AZADLIQ – Xəbər – Azadliq – Xeber – Xeberler · Bütün hüquqları qorunur.
- Sitemap - azadliq musavat manat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər xeberler xəbərlər azadliq qezeti azadliq qəzeti profiles ən son xəbər, son xeberler, son xeber, xeber, azerbaycan xeberleri,azadliq qazeti info website