Azadliq.az
Azərbaycan Xəbərləri



Azadliq » Xeberler» Xeber

Balaban sesi: sirdaş, yoldaş, qemdaş…

Balaban səsi: sirdaş, yoldaş, qəmdaş...

15/08/2016

15:24

15.08.2016 / 14:22 xeber –

Həzin duyğuları-sevgini, həsrəti, ağrını, itkini, könül fəryadını balaban qədər məhrəm, mənalı ifadə edən ikinci musiqi aləti tapmaq çətindir. Balaban insanın bölüşdüyü, sirrini-sözünü pıçıltı ilə deyə bildiyi ilk əl çatan musiqi alətlərindəndir. Balabanın səsindəki həzinlik, inilti, sızıltı başqa musiqi alətlərindən fərqlidir… Balaban insanın mənəvi dünyasındakı səs, ahəng çalarlarını daha dəqiq ifadə edir, insanlara həm sirdaş olur, həm də dinləyənlərə olumlu-ölümlü dünyanın ən ağır dərdlərini daşımağa, onları ovundurmağa təkan verir.

 

Azərbaycanın zəngin musiqi xəzinəsində xüsusi yeri olan balabanın ilk nümunəsi  Mingəçevir qədim yaşayış məskənində tapılıb. Sümükdən hazırlanmış eramızdan əvvəl I əsrə aid olan bu nəfəsli musiqi aləti balabanın ilk prototipi hesab olunur. Balabanın adına “Kitabi Dədə Qorqud” dastanında, eləcə də klassik Azərbaycan şairlərinin əsərlərində rast gəlinir.

 

El arasında bu alətə "yastı balaban", "balaman", "mey" də deyilir. “Bala” və “ban” sözlərinin birləşməsindən əmələ gələn bu ad “kiçik, həzin səs”  mənasını verir. Yumşaq və həzin səsə malik balabandan ansambl və orkestrdə, həmçinin solo ifa aləti kimi də istifadə edilir. Bəzən aşıqların ifası da balabanla müşayiət edilir.

 

Mütəxəssislərin rəyinə görə, balabanın 4-5 minillik yaşı var. Arxeoloqlar Ucarın Bərgüşad kəndi yaxınlığında yerləşən Qaratəpə adlanan ərazidə gümüş üzük tapıblar. Bu gümüş üzüyün üzərində göy rəngli qaşla balaban ifaçısının cizgiləri həkk olunub. 

 

Abbasqulu Nəcəfzadə bəzi mütəxəssislərin bu aləti ney və yaxud tütək adlandırdığını deyir: "Böyüdücü şüşə vasitəsi ilə baxanda isə ifaçının yanaqlarının şişmiş vəziyyətdə olduğu açıq-aydın görünür. Bu cür ifa tərzi zurna və balabana məxsusdur. Alətin quruluşu isə balabana daha çox bənzəyir. Odur ki, mütəxəssislərin qənaətinə görə, yaşı 2 min ildən artıq olan bu tapıntı məhz balabanla bağlıdır". 

 

Balaban bir sıra ədəbi mənbələrdə, klassik şairlər tərəfindən vəsf edilib. XIX əsrdə yaşamış klassik Azərbaycan şairi Qətran Təbrizi divanının  bir neçə yerində balabanın adını çəkib. Azərbaycanın dahi musiqişünası Ədbülqadir Marağayinin əsərlərində balabanın adına rast gəlinir. Bu cür mənbələr başqa heç bir xalqda yoxdur.

 

O dövrün balaban ifaçılarının adı təəssüf ki, dövrümüzə gəlib çıxmayıb. XVI əsrdə yaşamış azərbaycanlı şair, tarixçi İskəndər Müşi öz əsərlərində Ustad Əsəd Surnayi, Hüseyn Surnayi, Şahməhəmməd Surnayi kimi zurna ifaçılarının adını qeyd edir. Zurna çalanların ilkin öyrəndiyi alət isə balaban olurmuş. Deməli onları həm də balaban ifaçıları saymaq olar.

 

Balabanın Azərbaycan milli musiqi aləti olmasına dair daha bir sübut isə rusiyalı rəssam Qriqoriy Qriqoriviç Qaqarinin rəsm əsəridir. Əsərdə XIX əsrin ortalarında Şamaxıda fəaliyyət göstərən Mahmud Ağanın məclisləri əks olunub və o məclisdə Mahmud Ağanın ən çox sevdiyi balaban ifaçısı Murad Mirzalıoğlu təsvir olunur.

 

Abbasqulu Nəcəfzadənin fikrincə, balaban elə bir alətdir ki, hamı onu dinləməyi sevir. Onda ifa etməyi arzulayanlar da az deyil. Sadaladığımız bütün faktlar sübut edir ki, bu alət yalnız Azərbaycana məxsusdur. Ermənilər alətin adını dəyişib düdük qoyublar və onu dünyaya özlərininki kimi təqdim ediblər. Əslində, bu sözün heç bir etimoloji açıqlaması yoxdur. 1986-cı ildə Ermənistanda gənclərin I Zaqafqaziya müsabiqəsi keçirilirdi, o müsabiqəyə mən də qatılmışdım. Orada ifamı bir neçə alətdə və əlbəttə ki, balabanda təqdim etdim. Münsiflər heyətində olan erməni musiqiçi bildirdi ki, “azərbaycanlı balası bizim qədim düdük alətimizdə çox gözəl ifa edir”. Mən də ona sual etdim ki, “düdük ermənicə nə deməkdir”. Cavab verdi ki “eto ot slova duyet”. Sonra ona dedim ki, o zaman belə çıxır ki, bu, rusların alətidir, mən ermənicə mənasını soruşuram. O da mənə dedi ki,  hər sözün etimoloji açıqlaması olmur. 

 

Azərbaycanın böyük şairi Rəsul Rzanın 12 noyabr 1937-ci il  tarixli “Ədəbiyyat” qəzetində çap olunan bu misralarını yada salmamaq qəbahət olar: 

 

Könüllər nəşəli, ürəklər sərin,

Bülbül kimi ötür, şirin dillərin, 

Bizeni, Motsartı sevən illərin, 

Yastı balabanı, tarı bol olsun.

 

Ötən əsrin 30-cu illərində insanlarımızla yanaşı, çalğı alətlərimizə qarşı bir etiraz dalğası vardı. Daha çox  Qərb musiqisinin, Qərb alətlərinin tədrisi tövsiyə olunurdu. Amma bu misralarda öz milli musiqimizi unutmamağın vacibliyi qeyd olunur ki, bu da hər şeydən əvvəl, həm də ədəbi fakt kimi önəmlidir. Azərbaycanda ilk xalq çalğı alətləri orkestri dahi Üzeyir bəy Hacıbəylinin təşəbbüsü ilə 1931-ci ildən yaradılıb və 1932-ci ildən fəaliyyətə başlayıb. Həmin dövrdə ifaçıların not oxumaq üçün savadları olmayıb. Üzeyir bəy bu səbəbdən hər alət üçün ayrıca dərsliyin hazırlanmasını tövsiyə edib.

 

Nəfəs alətləri ifaçısı Saleh Əbdüləlimov da balaban aləti ilə bağlı dərslik hazırlayır. Sözügedən dərsliyin redaktoru da Üzeyir bəyin özü olur. Həmin dövrdə bizim dərsliklər Moskvada, xüsusi razılıq əsasında çap olunurdu. Moskvadan cavab gəlir ki, bu dərslik “Şkola dlya duduka” adı altında çap edilməlidir. Üzeyir bəy də  qeyd edir ki, bizim xalq bu alətə heç vaxt duduk deməyib və odur ki, xalqın heysiyyətinə toxunmayın. Əgər belədirsə, bizə bu adda dərslik lazım deyil. Həmin səbəbdən bu dərslik çap olunmur. Sözügedən dərslik son illərə qədər əlyazma şəklində Hüseyn Cavidin ev muzeyində saxlanılıb.

 

Sevindirici hal odur ki, dərslik bu yaxınlarda çap olundu. Bu gün Azərbaycan Milli Konservatoriyasında və Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində balaban sinfi fəaliyyət göstərir. Sovet dönəmində balaban yalnız texnikum səviyyəsində tədris olunub ki, bunun da səbəbi gözəgörünməz əllərin çalğı alətimizə göstərdiyi təzyiq idi.

 

İlham Nəcəfovun bu barədə fikirləri maraqlıdır: "Üzeyir bəy bilirdi ki, milli nəfəs alətləri bir-biri ilə qohumdur. Saleh Əbdüləlimov da ixtisasca klarnet ifaçısı olub. Bu alətin öz inkişaf mərhələsinə çatması üçün dərsliyin çox böyük önəmi var. Bu yöndə də o balabanın inkişaf etməsi üçün işıq ucu tutub. Yəqin ki nəşrlə bağlı problemlərdən dolayı Ərtoğrul Cavidə verilib və bu fakt bizə Hüseyn Cavidin ev muzeyində məlum olub. Son illər isə dərslik Nazirlər Kabinetinin göstərişi ilə nəşr olunub və redaksiya heyətində mən də varam". 

 

Son illər balaban  beynəlxalq arenalarda həzinliyi ilə səsimizi dünyaya çatdırır. İstər ölkəmizdə keçirilən beynəlxalq tədbirlərdə, istərsə də digər ölkələrdə baş tutan konsert və müsabiqələrdə Azərbaycan balaban ifaçılarına yer verilir. Gənclərimiz balaban alətində qüsursuz ifaları ilə ən yüksək yerlərə layiq görülərək, əvəzsiz Azərbaycan musiqi səltənətinin özünəməxsusluğunu və ucalığını bütün dünya xalqlarına nümayiş etdirirlər.

 

Balaban musiqi aləti ərik, qoz, tut və ya armud ağacından hazırlanır. Uzunluğu 28-30 santimetr olur və üzərində səkkiz dəlik açılır. Balabana qarğıdan hazırlanmış müştük taxılır və alətin səsi onun üzərinə keçirilmiş qısqac vasitəsilə nizamlanır. Ağsulu yastı balaban ustası Əli Kərimov çağdaş Azərbaycan zurna-balaban məktəbinin yaradıcısı hesab olunur.

 

Balaban alətinin düzəldilməsi prosesini Nəsrəddin Tusi adına Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasının emalatxanasında çalışan və uzun illər bu işin peşəkarı olan usta Sifadə Nərimanov nümayiş etdirir. Alətin düzəldilməsi prosesində tokar dəzgahından istifadə olunur. Usta ağacı balaban formasına saldıqdan və qamışı oturtduqdan sonra musiqi alətində dəliklər açılır.

 

Hazır gövdənin üst hissəsində səkkiz, alt hissəsində bir oyuq olur. İfa zamanı hər iki əlin barmaqları ilə oyuqlar açılıb-bağlanır. Balabanın baş hissəsinə qarğıdan xüsusi ölçüdə sıxılaraq yastılanmış müştük taxılır. Ona görə bəzi hallarda bu alətə "yastı balaban" da deyilir. Müştüyün üzərinə keçirilmiş qısqacın vasitəsi ilə alətin səs ucalığı və kökü nizamlanır. Balabanın keyfiyyəti onun materiallarının qurudulmasından asılıdır. Ağac nə qədər mükəmməl qurudularsa, alət o qədər keyfiyyətli alınar. Qurudulma zamanı materiallar çatlamamalıdır, buna görə ağaca əlif yağı vurulur. Balaban istehsalında üzüm tənəyindən hazırlanan sıxacın xüsusi rolu var. Sıxac tənzimləyici rolunu yerinə yetirir, alətin köklənməsinə və balabanın baş hissəsinin genişlənməməsinə yardım edir. Sıxacı aşağı çəkməklə, alətin səsini dəyişdirmək və kökləmək mümkündür. Hər musiqiçi balabanı öz üsulu ilə kökləyir. Kökləmə ya nəfəslə, ya sıxacla həyata keçirilir.

 

Balabanın səs diapazonu kiçik oktavanın "sol" səsindən ikinci oktavanın "do" səsinə kimidir. Çalğıçının ustalığından asılı olaraq, bir neçə səs artırıla bilər. Balabanın ən savadlı və mahir ifaçıları ruhları muğamla yoğrulmuş azərbaycanlılardır.

 

Azərbaycanda bu alətin yarandığı gündən etibarən çoxsaylı və mükəmməl ifaçıları olub. Bu gün Şirzad Fətəliyev, Əlixan Səmədov, Rəfael İskəndərov bir çox ölkələrdə Azərbaycanın balaban səsini ucaldırlar. Balaban həm də gənc nəslin sevimli və vazkeçilməz musiqi alətidir. Peşəkar gənclərin istər solo, istər qrup halında çıxışı isə insanın ruhunu oxşayır. 

 

Əməkdar artist Şirzad Fətəliyev balabanı dinləyərkən insanın qəlbindən yüzlərlə fərqli hiss keçidiyini deyir: "Balaban deyəndə ilk olaraq bizim soyumuz, kökümüz yada düşür, bu, Azərbaycan musiqisinin söykəndiyi dirəklərdən olan musiqi alətimizdir. Mənim çox sevdiyim alətdir, ona görə ki, mən gözümü açıb bu alətin səsi ilə böyümüşəm. Balabanı çox sevirəm və həyatımı bu alətə bağlamışam. Bizim körpəliyimiz balaban iniltisinin sədaları ilə keçib. Atam ustad Əli Kərimovun tələbəsi olub və balabanı ondan öyrənib. Evimizdən həmişə balaban səsi gəlib. 

 

Ermənilər Azərbaycanın bir çox milli mədəniyyət nümunələri kimi balabanı da hədəfə alıblar. Onların apardığı saxta təbliğatın nəticəsidir ki, dünyada balaban bəzən erməni düdüyü kimi tanınır.

 

Balaban səsi insan səsinə yaxın səs kimi qeyd edilir. İnsanın daxilindəki iniltisinin, kədərinin səsidir sanki. Bu alətdə ermənilərin "bizimkidir" deyə bağırdıqları, təqdim etdikləri  “Sarı gəlin”, “Gözəlim sənsən”, “Sən gəlməz oldun” və digər Azərbaycan musiqilərinin hər bir notu bizim kökümüzdən xəbər verir. Balaban alətinin 2 və 5-ci dəlikləri "Segah" pərdəsi, 7-ci dəliyi isə "Mahur" pərdəsi adlanır. Bu bölgü yalnız Azərbaycanın milli musiqi aləti balabana xasdır". 

 

Musiqi insan duyğularını ifadə edən ən qədim sənət növüdür. O bütün sərhədləri maneəsiz aşır. İfaçı ilə musiqi alətinin  birgə möcüzəsi milliyyətindən, dilindən, dinindən asılı olmayaraq bütün dinləyənləri öz sehrinə salır. Balaban, bu mənada ən ön sıralarda duran və yalnız bizə məxsus olan milli musiqi alətlərimizdəndir.

mənbə :
lent.az




Şərh yazılmayıb.

Şərh yaz.











Azadliq.az - Android

Kitab sifarisi
Pulsuz Oyunlar
MARAQLI
На сегодняшний день самая высокая неофициальная заработная плата в Азербайджане составляет около 10 тысяч манатов. Ее получают высокопоставленные чиновники медицинской и IT-сфер,» заявил Echo.az председатель Центра исследований устойчивого развития Нариман Агаев. По его словам, самая высокая официальная зарплата составляет 2250 манатов, ее получают депутаты Милли меджлиса Азербайджана. «Самая низкая неофициальная зарплата сегодня равна 150 манатам, а официальная — 116», — отметил он. По его словам, сегодня в Азербайджане 20% граждан имеют «черную» зарплату. При этом 9% получают часть зарплаты на руки, то есть по ведомостям, вторую — в «конвертах». И около 70% получают «белую» заработную плату. Как сообщает Report, инцидент зарегистрирован на территории Сабаильского района. Согласно информации, в известном клубе Z club на улице Ахмеда Джавада житель Баку Муслюмов Камран Мамед оглу 1994 года рождения был ранен ножом неизвестным. Раненый был доставлен в Городскую клиническую больницу №1. Врачи оценивают его состояние как среднетяжелое. «Однако не стоит забывать о тех, кто задействован в развитии теневой экономики, есть множество незарегистрированных предпринимателей, многие работают на дому или по найму, безусловно, большая их часть нигде не числится. Я считаю, что улучшить ситуацию позволит лишь политическая воля правительства», — сказал он. В настоящее время в Азербайджане идут серьезные социально-экономические и политические процессы. Время от времени также появляется тревожная информация об опасности террора в Азербайджане. В тоже время, вокруг карабахского вопроса протекают сложные процессы. Кроме того, уже 18 дней Армения не возвращает тело нашего шехида, а по делу МНБ продолжается судебный процесс. Бывший заместитель министра национальной безопасности, председатель Партии свободных демократов Сульхаддин Акпер дал свою оценку всех этих вопросов, находящихся на повестке дня страны. Администрация действующего американского лидера Барака Обамы увязывала снятие ограничительных мер против России с полным выполнением минских договоренностей. Вступающий в пятницу на высший государственный пост Трамп в интервью Times и Bild предложил отойти от провозглашенного своим предшественником принципа. В Москве инициативу избранного американского президента восприняли весьма сдержанно. Песков отметил, что антироссийские санкции — это не вопрос российской повестки дня как во внутреннем плане, так и в плане общения с зарубежными партнерами. На вопрос о том, не меняет. Трамп рассказал о своем видении внешней политики В Совете Федерации пояснили: для России отмена санкций не является самоцелью, ради которой надо чем-то жертвовать, тем более в сфере безопасности. Председатель комитета верхней палаты парламента по международным делам Константин Косачев призвал не спешить "придавать словам избранного президента США Дональда Трампа о некоем возможном "размене" ядерного разоружения на отмену санкций статус официального предложения". Сенатор напомнил, что все это было сказано в интервью как размышление, как вариант. По его мнению, Трамп должен внимательно изучить причины, по которым существенное разоружение в этой сфере так и не стало реальностью. "Если отбросить демагогические ("агрессивность и реваншизм России"), то будет очевидным, что одно из главных препятствий — реализация планов глобальной ПРО США, а также последовательные американские попытки обеспечить себе односторонние превосходство по другим направлениям — развитие инфраструктуры НАТО, обычные вооружения, высокоточное оружие, беспилотники, милитаризация космоса", — уверен парламентарий. В Баку доставлен надгробный памятник азербайджанскому «вору в законе» Ровшану Ленкоранскому, убитому в Стамбуле. Как передает памятник был изготовлен в Индии, затем доставлен в Турцию, а оттуда в Азербайджан. Высота памятника составляет 5 метров. Отмечается, что в настоящее время памятник находится в одном из цехов по изготовлению надгробных камней в Бинагадинском районе, где проводятся завершающие работы. Отмечается, что основная часть памятника изготовлена в Индии по заказу брата Ровшана – Намика Джаниева. РИА Новости Положительное сальдо внешнеторгового баланса РФ в ноябре 2016 года выросло на 2,2% по сравнению с аналогичным периодом 2015 года и составило 9,137 миллиарда долларов, свидетельствуют материалы Банка России. ФТС сообщила о сокращении профицита торгового баланса России в 2016 году За 11 месяцев 2016 года показатель составил 78,585 миллиарда долларов, снизившись в 1,7 раза со 137,205 миллиарда долларов за аналогичный период предыдущего года. Египет согласился принять специалистов из 22-27 января, планируется урегулировать ситуацию с периодически возникающими претензиями египетской стороны к безопасности мяса птицы из РФ, сообщает Россельхознадзор. Право экспорта мяса и птицы в Египет получили 12 российских компаний Телефонные переговоры между представителями Россельхознадзора и ветеринарной службы Египта состоялись 12 января, на них обсуждались сроки посещения Египта российскими специалистами для ознакомления с методикой работы ветеринарных аналитических лабораторий и согласования методик отбора и анализа проб мяса. "Египетская сторона предварительно согласилась принять российскую делегацию в период с 22 по 27 января 2017 года и в ближайшие дни прислать официальное приглашение. Инициатива Россельхознадзора должна положить конец периодически возникающим претензиям надзорных ведомств Египта к безопасности мяса птицы, экспортируемому из России", — говорится в сообщении. Ранее Минсельхоз РФ сообщал, что Россия заинтересована в увеличении поставок в Египет зерновых и продуктов их переработки, мяса птицы, говядины и растительных масел, а также готова увеличить импорт овощей и фруктов из Египта. По информации издания, один из членов экипажа предложил 22-летней Глисон, находящейся на 18-й неделе беременности, багет с беконом. Девушка съела бутерброд. Это заметил еще один член экипажа, который сообщил об инциденте руководству фирмы. В итоге было назначено служебное расследование и слушания по делу о краже сэндвича. Как оказалось, девушка нарушила внутренний регламент авиакомпании, так как не попросила у коллеги чек, подтверждающий, что бутерброд, которым он ее угостил, был оплачен. Теперь она намерена обжаловать решение руководства. Подростка с диагнозом «бешенство» госпитализировали в отделение реанимации пермской больницы в конце ноября. Мальчик мог заразиться после того, как его поцарапала или укусила домашняя кошка. Напомним, в начале декабря в посёлке Бымок объявили карантин. Вскоре после госпитализации подростка здесь от бешенства умерли три собаки. Карантин продлится два месяца. Искать девушку родители начали 29 декабря. На следующий день тело погибшей было обнаружено, сообщает "Интерфакс". Следователи следственного управления Следственного комитета России по Удмуртии начали проверку по факту ее гибели. По предварительным выводам судебно-медицинской экспертизы, причиной смерти школьницы стало переохлаждение. Никаких телесных повреждения на теле погибшей нет. Кроме того, Трамп намерен заставить фармацевтические компании вести переговоры непосредственно с Medicare (программа страхования для населения старшего возраста - от 65 лет) и Medicaid (программа помощи лицам, имеющим доход ниже официальной черты бедности), а также снизить цены, поскольку эти компании лишатся привычной для них политической поддержки. Трамп не раскрыл никаких подробностей того, как он выполнит задачу по корректировке программы, поскольку ожидает одобрения мер со стороны кандидата на пост советника по здравоохранению Тома Прайса. Интервью Трампа изданию The Washington Post вышло после того, как конгресс принял первые меры по отказу от закона по реформе здравоохранения, который был ключевым в ходе президентства Барака Обамы. Теперь обе палаты американского парламента будут работать над деталями отмены и реформы закона о доступном медицинском страховании. Тем не менее после почти семи лет обещаний отменить Obamacare республиканцы столкнулись с некоторым трудностями в реализации своих намерений. Некоторые представители парламента даже думают о том, чтобы повременить с отменой программы, до тех пор пока не будет обнародован план по ее замене. "Чтобы увеличить выплаты богатым акционерам, крупные корпорации уклоняются от налогов, сокращают зарплаты работников и закупочные цены... Уклонение корпораций от налогов обходится беднейшим странам как минимум​​ в $100 млрд в год. Этого хватило бы, чтобы дать образование 124 млн детей, которые не ходят сейчас в школу, и вложить в здравоохранение достаточно средств, чтобы предотвратить смерть по крайней мере 6 млн детей каждый год", - сообщила организация. 16:08 (сегодня) 2 70 Найден «черный ящик» разбившегося под Бишкеком грузового самолета Как сообщают СМИ, врачи боролись за жизнь подростка, но не сумели его спасти. Мальчик умер во второй половине декабря. Все материалы сюжета Крушение грузового самолета в Киргизии Поиски второго бортового самописца продолжаются В станицу Павлодольскую в Северной Осетии немецкие поисковики приехали летом 2016 года, чтобы разыскивать своих павших солдат. Ориентировались иностранцы по картам Вермахта, где были отмечены 160 могил немцев. Рядом с одной из них поисковики и обнаружили останки советского капитана – на карте было обозначено и место захоронения красноармейца. Как отмечают историки, это нонсенс – когда противника хоронят вместе с погибшими из своих войск. То, что этот воин – советский, немцы поняли по звезде с фуражки, пуговицам, последнему патрону пистолета и шомполу для чистки оружия. Уже позже поисковики нашли в своих военных архивах донесение немецкого командования о том, что их солдаты с почестями похоронили капитана Красной армии. Один из бортовых самописцов грузового самолета Boeing-747-400, разбившегося в Киргизии, найден на месте происшествия, передает Интерфакс. Авиакатастрофа в Киргизии. Справка «На месте происшествия найден один из самописцев разбившегося самолета. Поиски второго черного ящика продолжаются», - рассказал на пресс-конференции премьер-министра Киргизии Чынгыз Эсенгулов. Ранее стало известно Межгосударственный авиационный комитет намерен сформировать комиссию по расследованию происшествия после того, как получит запрос от властей Киргизии.

Copyright © 2017. AZADLIQ – Xəbər – Azadliq – Xeber – Xeberler · Bütün hüquqları qorunur.
Copyright © 2016. AZADLIQ – Xəbər – Azadliq – Xeber – Xeberler · Bütün hüquqları qorunur.
- Sitemap - azadliq musavat manat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər xeberler xəbərlər azadliq qezeti azadliq qəzeti profiles ən son xəbər, son xeberler, son xeber, xeber, azerbaycan xeberleri,azadliq qazeti yellow profiles