Azadliq.az
Azərbaycan Xəbərləri



Azadliq » Xeberler» Xeber

Hunlardan qalma idareetme sistemini yaşadan tayfa – Kengerliler

Hunlardan qalma idarəetmə sistemini yaşadan tayfa - Kəngərlilər

15/08/2016

18:00

15.08.2016 / 16:56 xeber –

APA TV-nin "Səsli tarix" layihəsinin növbəti buraxılışı Azərbaycan xalqının soy-kökünün formalaşmasında iştirak etmiş tayfalardan birinə – kəngərlilərə həsr olunub. Tarixdə peçenek kimi tanınan kəngərlilərin Azərbaycanla bağlılığı, dini dünyagörüşləri, tarixdə oynadıqları rol, tayfanın hunlardan qalma unikal idarəetmə sistemi barədə proqramın aparıcısı, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Kərəm Məmmədlinin söhbətlərini maraqla dinləyəcəyinizə əminik.

 

Soyumuzun formalaşmasında iştirak etmiş türk tayfası – Kəngərlilər

 

Avropa mərkəzçilik nəzəriyyəsinə inansaq, Kəngərli tayfasının tarixini araşdırmağa Çin ərazisindən başlamalıyıq. Çin mənbələrində eramızdan əvvəl 4-cü əsrdən eramızın əvvəlinə qədər Kxan Qyuy dövlətinin olduğu haqqında məlumat verilir və kxanqlıların usunlular, hunlarla birgə yaşadıqları qeyd edilir. Mənbənin yazdığına görə, onlar Qərbə doğru irəliləyərək Balxaş gölü sahilində yeni bir ərazini ələ keçirərək Kxan Qyuy adlandırıblar. 100,200 il keçdikdən sonra kxanqlıları indiki Şaş, yəni Daşkənd ərazisində görürük.

 

Məsələn, “Özbəkistan SSRİ tarixi” əsərində kəngərlər hətta vəhşi kimi təqdim olunur. Ancaq tacik xalqının tarixini yazmış Qafurov bu məsələyə nisbətən fərqli yanaşır. Kəngərlərin Volqaboyu və Şərqi Avropada görünmələri 8-ci yüzilliyə aid edilir. Bu klassik nəzəriyyəyə əsaslanan nəzəriyyədir.

 

Digər tərəfdən kenqres və yaxud kanqarq adlı xalqı, etnosu indiki İraqın şimalında görürük. Tarixi ədəbiyyatda sumer, şumər deyə tanınan xalq özünü ınkeqa və yaxud kenqres adlandırır.

 

Kəngərliləri Azərbaycanla nə bağlayır?

 

Kəngərlilər Azərbaycan türklərinin soykökündə iştirak etmiş ən qədim türk tayfalarından biridir. Ptolomey öz əsərində qeyd edir ki, miladdan öncə 2-ci əsrdə Şamaxı ilə Bakı arasında Kenqer, Kanqar şəhəri mövcud olub. Sonrakı mərhələdə gürcü və hay qaynaqlarında, daha doğrusu, pəhləvi qaynaqlarında Kanqarq vilayətinin olması haqqında məlumat verilir. Həmin vilayətin tarixi coğrafiyasına baxsaq, o zaman Kanqar vilayətinin indiki Ermənistan Respublikasının şimalını, indiki Gürcüstan Respublikasının cənubunu, daha dəqiq desək, Borçalı mahalını, Naxçıvanı və Qarsı əhatə etməsi haqqında məlumat var. Həmin bu kanqarqların, kəngərlərin erkən orta əsrlərdə, 8-ci əsrdən başlayaraq Rusiya çöllərində peçenek  adı ilə tanınması başlanır.

 

“Kəngər” sözünün mənası nədir?

 

Bununla bağlı bir çox versiyalar var. Məsələn, Fəzlullah Rəşidəddində “kanlı” formasında işlənir. Bizim dilimizdə "Sağır nun" səsi olsa da, çox təəssüf ki, əlifbamızda öz əksini tapmayıb. Yəni, bu söz sağır nunla, “kanlı” formasında işlənir. “Oğuznamə”yə fikir versək, orada qeyd olunur ki, “kanlı” araba düzəldənlər deməkdir. Rusiya tarixşünaslığında kəngərli “zasnovıe lyudi”, yəni küknar adamları mənasında işlədilir. “Kitabi Dədə Qorqud”da adı çəkilən 9 ixtiyardan birinin adı  Kanqlı Qoca kimi keçir.

 

Erkən orta əsrlərdə kəngərliləri nəinki, Cənubi Qafqazda, Çində, eyni zamanda Şərqi Avropa düzənliyində fəaliyyət göstərən tayfa kimi görürük. Məsələn, gürcü mənbələrində qeyd olunur ki, Sasanilər dövlətinə qarşı mübarizədə peçenek elindən olan Bazuk və Anbazuk adlı iki qardaş baqrationilərə yardım edir ki, onlar sasanilərə qarşı döyüşsünlər. Bəs Şərqi Avropa düzənliyində biz nəyi müşahidə edirik? Peçenek adlı tayfa öz yaşayış arealını genişləndirərək ilk növbədə macarlarla toqquşur, brendeylər, torqlar, uzlarla birləşirlər. Dilləri ilə bağlı araşdırma aparan alimlər qeyd edirlər ki, peçenek dili indiki türk dillərinin qərb, yəni oğuz qoluna aiddir.  

 

Onların fəaliyyətini araşdırarkən ilk növbədə Konstantin Baqdanarodnı, bəzən də Konstantin Parfanarodnı adlı müəllif peçenekləri 8 femə bölür. O qeyd edir ki, bu femlərin içərisində kəngərlilər xüsusilə seçilirlər. Onlar təkcə fəaliyyətə görə deyil, eyni zamanda antropologiyalarına görə də digər peçeneklərdən fərqlənirlər. Məsələn, boylarının ucalığı və 3-cü saç örtüyünün inkişafı…

 

Kəngərlilər knyaz Svyatoslavın başını niyə kəsdilər?

 

Faktiki olaraq, bugünkü Kiyev Rusiya dövlətinin qurucusu olan Rüriklər mənşəcə normandır. Onlar dövləti Kiyevdə yaradır və peçeneklərlə ittifaqa girirlər. Peçeneklərlə ittifaqda olan Kiyev rus knyazı Svyatoslav güneyə doğru, Xəzər xaqanlığına yürüş edir. 965-ci ildə Svyatoslav Xəzər xaqanlığına yürüşündə peçeneklərlə normanların dəstəsi ilə birgə hərəkət edir. Bu, Xəzər xaqanlığı üçün  çox böyük zərbə olmuşdu. 969-71-ci illərdə isə Xəzər xaqanlığının var-dövlətinə dadanmış Svyatoslav Xəzər xaqanını xəbərdarlıq etmədən təkbaşına yürüş edir. Svyatoslav çoxlu qənimətlə geri qayıdarkən Dnepr astanasında Kür xaqanı onu mühasirəyə alır və qətlə yetirir. Mənbələr qeyd edir ki, sonradan Kürxan Svyatoslavın başından piyalə düzəltdirir və içki içən zaman həmin başdan piyalə kimi istifadə etmişdi.

 

Kəngərlərin dini dünyagörüşləri nə olub?

 

Mənbələrin yazdığına görə, xristianlar onların içərisinə missionerlər göndərirmiş. Onlardan birinin adı Bruno idi. O, sonradan gündəliyində qeyd edirdi ki, çox təəssüf ki, mən cəmi 30 peçeneki xaç suyuna çəkə bildim. Təbii ki, o zaman 800 min sayı olan xalq üçün bu rəqəm çox az idi. Sonradan peçeneklər dini baxımdan bölünürlər. Yəni, Tyax xaqan və peçeneklərin çox böyük bir qismi islam dinini qəbul edir, Keqenin başçılıq etdiyi çox kiçik digər qisim isə xristian dinini qəbul edərək Bizansa sığınır. Bu peçeneklər 1071-ci ildə Avropa, rus mənbələrinin Mansıkert, bizim mənbələrin isə Malazgird adlandırdıqları yerdə Səlcuq ordusu ilə üz-üzə gəldilər.

 

Peçeneklərin islam və xristianlıqdan öncəki dini inancları

 

Bu məsələdə bir ad xüsusi rol oynayır. Femlərdən birinin adı Kuarçi Çur adlanır. İstər Suriya, istərsə də qədim pəhləvi qaynaqlarında Kuar dedikdə hunların baş tanrısı nəzərdə tutulurdu və deyilirdi ki, bu, İldırım tanrısıdır. Və əgər tayfanın adı da bu adı daşıyırdısa, demək ki, onların dini inancları qədim türk inancları idi. Burada şamançılıq elementləri, zoolontrik, totemçilik, bozqurda inam vardı. Eyni zamanda astral kultlar içərisində birinci yeri təbii ki, məhz İldırım tanrısı tuturdu.

 

Qıpçaqlarla peçenekləri bir-birinə qırdıran Bizans

 

1071-ci ildə xristian peçeneklər Bizans ordusunun tərkibində döyüşürdülər. Onlara qarşı gələn səlcuqlarla döyüşdən əvvəl “ura” sözünü eşidəndə soydaş olduqlarını görürlər. O zaman peçeneklərin xristian qismi səlcuqlar tərəfə keçir. Səlcuqların peçeneklərlə ittifaqa girməsi təbii ki, ilk növbədə Bizansı narahat edirdi. Öz ənənəsinə sadiq qalaraq müxtəlif türk xalqlarını bir-birinə qırdırmağa öyrəşmiş Bizans bu dəfə qıpçaq və peçenek qarşıdurmasından istifadə edir. 1091-ci il peçenek xalqının tarixində ən böyük faciələrdən biri hesab edilə bilər. Belə ki, Bizans və qıpçaqlar tərəfindən sıxışdırılan peçeneklərin böyük bir qismi bir gecədə qətlə yetirilir. Çox zaman Bizans qaynaqları bu günahı qıpçaqların boynuna qoymaq istəyir. Lakin burada bir məqam var. Həmin mənbə yazır ki, Bizans ordusunun əsir tutulanları kütləvi şəkildə edam etməsindən iyrənən və çəkinən qıpçaqlar Bizansla ittifaqdan əl çəkdilər.

 

Kəngərlilərin hunlardan qalma idarəetmə sistemi

 

Türklər faktiki olaraq, hun, göytürk dövründən qalma idarə sisteminə malik idilər. Ailə sistemi, yaşayış tərzi istər-istəməz dövlətin yaranmasına gətirib çıxarır. Peçenek xaqanlığının idarə strukturu necə idi? Hakimiyyətin başında xaqan dururdu. Onun çox qəribə seçki sistemi vardı. Xaqanın müqəddəsliyini qorumaq üçün xaqan seçilən adamın boynuna eyni vaxtda 2-3 yerdən kəmənd atıb sıxardılar. Bu zaman ondan “sən bizə neçə il xaqanlıq edə bilərsən?” deyə soruşardılar. Canı ilə əlləşən adam o an hansı rəqəmi söyləsəydi, deyərdilər ki, “bu rəqəmi ona müqəddəs ruh deyib”. “Dədə Qorqud” filmində də Qazan xanı hər tərəfdən sıxanda “bizə neçə il xaqan ola bilərsən?” deyə soruşanda, o, “ömrüm boyu” deyə cavab verir və kəmənd atanları atdan yerə salır. Peçenek xaqanlığı idarəçiliyində orijinallıq nədə idi? Hakimiyyət atadan oğula ötürülmürdü. Hakimiyyət qardaş oğluna ötürülürdü. Bunu biz sonradan Səlcuq imperatorluğunda da görürük. Toğrul öləndən sonra hakimiyyət onun qardaşı Çağrı bəyin oğlu Alp Arslana verilir. Ola bilər, Toğrulun övladı yox idi, bununla bağlı idi, amma hər halda adətlərdə oxşarlıq var. Peçeneklərdə idarəçilikdə xaqanın yanında xüsusi məsləhət şurası var idi, adı Gənəş idi. Bu gün Azərbaycan türklərində, xüsusilə qərb dialektində gənəşmək, yəni məsləhətləşmək sözü var. Bu, xaqanın yanında fəaliyyət göstərən parlament idi. Gənəş məclisində adətən, bütün tayfaların ağsaqqalları iştirak edirdi. Gənəşdə çıxarılan nəticə mütləq xaqan tərəfindən yerinə yetirilməli idi. Sonuncu dəfə türk xalqlarının gənəşə toplanmasını biz 1736-cı ildə Muğan qurultayında görürük.

 

Kəngərlər: Azərbaycan türklərinin, qaqauzların, rumınların, moldovalıların ulu əcdadı

 

Kəngərlər türk, hətta qeyri-türk xalqlarının həyatında, etnogenezində iştirak etdiyi kimi, Azərbaycan türklərinin də soykökündə iştirak etmişdi. Hazırda kanqlı formasında etnonimlər Altay türklərinin içərisində yaşamaqda davam edir. Peçeneklər indiki qaqauzların soykökündə iştirak etmiş ən mühüm etnik elementlərdən biri hesab edilir, eləcə də indiki rumınlar və moldovanların soykökündə yaxından iştirak etmiş xalqdır.

 

Şumerlər faktiki olaraq, bugünkü İraqın şimalında, yəni Kərkük, Ərbil, Telefar bölgələrində mədəniyyət yaratmışdılar. Kəngərlilərin azərbaycanlıların soykökündə iştirak etməsini təkcə, soy baxımından deyil, eyni zamanda coğrafi baxımdan da sübut etmək mümkündür. Yəni, pəhləvi və Suriya mənbələrində adı çəkilən Kanqarq vilayəti bugünkü Naxçıvan, bugünkü Ermənistan Respublikasının böyük bir qismini, xüsusilə qismini, bugünkü Gürcüstan Respublikasının cənubunu, eyni zamanda Qars ərazisini əhatə edirdi. Əgər bura Kanqarq adlanırsa, demək ki, əhalisinin böyük bir qismi kəngərlilərdən ibarət olub. Sonrakı mərhələdə kəngərlilərin Azərbaycanın şərqinə doğru irəliləməsi də qeyd olunur.  Məsələn, bugünkü Qarabağ ərazisində kəngərlilərlə bağlı kifayət qədər toponimlər var – Qızıl Kəngər, Qırmızı Kəngər. Bakı, Şamaxı yaxınlığında Kanqar adlı şəhər olub. Bu o deməkdir ki, kəngərlilər Şimali Azərbaycan, eyni zamanda cənub-qərbi Azərbaycan torpaqlarının böyük bir qisminə yayılmışdılar. Kəngərlilərin bölündüyü qolları bu gün biz bir çox kəndlərin adlarında də görə bilərik – Qaradolaqlı, Qarabulaq. Mənbələrdə qeyd olunur ki, bu adların çoxu kəngərlilərlə bağlıdır. Bir qismi isə elə Kəngər adını bütöv formasında qoruyub saxlayır, İrtımlı formasında. XIX əsrə qədər Jiquli dağları Peçenek dağları adlanıb. 

mənbə :
lent.az




Şərh yazılmayıb.

Şərh yaz.











Azadliq.az - Android

Kitab sifarisi
Pulsuz Oyunlar
MARAQLI
На сегодняшний день самая высокая неофициальная заработная плата в Азербайджане составляет около 10 тысяч манатов. Ее получают высокопоставленные чиновники медицинской и IT-сфер,» заявил Echo.az председатель Центра исследований устойчивого развития Нариман Агаев. По его словам, самая высокая официальная зарплата составляет 2250 манатов, ее получают депутаты Милли меджлиса Азербайджана. «Самая низкая неофициальная зарплата сегодня равна 150 манатам, а официальная — 116», — отметил он. По его словам, сегодня в Азербайджане 20% граждан имеют «черную» зарплату. При этом 9% получают часть зарплаты на руки, то есть по ведомостям, вторую — в «конвертах». И около 70% получают «белую» заработную плату. Как сообщает Report, инцидент зарегистрирован на территории Сабаильского района. Согласно информации, в известном клубе Z club на улице Ахмеда Джавада житель Баку Муслюмов Камран Мамед оглу 1994 года рождения был ранен ножом неизвестным. Раненый был доставлен в Городскую клиническую больницу №1. Врачи оценивают его состояние как среднетяжелое. «Однако не стоит забывать о тех, кто задействован в развитии теневой экономики, есть множество незарегистрированных предпринимателей, многие работают на дому или по найму, безусловно, большая их часть нигде не числится. Я считаю, что улучшить ситуацию позволит лишь политическая воля правительства», — сказал он. В настоящее время в Азербайджане идут серьезные социально-экономические и политические процессы. Время от времени также появляется тревожная информация об опасности террора в Азербайджане. В тоже время, вокруг карабахского вопроса протекают сложные процессы. Кроме того, уже 18 дней Армения не возвращает тело нашего шехида, а по делу МНБ продолжается судебный процесс. Бывший заместитель министра национальной безопасности, председатель Партии свободных демократов Сульхаддин Акпер дал свою оценку всех этих вопросов, находящихся на повестке дня страны. Администрация действующего американского лидера Барака Обамы увязывала снятие ограничительных мер против России с полным выполнением минских договоренностей. Вступающий в пятницу на высший государственный пост Трамп в интервью Times и Bild предложил отойти от провозглашенного своим предшественником принципа. В Москве инициативу избранного американского президента восприняли весьма сдержанно. Песков отметил, что антироссийские санкции — это не вопрос российской повестки дня как во внутреннем плане, так и в плане общения с зарубежными партнерами. На вопрос о том, не меняет. Трамп рассказал о своем видении внешней политики В Совете Федерации пояснили: для России отмена санкций не является самоцелью, ради которой надо чем-то жертвовать, тем более в сфере безопасности. Председатель комитета верхней палаты парламента по международным делам Константин Косачев призвал не спешить "придавать словам избранного президента США Дональда Трампа о некоем возможном "размене" ядерного разоружения на отмену санкций статус официального предложения". Сенатор напомнил, что все это было сказано в интервью как размышление, как вариант. По его мнению, Трамп должен внимательно изучить причины, по которым существенное разоружение в этой сфере так и не стало реальностью. "Если отбросить демагогические ("агрессивность и реваншизм России"), то будет очевидным, что одно из главных препятствий — реализация планов глобальной ПРО США, а также последовательные американские попытки обеспечить себе односторонние превосходство по другим направлениям — развитие инфраструктуры НАТО, обычные вооружения, высокоточное оружие, беспилотники, милитаризация космоса", — уверен парламентарий. В Баку доставлен надгробный памятник азербайджанскому «вору в законе» Ровшану Ленкоранскому, убитому в Стамбуле. Как передает памятник был изготовлен в Индии, затем доставлен в Турцию, а оттуда в Азербайджан. Высота памятника составляет 5 метров. Отмечается, что в настоящее время памятник находится в одном из цехов по изготовлению надгробных камней в Бинагадинском районе, где проводятся завершающие работы. Отмечается, что основная часть памятника изготовлена в Индии по заказу брата Ровшана – Намика Джаниева. РИА Новости Положительное сальдо внешнеторгового баланса РФ в ноябре 2016 года выросло на 2,2% по сравнению с аналогичным периодом 2015 года и составило 9,137 миллиарда долларов, свидетельствуют материалы Банка России. ФТС сообщила о сокращении профицита торгового баланса России в 2016 году За 11 месяцев 2016 года показатель составил 78,585 миллиарда долларов, снизившись в 1,7 раза со 137,205 миллиарда долларов за аналогичный период предыдущего года. Египет согласился принять специалистов из 22-27 января, планируется урегулировать ситуацию с периодически возникающими претензиями египетской стороны к безопасности мяса птицы из РФ, сообщает Россельхознадзор. Право экспорта мяса и птицы в Египет получили 12 российских компаний Телефонные переговоры между представителями Россельхознадзора и ветеринарной службы Египта состоялись 12 января, на них обсуждались сроки посещения Египта российскими специалистами для ознакомления с методикой работы ветеринарных аналитических лабораторий и согласования методик отбора и анализа проб мяса. "Египетская сторона предварительно согласилась принять российскую делегацию в период с 22 по 27 января 2017 года и в ближайшие дни прислать официальное приглашение. Инициатива Россельхознадзора должна положить конец периодически возникающим претензиям надзорных ведомств Египта к безопасности мяса птицы, экспортируемому из России", — говорится в сообщении. Ранее Минсельхоз РФ сообщал, что Россия заинтересована в увеличении поставок в Египет зерновых и продуктов их переработки, мяса птицы, говядины и растительных масел, а также готова увеличить импорт овощей и фруктов из Египта. По информации издания, один из членов экипажа предложил 22-летней Глисон, находящейся на 18-й неделе беременности, багет с беконом. Девушка съела бутерброд. Это заметил еще один член экипажа, который сообщил об инциденте руководству фирмы. В итоге было назначено служебное расследование и слушания по делу о краже сэндвича. Как оказалось, девушка нарушила внутренний регламент авиакомпании, так как не попросила у коллеги чек, подтверждающий, что бутерброд, которым он ее угостил, был оплачен. Теперь она намерена обжаловать решение руководства. Подростка с диагнозом «бешенство» госпитализировали в отделение реанимации пермской больницы в конце ноября. Мальчик мог заразиться после того, как его поцарапала или укусила домашняя кошка. Напомним, в начале декабря в посёлке Бымок объявили карантин. Вскоре после госпитализации подростка здесь от бешенства умерли три собаки. Карантин продлится два месяца. Искать девушку родители начали 29 декабря. На следующий день тело погибшей было обнаружено, сообщает "Интерфакс". Следователи следственного управления Следственного комитета России по Удмуртии начали проверку по факту ее гибели. По предварительным выводам судебно-медицинской экспертизы, причиной смерти школьницы стало переохлаждение. Никаких телесных повреждения на теле погибшей нет. Кроме того, Трамп намерен заставить фармацевтические компании вести переговоры непосредственно с Medicare (программа страхования для населения старшего возраста - от 65 лет) и Medicaid (программа помощи лицам, имеющим доход ниже официальной черты бедности), а также снизить цены, поскольку эти компании лишатся привычной для них политической поддержки. Трамп не раскрыл никаких подробностей того, как он выполнит задачу по корректировке программы, поскольку ожидает одобрения мер со стороны кандидата на пост советника по здравоохранению Тома Прайса. Интервью Трампа изданию The Washington Post вышло после того, как конгресс принял первые меры по отказу от закона по реформе здравоохранения, который был ключевым в ходе президентства Барака Обамы. Теперь обе палаты американского парламента будут работать над деталями отмены и реформы закона о доступном медицинском страховании. Тем не менее после почти семи лет обещаний отменить Obamacare республиканцы столкнулись с некоторым трудностями в реализации своих намерений. Некоторые представители парламента даже думают о том, чтобы повременить с отменой программы, до тех пор пока не будет обнародован план по ее замене. "Чтобы увеличить выплаты богатым акционерам, крупные корпорации уклоняются от налогов, сокращают зарплаты работников и закупочные цены... Уклонение корпораций от налогов обходится беднейшим странам как минимум​​ в $100 млрд в год. Этого хватило бы, чтобы дать образование 124 млн детей, которые не ходят сейчас в школу, и вложить в здравоохранение достаточно средств, чтобы предотвратить смерть по крайней мере 6 млн детей каждый год", - сообщила организация. 16:08 (сегодня) 2 70 Найден «черный ящик» разбившегося под Бишкеком грузового самолета Как сообщают СМИ, врачи боролись за жизнь подростка, но не сумели его спасти. Мальчик умер во второй половине декабря. Все материалы сюжета Крушение грузового самолета в Киргизии Поиски второго бортового самописца продолжаются В станицу Павлодольскую в Северной Осетии немецкие поисковики приехали летом 2016 года, чтобы разыскивать своих павших солдат. Ориентировались иностранцы по картам Вермахта, где были отмечены 160 могил немцев. Рядом с одной из них поисковики и обнаружили останки советского капитана – на карте было обозначено и место захоронения красноармейца. Как отмечают историки, это нонсенс – когда противника хоронят вместе с погибшими из своих войск. То, что этот воин – советский, немцы поняли по звезде с фуражки, пуговицам, последнему патрону пистолета и шомполу для чистки оружия. Уже позже поисковики нашли в своих военных архивах донесение немецкого командования о том, что их солдаты с почестями похоронили капитана Красной армии. Один из бортовых самописцов грузового самолета Boeing-747-400, разбившегося в Киргизии, найден на месте происшествия, передает Интерфакс. Авиакатастрофа в Киргизии. Справка «На месте происшествия найден один из самописцев разбившегося самолета. Поиски второго черного ящика продолжаются», - рассказал на пресс-конференции премьер-министра Киргизии Чынгыз Эсенгулов. Ранее стало известно Межгосударственный авиационный комитет намерен сформировать комиссию по расследованию происшествия после того, как получит запрос от властей Киргизии.

Copyright © 2017. AZADLIQ – Xəbər – Azadliq – Xeber – Xeberler · Bütün hüquqları qorunur.
Copyright © 2016. AZADLIQ – Xəbər – Azadliq – Xeber – Xeberler · Bütün hüquqları qorunur.
- Sitemap - azadliq musavat manat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər xeberler xəbərlər azadliq qezeti azadliq qəzeti profiles ən son xəbər, son xeberler, son xeber, xeber, azerbaycan xeberleri,azadliq qazeti info website