Azadliq.az

Azərbaycan Xəbərləri


Azadliq » Xeberler» Xeber

Can veren şeher, Xezer üçün atom bombası, kömür mezarlıqlar… – SƏBUHİ MƏMMƏDLİ YAZIR – II YAZI

Can verən şəhər, Xəzər üçün atom bombası, kömür məzarlıqlar... – SƏBUHİ MƏMMƏDLİ YAZIR – II YAZI

23/09/2016

17:24

23.09.2016 / 16:21 xeber –

 

Burda, bu respublikada 78 min göl var. Hə, təəccüblənməyin bu qədər. Ərazisinin 7 milyon hektarı bataqlıqlarla örtülüdür. Bataqlıqların altı isə qızılla, yəni neftlə, qazla. Dünyada yeganə yerdir ki, Mendeleyevin tərtib etdiyi məşhur cədvəldəki kimyəvi elementlərin hamısına bu torpaqlarda rast gəlmək olar. Ərazisi Azərbaycandan 6 dəfə böyükdür. Əhalisi isə 12 dəfə az – 800 min nəfər. 70 faizi meşəlikdir, tayqadır buraların. Amma bu meşəliyin 20 faizinə hələ insan ayağı dəyməyib.

 

 

Əfsanələr, rəvayətlər dolaşır buralarda. Buraların yerləri və adamlarıyla bağlı. Qar adamların varlığından tutmuş, Timofey babanın öz gözüylə gördüyünü iddia etdiyi saçını darayan su pərisinədək…

 

(Əvvəli burada http://news.lent.az/news/254437)

 

 

…1943-cü ilin 26 noyabrında , “Pravda” qəzetində SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin fərmanı dərc edilir. Həmin sənədə görə, Komi Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Kojvisnk rayonunun Vorkuta qəsəbəsinə şəhər statusu verilirdi.

O vaxt Vorkutada yaşayanların sayı 50 min nəfərə güclə yaxınlaşırdı. Həmin 50 min nəfərin 30 mini isə bu yerlərdə cəza çəkən dustaqlar idi. Elə şəhərin özü də məhz bu dustaqlar tərəfindən tikilmişdi. Bu fərmandan bir neçə il qabaq…

 

***

 

Vorkuta qütb dairəsində yerləşir. Əhalisinin sayına görə qütb zonasının üçüncü şəhəridir. Hazırda bu şəhərdə 51 mindən bir qədər çox adam yaşayır. Amma bir neçə il bundan əvvələdək Vorkutada əhalinin sayı 80 mini keçmişdi. Bura, Vorkutaya gedib çıxmaq dünyanın sonunun görməkdir sanki. Gedər-gəlməz deyirdilər ha, bax, elə həmin yerdir. Elə bu ifadənin bütün mənalarında.

 

Vaxtıyla bu gedər-gəlməzdə onlarla həbs düşərgələri olub. Bəzi mənbələrə görə, bu gedər-gəlməzlərdən, QULAQ-dan (Qlavnoe Upravlenie Laqerey – Həbs Düşərgələri Baş İdarəsi) – 90 mindən çox məhbus gəlib keçib. Onların arasında yüzlərlə azərbaycanlı da olub. Bura həm də ona görə gedər-gəlməzdir ki, inzibati ərazicə daxil olduğu Komi Respublikasının paytaxtı Sıktıvkardan belə saat yarımlıq yoldu. Qatarla? Yox, təyyarəylə! Avtomobil yolu? Hə, təsəvvür edin, Vorkutanın paytaxtla, başqa şəhərlərlə birləşdirən avtomobil yolu bir neçə il əvvəl istifadəyə verilib. Buna qədər isə şəxsi avtomobiliylə bu şəhərə getmək istəyənlər əsil zülmə qatlaşırdılar. Təsəvvür edin, avtomobil yolu Uxta şəhərinə qədər imiş. Uxtada isə avtomobilləri qatar vaqonlarına yükləyirmişlər. Və Uxtadan Vorkutaya 680 km yolu da beləcə qət edirmişlər. Yol yerli hökumətin yadına 2011-ci ildə düşüb. O da qazın hesabına. Yamalda iri qaz yatağı tapılandan sonra Rusiya hökuməti buralara yol çəkmək qərarına gəlib. Çünki qaz yatağının istismarıyla məşğul olanları bu və ya digər ərazilərə daşımaq əməlli problemə çevrilibmiş. Təyyarə isə bura həftədə iki dəfə uçur. Ona bilet tapmaq üçün gərək iki ay əvvəldən bilet sifariş verəsən.

 

***

 

Şəhərdən Şimal qütbünə vur-tut 150 km qalır. Şimal Buzlu Okeanla arası da təxminən bu qədərdir. Əbədi buzlaqların başladığı yerdir bura. İlin cəmi 60 günü burada havanın temperaturu 0-dan yuxarı olur. 300 gündən çoxunu isə vorkutalılar şaxtada yaşayır və çalışırlar. Elə şəhər sakinlərindən birinin yarızarafat, yarıgerçək dediyi kimi: “Qorxmayın, Vorkutada iki ay soyuq olur, qalan vaxt şaxtadı”.

 

Burada yayın ortasında, iyul ayında belə tundranın çox da uzaq olmayan dərinliklərində qara rast gələ bilərsən. Günəşi buralarda az görürlər. Hətta qışın bir çox günlərində burada gündüz 1 saat 15 dəqiqə davam edir. Səhər saat 10.30-da çıxan günəş, 11.45-də batır.

 

***

 

Vorkutadan azca aralanmağın kifayətdir ki, mobil rabitəni itirəsən. Ümumiyyətlə, buradan tundranın başqa ərazilərinə maşınla getməli olsan, avtomobilini dönə-dönə yoxlamalısan. Çünki mobil rabitə bir yana, yüzlərlə kilometr ərazidə ins-cins gözə dəymir, nəinki yanacaqdoldurma məntəqəsi və ya yol qırağı kafe.

 

Vorkutanı Çernov adlı geoloq kəşf edib. Daha doğrusu, Vorkutada nəhəng kömür yataqlarını. 34-cü ildə 40 nəfərlik ekspedisiya ilə bu əraziyə gəlib. Və təxminən 1 metr dərinlikdən daş kömür çıxarmağa başlayıb kəşfiyyatçı-geoloqlar. Bundan sonra Moskva əraziyə mütəxəssis və fəhlələr göndərib. Əslində  şaxtalarda fəhləliyi burada cəza çəkən məhbuslar edirmiş. Buralarda həbs düşərgələrinin sayı 30-u keçibmiş. Ən ağır işlərə də onları göndərirmişlər. Buradan, mədənlərdən. Həbs düşərgələrindən qaçıb can qurtaran isə olmayıb. 50-ci illərin ortalarınadək mövcud olan həbs düşərgələrində həlak olanların sayı indiyədək bəlli deyil. Müxtəlif rəqəmlər səslənsə də, fakt budur ki, dəhşətli şaxtanın, aclıq və xəstəliklərin, kömür şaxtalarının aldığı canların sayı 30 mini keçib.

 

 

Sovet hakimiyyəti Vorkutadakı amansız həbs düşərgələrində təkcə “insan eksperimentləri”ni yox, insanlığa yaraşmayan nəyi desən sınaqdan keçirib. Məsələn,

14 iyul 1971-ci ildə yerli sakinlərə xəbərdarlıq etmədən Vorkutadan vur-tut 15 kilometr aralı, yerin 500 metr dərinliyində atom bombasını sınayıb. Bundan 3 il sonra isə Vorkutaya bitişik Seyda qəsəbəsi yaxınlığında növbəti atom bombasını sınayıb. Düzdür, sovet hökuməti bu sınaqların dinc məqsədlə aparıldığını deyirdi. Hətta bu layihənin Xəzər dənizini xilas etmək məqsədiylə həyata keçirildiyini bəyan edirdi. Hə, məhz Xəzər. Sən demə, həmin vaxt suyu həddən artıq çox azalan Xəzəri xilas etmək üçün. Məqsəd yerin dərinliyində partlayışlar törətməklə layları açmaq, Peçora və Kama çaylarını birləşdirmək imiş. Bu çaylar isə birləşəndən sonra Volqaya tökülməliymiş. SSRİ bu məqsədlə 215 partlayış törətməliymiş. Amma sonradan bu ağlasığmaz layihənin icrası dayandırılıb.

***

 

 

Hə, orda qaldıq axı… Məhz bu “eksperiment”lərdən sonra Vorkutada və İntada xərçəng xəstəliklərinin sayı durmadan artıb. Qeyri-rəsmi məlumatlara görə, hazırda hər 8 nəfərdən birində ağır şiş xəstəliyi mövcuddur.

 

 

Sovetlər dağılandan sonra Vorkutada əhalinin sayı da azalmağa başladı. Dözülməz sosial problemlər, xəstəliklər, infrastrukturun darmadağın olması burada yaşayışı cəhənnəmə çevirdi. İndi Vorkuta ölü şəhəri xatırladır, əslində. Şəhərin bir balaca abad olan küçəsi hələ də Leninin adını daşıyır. Bu şəhərdə gənclərin əyləncə mərkəzi, üz tutacağı bir yer yoxdur. İnzibati cəhətdən Vorkutaya tabe olan elə qəsəbələr var ki… ümumiyyətlə, boşdur. Məsələn, Rudnik qəsəbəsi. Buradakı şaxtalarda kömür hasilatına son verilib. Daha doğrusu, yerin təkindən əl satan yerə qədər kömür çıxarılıb. “Kömür yoxdursa, iş də yoxdur. Burada qalmağın nə mənası? 5-6 təqaüdçü qalıb, hamı dağılıb gedib. Qəsəbə bomboşdur. Şaxtaların üstünü də açıq qoyub” – deyir həmsöhbətimiz Viktor Qluşko. Şaxta demişkən, son 14 il ərzində Vorkuta şaxtalarında 160 qəza baş verib, 164 nəfər həlak olub.

 

 

Vorkutanın elə mikrorayonları var ki, faktiki olaraq boşalıb. Məsələn, neneslərin yaşadığı Xalmer Yurt. Bu regionunun köklü xalqlarından olan neneslər əsasən maralçılıqla məşğul olurmuş. Amma bu sahəyə maraq ölüb. İndi nəinki maralı, özünü saxlamaq belə problemə çevrilib buralarda. Düzdür, hər il oktyabrın 1-də Maralçılıq günü keçirilir. Həmin gün Vorkutanın küçələri avtomobillərin hərəkəti üçün bağlanır. Küçələrdə ancaq marallar hərəkət edirlər, Müxtəlif yarışlar və əyləncəli oyunlar təşkil edilir. Maral toyu da deyirlər buna. Amma vur-tut bircə gün. Maral demişkən, buralarda hər bir kafenin menyüsündə maral ətindən  müxtəlif növ yeməklər təqdim edilir.

 

Yeri gəlmişkən, şəhərdə barmaq sayı qədər kafe var. Onların da sahibi elə bizimkilərdir. azərbaycanlılar şəhər əhalisinin sayının bir faizini təşkil edirlər. Təxminən 500 nəfər.

 

Amma 70 il bundan əvvəl bu yerlərdə, Stalinin amansız həbs düşərgələrində minlərlə azərbaycanlı canıyla əlləşirdi. Onlardan az bir hissəsi bu amansız sınaqdan çıxa bildi. Yerdə qalanlar isə…

Sonrakı yazıda onlardan yazacağıq. Şaxtalı, uzaq Vorkutada katorqa çəkən soydaşlarımızın qan donduran həyat hekayələrini oxuyacaqsınız.

Tanınmış diplomatımızın atasının məzarını tapmaq üçün hansı zülmləri çəkdiyini biləcəksiniz.

Növbəti yazılar daha maraqlı olacaq. Lent.az-ı oxuyun. Başqa heç yerdə olmayacaq…

 

 

+5

mənbə :
lent.az




Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir











Azadliq.az - Android

Kitab sifarisi
Pulsuz Oyunlar
MARAQLI
На сегодняшний день самая высокая неофициальная заработная плата в Азербайджане составляет около 10 тысяч манатов. Ее получают высокопоставленные чиновники медицинской и IT-сфер,» заявил Echo.az председатель Центра исследований устойчивого развития Нариман Агаев. По его словам, самая высокая официальная зарплата составляет 2250 манатов, ее получают депутаты Милли меджлиса Азербайджана. «Самая низкая неофициальная зарплата сегодня равна 150 манатам, а официальная — 116», — отметил он. По его словам, сегодня в Азербайджане 20% граждан имеют «черную» зарплату. При этом 9% получают часть зарплаты на руки, то есть по ведомостям, вторую — в «конвертах». И около 70% получают «белую» заработную плату. Как сообщает Report, инцидент зарегистрирован на территории Сабаильского района. Согласно информации, в известном клубе Z club на улице Ахмеда Джавада житель Баку Муслюмов Камран Мамед оглу 1994 года рождения был ранен ножом неизвестным. Раненый был доставлен в Городскую клиническую больницу №1. Врачи оценивают его состояние как среднетяжелое. «Однако не стоит забывать о тех, кто задействован в развитии теневой экономики, есть множество незарегистрированных предпринимателей, многие работают на дому или по найму, безусловно, большая их часть нигде не числится. Я считаю, что улучшить ситуацию позволит лишь политическая воля правительства», — сказал он. В настоящее время в Азербайджане идут серьезные социально-экономические и политические процессы. Время от времени также появляется тревожная информация об опасности террора в Азербайджане. В тоже время, вокруг карабахского вопроса протекают сложные процессы. Кроме того, уже 18 дней Армения не возвращает тело нашего шехида, а по делу МНБ продолжается судебный процесс. Бывший заместитель министра национальной безопасности, председатель Партии свободных демократов Сульхаддин Акпер дал свою оценку всех этих вопросов, находящихся на повестке дня страны. Администрация действующего американского лидера Барака Обамы увязывала снятие ограничительных мер против России с полным выполнением минских договоренностей. Вступающий в пятницу на высший государственный пост Трамп в интервью Times и Bild предложил отойти от провозглашенного своим предшественником принципа. В Москве инициативу избранного американского президента восприняли весьма сдержанно. Песков отметил, что антироссийские санкции — это не вопрос российской повестки дня как во внутреннем плане, так и в плане общения с зарубежными партнерами. На вопрос о том, не меняет. Трамп рассказал о своем видении внешней политики В Совете Федерации пояснили: для России отмена санкций не является самоцелью, ради которой надо чем-то жертвовать, тем более в сфере безопасности. Председатель комитета верхней палаты парламента по международным делам Константин Косачев призвал не спешить "придавать словам избранного президента США Дональда Трампа о некоем возможном "размене" ядерного разоружения на отмену санкций статус официального предложения". Сенатор напомнил, что все это было сказано в интервью как размышление, как вариант. По его мнению, Трамп должен внимательно изучить причины, по которым существенное разоружение в этой сфере так и не стало реальностью. "Если отбросить демагогические ("агрессивность и реваншизм России"), то будет очевидным, что одно из главных препятствий — реализация планов глобальной ПРО США, а также последовательные американские попытки обеспечить себе односторонние превосходство по другим направлениям — развитие инфраструктуры НАТО, обычные вооружения, высокоточное оружие, беспилотники, милитаризация космоса", — уверен парламентарий. В Баку доставлен надгробный памятник азербайджанскому «вору в законе» Ровшану Ленкоранскому, убитому в Стамбуле. Как передает памятник был изготовлен в Индии, затем доставлен в Турцию, а оттуда в Азербайджан. Высота памятника составляет 5 метров. Отмечается, что в настоящее время памятник находится в одном из цехов по изготовлению надгробных камней в Бинагадинском районе, где проводятся завершающие работы. Отмечается, что основная часть памятника изготовлена в Индии по заказу брата Ровшана – Намика Джаниева. РИА Новости Положительное сальдо внешнеторгового баланса РФ в ноябре 2016 года выросло на 2,2% по сравнению с аналогичным периодом 2015 года и составило 9,137 миллиарда долларов, свидетельствуют материалы Банка России. ФТС сообщила о сокращении профицита торгового баланса России в 2016 году За 11 месяцев 2016 года показатель составил 78,585 миллиарда долларов, снизившись в 1,7 раза со 137,205 миллиарда долларов за аналогичный период предыдущего года. Египет согласился принять специалистов из 22-27 января, планируется урегулировать ситуацию с периодически возникающими претензиями египетской стороны к безопасности мяса птицы из РФ, сообщает Россельхознадзор. Право экспорта мяса и птицы в Египет получили 12 российских компаний Телефонные переговоры между представителями Россельхознадзора и ветеринарной службы Египта состоялись 12 января, на них обсуждались сроки посещения Египта российскими специалистами для ознакомления с методикой работы ветеринарных аналитических лабораторий и согласования методик отбора и анализа проб мяса. "Египетская сторона предварительно согласилась принять российскую делегацию в период с 22 по 27 января 2017 года и в ближайшие дни прислать официальное приглашение. Инициатива Россельхознадзора должна положить конец периодически возникающим претензиям надзорных ведомств Египта к безопасности мяса птицы, экспортируемому из России", — говорится в сообщении. Ранее Минсельхоз РФ сообщал, что Россия заинтересована в увеличении поставок в Египет зерновых и продуктов их переработки, мяса птицы, говядины и растительных масел, а также готова увеличить импорт овощей и фруктов из Египта. По информации издания, один из членов экипажа предложил 22-летней Глисон, находящейся на 18-й неделе беременности, багет с беконом. Девушка съела бутерброд. Это заметил еще один член экипажа, который сообщил об инциденте руководству фирмы. В итоге было назначено служебное расследование и слушания по делу о краже сэндвича. Как оказалось, девушка нарушила внутренний регламент авиакомпании, так как не попросила у коллеги чек, подтверждающий, что бутерброд, которым он ее угостил, был оплачен. Теперь она намерена обжаловать решение руководства. Подростка с диагнозом «бешенство» госпитализировали в отделение реанимации пермской больницы в конце ноября. Мальчик мог заразиться после того, как его поцарапала или укусила домашняя кошка. Напомним, в начале декабря в посёлке Бымок объявили карантин. Вскоре после госпитализации подростка здесь от бешенства умерли три собаки. Карантин продлится два месяца. Искать девушку родители начали 29 декабря. На следующий день тело погибшей было обнаружено, сообщает "Интерфакс". Следователи следственного управления Следственного комитета России по Удмуртии начали проверку по факту ее гибели. По предварительным выводам судебно-медицинской экспертизы, причиной смерти школьницы стало переохлаждение. Никаких телесных повреждения на теле погибшей нет. Кроме того, Трамп намерен заставить фармацевтические компании вести переговоры непосредственно с Medicare (программа страхования для населения старшего возраста - от 65 лет) и Medicaid (программа помощи лицам, имеющим доход ниже официальной черты бедности), а также снизить цены, поскольку эти компании лишатся привычной для них политической поддержки. Трамп не раскрыл никаких подробностей того, как он выполнит задачу по корректировке программы, поскольку ожидает одобрения мер со стороны кандидата на пост советника по здравоохранению Тома Прайса. Интервью Трампа изданию The Washington Post вышло после того, как конгресс принял первые меры по отказу от закона по реформе здравоохранения, который был ключевым в ходе президентства Барака Обамы. Теперь обе палаты американского парламента будут работать над деталями отмены и реформы закона о доступном медицинском страховании. Тем не менее после почти семи лет обещаний отменить Obamacare республиканцы столкнулись с некоторым трудностями в реализации своих намерений. Некоторые представители парламента даже думают о том, чтобы повременить с отменой программы, до тех пор пока не будет обнародован план по ее замене. "Чтобы увеличить выплаты богатым акционерам, крупные корпорации уклоняются от налогов, сокращают зарплаты работников и закупочные цены... Уклонение корпораций от налогов обходится беднейшим странам как минимум​​ в $100 млрд в год. Этого хватило бы, чтобы дать образование 124 млн детей, которые не ходят сейчас в школу, и вложить в здравоохранение достаточно средств, чтобы предотвратить смерть по крайней мере 6 млн детей каждый год", - сообщила организация. 16:08 (сегодня) 2 70 Найден «черный ящик» разбившегося под Бишкеком грузового самолета Как сообщают СМИ, врачи боролись за жизнь подростка, но не сумели его спасти. Мальчик умер во второй половине декабря. Все материалы сюжета Крушение грузового самолета в Киргизии Поиски второго бортового самописца продолжаются В станицу Павлодольскую в Северной Осетии немецкие поисковики приехали летом 2016 года, чтобы разыскивать своих павших солдат. Ориентировались иностранцы по картам Вермахта, где были отмечены 160 могил немцев. Рядом с одной из них поисковики и обнаружили останки советского капитана – на карте было обозначено и место захоронения красноармейца. Как отмечают историки, это нонсенс – когда противника хоронят вместе с погибшими из своих войск. То, что этот воин – советский, немцы поняли по звезде с фуражки, пуговицам, последнему патрону пистолета и шомполу для чистки оружия. Уже позже поисковики нашли в своих военных архивах донесение немецкого командования о том, что их солдаты с почестями похоронили капитана Красной армии. Один из бортовых самописцов грузового самолета Boeing-747-400, разбившегося в Киргизии, найден на месте происшествия, передает Интерфакс. Авиакатастрофа в Киргизии. Справка «На месте происшествия найден один из самописцев разбившегося самолета. Поиски второго черного ящика продолжаются», - рассказал на пресс-конференции премьер-министра Киргизии Чынгыз Эсенгулов. Ранее стало известно Межгосударственный авиационный комитет намерен сформировать комиссию по расследованию происшествия после того, как получит запрос от властей Киргизии.
Copyright © 2017. AZADLIQ – Xəbər – Azadliq – Xeber – Xeberler · Bütün hüquqları qorunur.
Copyright © 2016. AZADLIQ – Xəbər – Azadliq – Xeber – Xeberler · Bütün hüquqları qorunur.
- Sitemap - azadliq musavat manat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər xeberler xəbərlər azadliq qezeti azadliq qəzeti profiles ən son xəbər, son xeberler, son xeber, xeber, azerbaycan xeberleri,azadliq qazeti yellow profiles