Azadliq.az
Azərbaycan Xəbərləri













Azadliq » Xeberler» Xeber
14/11/2016

Avropada türk töremeleri – MACARLAR

Avropada türk törəmələri - MACARLAR

14.11.2016 / 18:33 xeber –

APA TV-nin “Səsli tarix” layihəsinin növbəti buraxılışı xalqların tarixi köçü dövründə Avropaya köç etmiş türk tayfalarının qitə xalqlarının soykökünün formalaşmasında oynadığı rola həsr olunub. Bu proses macar millətinin timsalında özünü daha qabarıq göstərir, macarların etnik soykökünün bütün mərhələlərində türk tayfaları – skiflər, iskitlər, hunlar, peçeneklər, qıpçaqlar böyük rol oynayıblar. Tarix üzrə fəlsəfə doktoru Kərəm Məmmədli “Avropalı türklər” adlandıra biləcəyimiz macarların tarixinə dair maraqlı faktları təqdim edir.

 

 

Skiflərin, iskitlərin törəməsi olan türklər – MACARLAR

 

Macarların Turan eşqi, turançılıq ideyası haradan gəlir? Bunu öyrənmək üçün macarların soykökünə diqqət yetirmək və bugünkü macarların vəziyyətinə baxmaq lazımdır. Təbii ki, hər bir xalq ayna olan tarixinə baxaraq hərəkət etmək məcburiyyətindədir. Rus və digər slavyan dillərində macarlara venqr, hunqr deyirlər, türk dillərində onların adı macar və ya madyar formasında işlənir. Hazırda macar etnosu adı altında Yer kürəsində 15 milyona yaxın əhali yaşayır. Azərbaycan türklərinin Qafqazdakı tarixini “cavanlaşdırmaq” istəyirlər, qonşu xalqlar da macarların bugünkü Macarıstan ərazisindəki tarixini “cavanlaşdırmaq”, hətta IX əsrə gətirib çıxarmaq istəyirlər. İngilis tarixçisi, salnaməçi, yazar Bartolomeos yazır ki, indi hunqur adlanan tayfalar Pannoniya, yəni bugünkü Macarıstanın nüvəsini təşkil edən ərazidə hələ eradan əvvəl yaşamışdılar. Onları skif adlandırırdılar. Bibliyada yer alan “Qoq və Maqoq” əfsanəsində deyilir ki, macarlar Maqoqun törəmələridir  və maqar, yəni macar adlanırlar. Sonrakı dönəmdə bugünkü macarların soykökündə dayanan ən qədim qat təbii ki, iskit qatıdır. Yunan tarixçilərinin qeyd etdiyi kimi, iskitlər at südü içən və əppək yeyən millətdir.

 

Rossini: Macarların ataları türk, anaları uqor olub

 

İndiki Macarıstan ərazisində növbəti türk dalğası təbii ki, hunlarla başlayır. Mənbələrdə qeyd olunduğu kimi, 375-ci ildən Avropanın içərisinə doğru başlayan xalqların böyük köçü zamanı hunların böyük hissəsi indiki Transilvaniya və Pannoniya ərazisində məskunlaşıblar. Bir versiyaya görə, venqr sözü hun adı ilə bağlıdır. Yəni, onların öz dilində Macarıstan sözü hunqari kimi səslənir, bu söz “hun” və “uqor” sözlərindən yaranıb. Macar türkoloqu Rossini çox orijinal bir fikir səsləndirir – bugünkü macarların ataları türklər, anaları isə uqorlardır. Uqorlarla türklər arasında fərqlilik axtarmaq o qədər də düzgün deyil. Hər ikisi nostratik dil ailəsində Altay-Ural dil ailəsində birləşən qohum xalqlardır. Hunların Avropada məskunlaşması sadəcə indiki Macarıstan ərazisi ilə məhdudlaşmayıb. Atillanın ölümündən sonra həmin hunqorlar Qara dəniz sahillərinə, eyni zamanda Xəzər sahillərinə qədər irəliləmişdilər. Bunu isə başqa bir mənbə, İsidor qeyd etmişdi. Bu gün də Gürcüstanın Qara dəniz sahillərində onların adını daşıyan Onoqoris yaşayış məskəni var. Təbii ki, xalqlar öz izlərini daha çox toponimlərdə qoruyub saxlayırlar.

 

Macarların soykökündə bulqar və avar izləri

 

Macarların soykökünün formalaşmasında hun qatından sonra hun-uqor qatı yer alır. Növbəti mərhələ isə bulqarların adı ilə bağlıdır. Bugünkü macar dilində əkinçilik, kənd təsərrüfatı alətlərinin əksəriyyəti məhz bulqar türkcəsindədir. Hunlardan sonra bölgədə yerləşən türk xalqı avarlardır. Avarların Avropaya gəlişi Bizans mənbələrində qeyd edilir. Qeyd edilir ki, avarlar uca boyları, hörükləri, hörüklərinə bağladıqları lentlə Atilla dövrünün hunlarını xatırladırlar. Bizans sarayında avarları heç də isti qarşılamadılar. Bu isə avarların daha çox Sasanilərlə dostluq əlaqələri yaratmasına səbəb olur. Onlar hətta Sasanilərin apardığı bir neçə müharibədə də iştirak edirlər. Bizansın əlində olan ərazilər faktiki olaraq avarların əlinə keçir.

 

Dinin milləti məğlub etməsinə örnək: Katolik dini avarları almana çevirdi

 

Avarların sonradan almanlaşma prosesi daha çox onların katolik dinini qəbul etməsi ilə bağlı idi. Nəyə görə məhz katolik dinini qəbul etdilər? Bu, avarların Böyük Karla məğlub olmasından sonra baş verir. O zamanın mənbələrinin yazdığına görə, avarlar yaşayan Pannoniya ərazisində yüzlərlə kilsə inşa edilir. Və həmin avarlar get-gedə almanlaşdılar. Bu isə gələcəkdə həmin ərazidə Habsburqlar sülaləsinin hakimiyyətə gəlməsinə şərait yaratdı. Yəqin ki, buna görə slavyan mənbələrində belə bir atalar sözü var – “Pogi boşa oki obri”, yəni avarlar kimi yoxa çıxdı. Avarların yoxa çıxmasının əsas səbəblərindən biri bu xalqın məhz alman missionerləri tərəfindən xristianlaşdırılması oldu.

 

Macarların soykökündə peçenek və qıpçaq izləri

 

İndiki Macarıstan ərazisinə növbəti türk axını peçeneklərin adı ilə bağlıdır. Peçeneklərin gəlişindən sonra Macarıstan ərazisində yaşayan tayfalar hazırda sekey adlanır. Həmin sekeylərdən ayrılmış başqa bir qolun adı isə çannodur. Bəzi mənbələr bunu cinni formasında yazır. Cinni sözü bugünkü Azərbaycan türklərinin toponimlərdə qorunub saxlanıb. Peçeneklərdən sonrakı ən güclü türk dalğası təbii ki, qıpçaqlarla bağlıdır. 1239-cu ildə monqollarla döyüşdən sonra Kotyan xanın başçılıq etdiyi qıpçaq ordusu Macarıstan ərazisinə daxil olur. Macar kralı Kotyan xanın qızı ilə evlənir. Bəzi mənbələrdə onun adı İştvan, bəzilərində Stefan, bəzilərində də IV Belan formasında işlənir. Macarıstanın Kartsaq şəhərində bugün də macar kralı ilə qıpçaq xanı Kotyan xanın heykəli var. Bu iki birləşmiş qüvvə nəinki ölkəni qismən də olsa, müxtəlif basqınlardan qoruya bilir, hətta macar kralının yüksəlişinə səbəb olur. Qıpçaqlardan qalan Kartsaq şəhəri eyni zamanda aşağı və yuxarı Qıpçaqıstan formasında da işlənir, yəni Nad Kunşaq, dış Kunşaq. Bu adlar qışlaq, yaylaq mənasını da ifadə edə bilər. Qıpçaqıstan çox böyük ərazini əhatə edirdi, indiki Pannoniya və Transilvaniya ərazisində yerləşirdi. Macarların içərisində assimilyasiya olunan qıpçaqları bugün digər macarlardan ayırd etmək üçün onların Kun soyadını daşıdığına diqqət etmək lazımdır. Ad və soyadında Kun sözü olan macarlar qıpçaq kökənlidir.

 

Din və siyasət Avropaya köç edən müxtəlif türk tayfalarını necə “yedi?”

 

Bəs türk tayfalarının sonrakı taleyi necə oldu? Müxtəlif xristian cərəyanların burada möhkəmlənməsi və xüsusilə də katolikliyin güclənməsi həmin türk tayfalarının get-gedə qonşu xalqlar içərisində əriməsinə səbəb oldu. Buna rəğmən millətdə gen yaddaşı qorunub saxlanıb. Sonrakı mərhələdə Avropada xristian-müsəlman qarşıdurması təəssüf ki, eyni qandan gələn iki dövlətin – macarlarla osmanlıların, yəni, Şuxnaydi ilə Osmanlı sultanlarının toqquşmasına gətirib çıxarır. Macarlar əslində qan qardaşları ilə üz-üzə gəldiklərini nə zaman dərk etdilər? 1848- ci ildə Habsburqlar sülaləsinin idarəçiliyi altında olan macarlar çox böyük üsyan qaldırdılar. Sanki kim olduqlarını anlamağa başladılar. Onların Şandor Petefi adlı bir şairi vardı, o, “Azadlıq carçısı” adlanırdı. Bu şair kökünün Turandan gəldiyini gözəl dərk edirdi. Üsyanın başçılarından biri Layoş Koşut idi. Üsyan rus qoşunları tərəfindən yatırıldıqdan sonra bu şəxs məhz Osmanlıda sığınacaq tapmışdı. Vaxtilə macarların qılıncı hesabına yaranmış Habsburqlar imperiyası 1848-ci il hadisələrindən sonra bir çox ərazilərini itirdi. Məsələn, bəzi ərazilər Xorvatiya, Sloveniya adları ilə Habsburqların nəzarətindən çıxdılar.

 

I Dünya müharibəsi illərində yenə macarlar osmanlılar bir cəbhədə vuruşurdu. Bu müharibədə Avstriya-Macarıstan məğlub olandan sonra macarların sözün əsl mənasında faciəli həyatları başlayır. İstər macarların nüvəsini təşkil edən Pannoniya, digər tərəfdən Transilvaniya Rumıniyaya birləşdirildi. Bu zaman dünyanın gözü önündə faciəli hadisələr baş verir. Nəinki, milli soyqırımı aparılır, eyni zamanda tarixi izlər silinir. Rumın diktatoru Çauşesku tərəfindən Transilvaniyada olan bütün macar qəbiristanlıqları demək olar ki, darmadağın edilmişdi. Çox güman ki, buna görə Transilvaniyada yaşayan macarların inzibati mərkəzi olan Timişoarada üsyan başlayır. Bu üsyan da Çauşeskunun məhvi ilə nəticələnmişdi.

 

Türkilogiya elminə töhfə vermiş macarlar: Nemet, Fodor, Biro…

 

Macarlar dünya türkologiya elminə nə veriblər? Burada ilk növbədə Nemetin adını çəkməliyik. Onun türkologiyaya dair yüzlərlə əsəri var. Son dövrlər macarların türklərlə  qohumluğuna dair Kartsaqda böyümüş Bayandur və Pol Fodor adlı məşhur türkoloqun (bir çox tarixçilər onu macarların İlbər Ortaylısı adlandırırlar) və bu ənənələri davam etdirən, Turan qurultayının əsas təşkilatçılarında biri olan Andreas Bironun adlarını çəkmək lazımdır. Bugünkü macar dilində yüzlərlə türk sözləri var. Məsələn, bu gün bizim dilimizdə işlənməyən, dialektdə qalan tepşi, alma sözləri macarlarda qalır.

 

İstər antropoloqlar, istər genetiklər bugünkü macar xalqının formalaşmasında türklərin rolunu etiraf edirlər. Rossininin dili ilə desək, bugünkü macarların ataları türklər, anaları ilə uqorlardır. Təbii ki, tarixi proses zamanı bugünkü macar xalqının etnogenezində almanlar və slavyan tayfaları da iştirak ediblər. Çox cüzi şəkildə roman dilli tayfalar da bu prosesdə iştirak edə bilər. Lakin mən bunu istisna edirəm. Çünki romanlar daha çox pravoslav təriqətinə mənsubdurlar. Macar millətinin formalaşmasında əsas nüvə türklər, uqorlar və qismən alman, eləcə də slavyan tayfaları olub.

 

Tarixi mənbələr: Macarlar xristianlıqdan çox şaman inancına tapınırlar

 

Belə bir klassik ifadə var:  hər hansı xalq hansı dini qəbul etməsindən asılı olmayaraq həmin dinə öz mentalitetini həkk etdirir. Osmanlı-macar qarşıdurmaları dövründə belə Osmanlı mənbələrində macarların xristianlıqdan çox şaman olduqları barədə məlumat verilir. Bugünkü macarların özlərində də şamançılıq elementləri qalmaqda davam edir. Məsələn, odla arınma macarlarda da var, bizim Novruz bayramımızda da var, eyni zamanda avarlar və bulqarlarda da müşahidə edilib, sonradan slavyanlara keçib. Çövkan oyunu bugünkü macarlarda da var. Bu isə onların atlı xalq olduğunu göstərir. Bizans mənbələrinin əksəriyyəti nə venqr adını çəkir, nə də mader adını çəkir. Bütün Bizans mənbələri birmənalı şəkildə bugünkü macarların əcdadlarından söhbət açılarkən onları türk adlandırır. İstər xristianlığa, istərsə də islamaqədərki, hətta buddizməqədərki türk inancları bugünkü macarların inanclarında çox böyük faiz təşkil edir. Bu isə birbaşa onların qan yaddaşından gələn təsəvvürlərdir.

 

Türk xalqları macar dövlətçiliyinə də təsir göstərib. 18-ci ildə qurulmuş dövlətdə Kun soyadını daşıyan bugünkü macarlar yüzdə yüz qıpçaqların törəmələridir. O dövləti quranlardan biri də Bela Kun adı ilə tanınırdı. Bu gün Kun, eyni zamanda Bayandur soyadını daşıyan minlərlə macar var ki, onların türk əsilli olmasını danmaq mümkün deyil. 

mənbə :
lent.az















На сегодняшний день самая высокая неофициальная заработная плата в Азербайджане составляет около 10 тысяч манатов. Ее получают высокопоставленные чиновники медицинской и IT-сфер,» заявил Echo.az председатель Центра исследований устойчивого развития Нариман Агаев. По его словам, самая высокая официальная зарплата составляет 2250 манатов, ее получают депутаты Милли меджлиса Азербайджана. «Самая низкая неофициальная зарплата сегодня равна 150 манатам, а официальная — 116», — отметил он. По его словам, сегодня в Азербайджане 20% граждан имеют «черную» зарплату. При этом 9% получают часть зарплаты на руки, то есть по ведомостям, вторую — в «конвертах». И около 70% получают «белую» заработную плату. Как сообщает Report, инцидент зарегистрирован на территории Сабаильского района. Согласно информации, в известном клубе Z club на улице Ахмеда Джавада житель Баку Муслюмов Камран Мамед оглу 1994 года рождения был ранен ножом неизвестным. Раненый был доставлен в Городскую клиническую больницу №1. Врачи оценивают его состояние как среднетяжелое. «Однако не стоит забывать о тех, кто задействован в развитии теневой экономики, есть множество незарегистрированных предпринимателей, многие работают на дому или по найму, безусловно, большая их часть нигде не числится. Я считаю, что улучшить ситуацию позволит лишь политическая воля правительства», — сказал он. В настоящее время в Азербайджане идут серьезные социально-экономические и политические процессы. Время от времени также появляется тревожная информация об опасности террора в Азербайджане. В тоже время, вокруг карабахского вопроса протекают сложные процессы. Кроме того, уже 18 дней Армения не возвращает тело нашего шехида, а по делу МНБ продолжается судебный процесс. Бывший заместитель министра национальной безопасности, председатель Партии свободных демократов Сульхаддин Акпер дал свою оценку всех этих вопросов, находящихся на повестке дня страны. Администрация действующего американского лидера Барака Обамы увязывала снятие ограничительных мер против России с полным выполнением минских договоренностей. Вступающий в пятницу на высший государственный пост Трамп в интервью Times и Bild предложил отойти от провозглашенного своим предшественником принципа. В Москве инициативу избранного американского президента восприняли весьма сдержанно. Песков отметил, что антироссийские санкции — это не вопрос российской повестки дня как во внутреннем плане, так и в плане общения с зарубежными партнерами. На вопрос о том, не меняет. Трамп рассказал о своем видении внешней политики В Совете Федерации пояснили: для России отмена санкций не является самоцелью, ради которой надо чем-то жертвовать, тем более в сфере безопасности. Председатель комитета верхней палаты парламента по международным делам Константин Косачев призвал не спешить "придавать словам избранного президента США Дональда Трампа о некоем возможном "размене" ядерного разоружения на отмену санкций статус официального предложения". Сенатор напомнил, что все это было сказано в интервью как размышление, как вариант. По его мнению, Трамп должен внимательно изучить причины, по которым существенное разоружение в этой сфере так и не стало реальностью. "Если отбросить демагогические ("агрессивность и реваншизм России"), то будет очевидным, что одно из главных препятствий — реализация планов глобальной ПРО США, а также последовательные американские попытки обеспечить себе односторонние превосходство по другим направлениям — развитие инфраструктуры НАТО, обычные вооружения, высокоточное оружие, беспилотники, милитаризация космоса", — уверен парламентарий. В Баку доставлен надгробный памятник азербайджанскому «вору в законе» Ровшану Ленкоранскому, убитому в Стамбуле. Как передает памятник был изготовлен в Индии, затем доставлен в Турцию, а оттуда в Азербайджан. Высота памятника составляет 5 метров. Отмечается, что в настоящее время памятник находится в одном из цехов по изготовлению надгробных камней в Бинагадинском районе, где проводятся завершающие работы. Отмечается, что основная часть памятника изготовлена в Индии по заказу брата Ровшана – Намика Джаниева. РИА Новости Положительное сальдо внешнеторгового баланса РФ в ноябре 2016 года выросло на 2,2% по сравнению с аналогичным периодом 2015 года и составило 9,137 миллиарда долларов, свидетельствуют материалы Банка России. ФТС сообщила о сокращении профицита торгового баланса России в 2016 году За 11 месяцев 2016 года показатель составил 78,585 миллиарда долларов, снизившись в 1,7 раза со 137,205 миллиарда долларов за аналогичный период предыдущего года. Египет согласился принять специалистов из 22-27 января, планируется урегулировать ситуацию с периодически возникающими претензиями египетской стороны к безопасности мяса птицы из РФ, сообщает Россельхознадзор. Право экспорта мяса и птицы в Египет получили 12 российских компаний Телефонные переговоры между представителями Россельхознадзора и ветеринарной службы Египта состоялись 12 января, на них обсуждались сроки посещения Египта российскими специалистами для ознакомления с методикой работы ветеринарных аналитических лабораторий и согласования методик отбора и анализа проб мяса. "Египетская сторона предварительно согласилась принять российскую делегацию в период с 22 по 27 января 2017 года и в ближайшие дни прислать официальное приглашение. Инициатива Россельхознадзора должна положить конец периодически возникающим претензиям надзорных ведомств Египта к безопасности мяса птицы, экспортируемому из России", — говорится в сообщении. Ранее Минсельхоз РФ сообщал, что Россия заинтересована в увеличении поставок в Египет зерновых и продуктов их переработки, мяса птицы, говядины и растительных масел, а также готова увеличить импорт овощей и фруктов из Египта. По информации издания, один из членов экипажа предложил 22-летней Глисон, находящейся на 18-й неделе беременности, багет с беконом. Девушка съела бутерброд. Это заметил еще один член экипажа, который сообщил об инциденте руководству фирмы. В итоге было назначено служебное расследование и слушания по делу о краже сэндвича. Как оказалось, девушка нарушила внутренний регламент авиакомпании, так как не попросила у коллеги чек, подтверждающий, что бутерброд, которым он ее угостил, был оплачен. Теперь она намерена обжаловать решение руководства. Подростка с диагнозом «бешенство» госпитализировали в отделение реанимации пермской больницы в конце ноября. Мальчик мог заразиться после того, как его поцарапала или укусила домашняя кошка. Напомним, в начале декабря в посёлке Бымок объявили карантин. Вскоре после госпитализации подростка здесь от бешенства умерли три собаки. Карантин продлится два месяца. Искать девушку родители начали 29 декабря. На следующий день тело погибшей было обнаружено, сообщает "Интерфакс". Следователи следственного управления Следственного комитета России по Удмуртии начали проверку по факту ее гибели. По предварительным выводам судебно-медицинской экспертизы, причиной смерти школьницы стало переохлаждение. Никаких телесных повреждения на теле погибшей нет. Кроме того, Трамп намерен заставить фармацевтические компании вести переговоры непосредственно с Medicare (программа страхования для населения старшего возраста - от 65 лет) и Medicaid (программа помощи лицам, имеющим доход ниже официальной черты бедности), а также снизить цены, поскольку эти компании лишатся привычной для них политической поддержки. Трамп не раскрыл никаких подробностей того, как он выполнит задачу по корректировке программы, поскольку ожидает одобрения мер со стороны кандидата на пост советника по здравоохранению Тома Прайса. Интервью Трампа изданию The Washington Post вышло после того, как конгресс принял первые меры по отказу от закона по реформе здравоохранения, который был ключевым в ходе президентства Барака Обамы. Теперь обе палаты американского парламента будут работать над деталями отмены и реформы закона о доступном медицинском страховании. Тем не менее после почти семи лет обещаний отменить Obamacare республиканцы столкнулись с некоторым трудностями в реализации своих намерений. Некоторые представители парламента даже думают о том, чтобы повременить с отменой программы, до тех пор пока не будет обнародован план по ее замене. "Чтобы увеличить выплаты богатым акционерам, крупные корпорации уклоняются от налогов, сокращают зарплаты работников и закупочные цены... Уклонение корпораций от налогов обходится беднейшим странам как минимум​​ в $100 млрд в год. Этого хватило бы, чтобы дать образование 124 млн детей, которые не ходят сейчас в школу, и вложить в здравоохранение достаточно средств, чтобы предотвратить смерть по крайней мере 6 млн детей каждый год", - сообщила организация. 16:08 (сегодня) 2 70 Найден «черный ящик» разбившегося под Бишкеком грузового самолета Как сообщают СМИ, врачи боролись за жизнь подростка, но не сумели его спасти. Мальчик умер во второй половине декабря. Все материалы сюжета Крушение грузового самолета в Киргизии Поиски второго бортового самописца продолжаются В станицу Павлодольскую в Северной Осетии немецкие поисковики приехали летом 2016 года, чтобы разыскивать своих павших солдат. Ориентировались иностранцы по картам Вермахта, где были отмечены 160 могил немцев. Рядом с одной из них поисковики и обнаружили останки советского капитана – на карте было обозначено и место захоронения красноармейца. Как отмечают историки, это нонсенс – когда противника хоронят вместе с погибшими из своих войск. То, что этот воин – советский, немцы поняли по звезде с фуражки, пуговицам, последнему патрону пистолета и шомполу для чистки оружия. Уже позже поисковики нашли в своих военных архивах донесение немецкого командования о том, что их солдаты с почестями похоронили капитана Красной армии. Один из бортовых самописцов грузового самолета Boeing-747-400, разбившегося в Киргизии, найден на месте происшествия, передает Интерфакс. Авиакатастрофа в Киргизии. Справка «На месте происшествия найден один из самописцев разбившегося самолета. Поиски второго черного ящика продолжаются», - рассказал на пресс-конференции премьер-министра Киргизии Чынгыз Эсенгулов. Ранее стало известно Межгосударственный авиационный комитет намерен сформировать комиссию по расследованию происшествия после того, как получит запрос от властей Киргизии.

Copyright © 2019. AZADLIQ – Xəbər – Azadliq – Xeber – Xeberler · Bütün hüquqları qorunur.
Copyright © 2016. AZADLIQ – Xəbər – Azadliq – Xeber – Xeberler · Bütün hüquqları qorunur.
- Sitemap - azadliq musavat manat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər xeberler xəbərlər azadliq qezeti azadliq qəzeti oyunlar oyun oyna oyunlar ən son xəbər, son xeberler, son xeber, xeber, azerbaycan xeberleri,azadliq qazeti